Adhyaya 16

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । रक्षसां चैव दैत्यानां यक्षणामथ पक्षिणाम् । भयनाशाय काजेशैर्धर्मारण्यनिवासिनाम्

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ ନାଶ ପାଇଁ, ଧର୍ମାରଣ୍ୟନିବାସୀମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ କାଜେଶ-ପ୍ରଭୁମାନେ ଯେ ଉପାୟ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

शक्तीः संस्थापिता नृनं नानारूपा ह्यनेकशः । तासां स्थानानि नामा नि यथारूपाणि मे वद

ଲୋକମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନାନାରୂପ ଅନେକ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ରୂପାନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଓ ନାମ ମୋତେ କହ।

Verse 3

व्यास उवाच । शृणु पार्थ महाबाहो धर्ममूर्ते नृपोत्तम । स्थाने वै स्थापिता शक्तिः काजेशैश्चैव गोत्रपा

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥ, ମହାବାହୋ! ହେ ଧର୍ମମୂର୍ତ୍ତି, ନୃପୋତ୍ତମ! ଶୁଣ—କାଜେଶ-ପ୍ରଭୁମାନେ ଯଥାସ୍ଥାନେ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି; ସେ ଗୋତ୍ରରକ୍ଷିଣୀ।

Verse 4

श्रीमाता मदारिकायां शांता नंदापुरे वरे । रक्षार्थं द्विजमुख्यानां चतुर्दिक्षु स्थिताश्च ताः

ମଦାରିକାରେ ଶ୍ରୀମାତା ବିରାଜିତା, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନନ୍ଦାପୁରରେ ଶାନ୍ତା ବିରାଜିତା। ଦ୍ୱିଜମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେହି ଶକ୍ତିମାନେ ଚାରି ଦିଗରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 5

युक्ताश्चैव सुरैः सर्वैः स्वस्वस्थाने नृपोत्तम । वनमध्ये स्थिताः सर्वा द्विजानां रक्षणाय वै

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ନିଯୁକ୍ତ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅରଣ୍ୟମଧ୍ୟରେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ—ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ।

Verse 6

सा बभूव महाराज सावित्रीति प्रथा शिवा । असुराणां वधार्थाय ज्ञानजा स्थापिता सुरैः

ହେ ମହାରାଜ! ସେଇ ଶିବମଙ୍ଗଳା ଦେବୀ ‘ସାବିତ୍ରୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନରୁ ଜନ୍ମିତା ସେ ଅସୁରବଧାର୍ଥେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।

Verse 7

गात्रायी पक्षिणी देवी छत्रजा द्वारवासिनी । शीहोरी चूटसंज्ञा या पिप्पलाशापुरी तथा । अन्याश्च बहवश्चैव स्थापिता भयरक्षणे

ଗାତ୍ରାୟୀ, ପକ୍ଷିଣୀ ଦେବୀ, ଛତ୍ରଜା, ଦ୍ୱାରବାସିନୀ, ଶୀହୋରୀ, ‘ଚୂଟା’ ନାମେ ପରିଚିତା, ଏବଂ ପିପ୍ପଲାଶାପୁରୀ—ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଅନେକା ଦେବୀ ଭୟରକ୍ଷାର୍ଥେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।

Verse 8

प्रतीच्योदीच्यां याम्यां वै विबुधैः स्थापिता हि सा । नानायुधधरा सा च नानाभरणभूषिता

ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ; ସେ ନାନାପ୍ରକାର ଆୟୁଧଧାରିଣୀ ଓ ନାନା ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତା ଥିଲେ।

Verse 9

नानावाहनमारूढा नानारूपधरा च सा । नानाकोपसमायुक्ता नानाभयविना शिनी

ସେ ଦେବୀ ନାନା ପ୍ରକାର ବାହନରେ ଆରୂଢା ହୋଇ, ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ନାନାବିଧ କୋପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ଭୟକୁ ବିନାଶ କରୁଥିଲେ।

Verse 10

स्थाप्या मातर्यथास्थाने यथायोग्या दिशोदिश । गरुडेन समारूढा त्रिशूलवरधारिणी

ମାତାଦେବୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯଥାସ୍ଥାନରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ—ଗରୁଡାରୂଢା, ତ୍ରିଶୂଳଧାରିଣୀ ଓ ବରଦାୟିନୀ।

Verse 11

सिंहारूढा शुद्धरूपा वारुणी पानदर्पिता । खड्गखेटकबाणाढ्यैः करैर्भाति शुभानना

ସିଂହାରୂଢା, ଶୁଦ୍ଧରୂପା—ବାରୁଣୀ, ପାନଦର୍ପରେ ମତ୍ତ—ଶୁଭମୁଖୀ ଦେବୀ ଖଡ୍ଗ, ଖେଟକ ଓ ବାଣସଜ୍ଜିତ କରମାନେ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 12

रक्तवस्त्रावृता चैव पीनोन्नतपयोधरा । उद्यदादित्यबिंबाभा मदाघूर्णितलोचना

ସେ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ, ପୀନ ଓ ଉନ୍ନତ ପୟୋଧରା; ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟବିମ୍ବ ପରି ଦୀପ୍ତ, ମଦରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚଞ୍ଚଳ ନୟନଯୁକ୍ତା।

Verse 13

एवमेषा महादिव्या काजेशैः स्थापिता तदा । रक्षार्थं सर्वजंतूनां सत्यमंदिरवासिनाम्

ଏଭଳି ସେଇ ମହାଦିବ୍ୟା ଦେବୀକୁ ସେତେବେଳେ କାଜେଶମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ—ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ, ବିଶେଷତଃ ସତ୍ୟମନ୍ଦିରବାସୀଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ।

Verse 14

सा देवी नृपशार्दूल स्तुता संपूजिता सह । ददाति सकलान्कामान्वांछितान्नृपमत्तम

ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ! ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହେ ନୃପମତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ବାଞ୍ଛିତ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 15

धर्मारण्यात्पश्चिमतः स्थापिता छत्रजा शुभा । तत्रस्था रक्षते विप्रान्कियच्छक्तिसम न्विता

ଧର୍ମାରଣ୍ୟର ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ଶୁଭା ‘ଛତ୍ରଜା’ ଦେବୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି, ପରିମିତ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିସହିତ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 16

भैरवं रूपमास्थाय राक्षसानां वधाय च । धारयंत्यायुधानीत्थं विप्राणामभयाय च

ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ସେ ଭୈରବ-ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 17

सरश्चकार तस्याग्रे उत्तमं जल पूरितम् । सरस्यस्मिन्महाभाग कृत्वा स्नानादितर्पणम्

ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଉତ୍ତମ ସରୋବର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ହେ ମହାଭାଗ! ସେହି ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି ତର୍ପଣାଦି କର୍ମ କରି,

Verse 18

पिंडदानादिकं सर्वमक्षयं चैव जायते । भूमौ क्षिप्तांजलीन्दिव्यान्धूपदीपादिकं सदा

ପିଣ୍ଡଦାନ ଆଦି ସମସ୍ତ କର୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଭୂମିରେ ଅର୍ପିତ ଦିବ୍ୟ ଅଞ୍ଜଳି, ଧୂପ-ଦୀପ ଆଦି ମଧ୍ୟ ସଦା ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 19

तस्य नो बाधते व्याधिः शत्रूणां नाश एव च । बलिदानादिकं तत्र कुर्याद्भूयः स्वशक्तितः

ତାହାକୁ ରୋଗ ବାଧେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ହୁଏ। ତେଣୁ ସେଠାରେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ପୁନଃପୁନଃ ବଲିଦାନ ଆଦି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

शत्रवो नाशमायांति धनं धान्यं विवर्धते । आनंदा स्थापिता राजञ्छक्त्यंशा च मनोरमा

ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ହେ ରାଜନ୍, ଶକ୍ତିର ଅଂଶ ମନୋହର ଆନନ୍ଦା ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 21

रक्षणार्थं द्विजातीनां माहात्म्यं शृणु भूपते । शुक्लांबरधरा दिव्या हेमभूषणभूषिता

ହେ ଭୂପତେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଏହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣ। ସେ ଦିବ୍ୟା ଦେବୀ ଶୁକ୍ଳବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ।

Verse 22

सिंहारूढा चतुर्हस्ता शशांककृतशेखरा । मुक्ताहारलतोपेता पीतोन्नतपयोधरा

ସେ ସିଂହାରୂଢା, ଚତୁର୍ହସ୍ତା, ଶଶାଙ୍କକୁ ଶିଖରରୂପେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ମୁକ୍ତାହାରରେ ଭୂଷିତ, ତାଙ୍କର ଉନ୍ନତ ପୟୋଧର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାଭ ଦୀପ୍ତିମୟ।

Verse 23

अक्षमालासिहस्ता च गुण तोमरधारिणी । दिव्यगंधवराधारा दिव्यमालाविभूषिता

ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅକ୍ଷମାଳା ଓ ଖଡ୍ଗ; ଧନୁଷ୍ୟର ଜ୍ୟା ଏବଂ ତୋମର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଧାର, ସେ ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 24

सात्त्विकी शक्तिरानंदा स्थिता तस्मिन्पुरे पुरा । पूजयेत्तां च वै राजन्कर्पूरारक्त चंदनैः

ସାତ୍ତ୍ୱିକୀ ଶକ୍ତି ଆନନ୍ଦା ପୁରାତନକାଳରୁ ସେହି ନଗରରେ ସ୍ଥିତ। ହେ ରାଜନ୍, କର୍ପୂର ଓ ରକ୍ତଚନ୍ଦନରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

भोजयेत्पायसैः शुभ्रैर्मध्वाज्यसितया सह । भवान्याः प्रीतये राजन्कुमार्याः पूजनं तथा

ହେ ରାଜନ୍, ଭବାନୀଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ୱେତ ପାୟସକୁ ମଧୁ, ଘୃତ ଓ ଶର୍କରା ସହିତ ଭକ୍ତ/ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ; ଏବଂ କୁମାରୀଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରିବ।

Verse 26

तत्र जप्तं हुतं दत्तं ध्यातं च नृपसत्तम । तत्सर्वं चाक्षयं तत्र जायते नात्र संशयः

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଜପ, ହୋମରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆହୁତି, ଦାନ ଓ ଧ୍ୟାନ—ସବୁ ସେଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 27

त्रिगुणे त्रिगुणा वृद्धिस्तस्मिन्स्थाने नृपोत्तम । साधकस्य भवेन्नूनं धनदारादिसं पदः

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ପୁଣ୍ୟ ତ୍ରିଗୁଣ, ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ରିଗୁଣ ହୁଏ; ସାଧକଙ୍କୁ ଧନ, ଦାରା ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପଦ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ।

Verse 28

न हानिर्न च रोगश्च न शत्रुर्न च दुष्कृतम् । गावस्तस्य विवर्द्धंते धनधान्यादिसंकुलम्

ତାହାର କୌଣସି ହାନି ନାହିଁ, ରୋଗ ନାହିଁ; ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ତାକୁ ଦମନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ତାହାର ଗାଈମାନେ ବଢ଼ନ୍ତି, ଘର ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଆଦିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 29

न शाकिन्या भयं तस्य न च राज्ञश्च वैरिणः । न च व्याधिभयं चैव सर्वत्र विजयी भवेत्

ତାହାର ଶାକିନୀର ଭୟ ନାହିଁ, ବିରୋଧୀ ରାଜାର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ରୋଗଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେ ସର୍ବତ୍ର ବିଜୟୀ ହୁଏ।

Verse 30

विद्याश्चतुर्द्दशास्यैव भासंते पठिता इव । सूर्यवद्द्योतते भूमावानंदमा श्रितो नरः

ତାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବିଦ୍ୟା ପଢ଼ାହୋଇଥିବା ପରି ନିଜେ ନିଜେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେ ନର ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।