Adhyaya 15

Verse 1

व्यास उवाच । न पश्यंति तदा शीर्षं ब्रह्माद्यास्तु सुरास्तदा । किं कुर्म इति हेत्युक्त्वा ज्ञानिनस्ते व्यचिन्तयन्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ସେ ଶିର ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ‘ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ?’ ବୋଲି କହି ସେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 2

उवाच विश्वकर्माणं तदा ब्रह्मा सुरान्वितः

ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । विश्वकर्मस्त्वमेवासि कार्यकर्ता सदा विभो । शीघ्रमेव कुरु त्वं वै वक्त्रं सांद्रं च धन्विनः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ବିଭୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା! ତୁମେ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ। ତେଣୁ ସେ ଧନୁର୍ଧର ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଦୃଢ଼ ଓ ଘନ ମୁଖ (ଶିର) ତିଆରି କର।

Verse 4

यज्ञकार्यं निवृत्याशु वदंति विविधाः सुराः

ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ରୋକି ନାନା ଦେବମାନେ ପରସ୍ପର କଥା କହିଲେ।

Verse 5

यज्ञभागविहीनं मां किं पुनर्वच्मि ते ऽग्रतः । यज्ञभागमहं देव लभेयैवं सुरैः सह

‘ଯଜ୍ଞଭାଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଉ କ’ଣ କହିବି? ହେ ଦେବ! ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ମୋର ଯଜ୍ଞଭାଗ ପାଉ।’

Verse 6

ब्रह्मोवाच । दास्यामि सर्वयज्ञेषु विभागं सुरवर्द्धके । सोमे त्वं प्रथमं वीर पूज्यसे श्रुतिकोविदैः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବବର୍ଦ୍ଧକ! ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମକୁ ଯଥୋଚିତ ଭାଗ ଦେବି। ହେ ସୋମ, ହେ ବୀର! ଶ୍ରୁତି-କୋବିଦମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜିବେ।

Verse 7

तद्विष्णोश्च शिरस्तावत्संधत्स्वामरवर्द्धक । विश्वकर्माब्रवीद्देवानानयध्वं शिरस्त्विति

ତାପରେ (ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ)—ହେ ଦେବବର୍ଦ୍ଧକ! ସେଇ ଶିରକୁ ତୁରନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ସହ ଯୋଡ଼। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଶିର ଆଣ।”

Verse 8

तन्नास्तीति सुराः सर्वे वदंति नृपसत्तम । मध्याह्ने तु समुद्भूते रथस्थो दिवि चांशुमान्

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସମସ୍ତ ଦେବ କହିଲେ—“ସେ (ଶିର) ନାହିଁ।” କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଉଦିତ ହେବା ସହିତ ରଥସ୍ଥ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 9

दृष्टं तदा सुरैः सर्वै रथादश्वमथानयन् । छित्त्वा शीर्षं महीपाल कबंधाद्वाजिनो हरेः

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବ ତାହା ଦେଖିଲେ; ରଥରୁ ଅଶ୍ୱକୁ ଆଣିଲେ। ହେ ମହୀପାଳ! ହରିଙ୍କ ଅଶ୍ୱର କବନ୍ଧରୁ ଶିର କାଟି (ନେଲେ)।

Verse 10

कबंधे योजयामास विश्वकर्मातिचातुरः । दृष्ट्वा तं देवदेवेशं सुराः स्तुतिमकुर्वत

ଅତିଚାତୁର୍ୟ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାହାକୁ କବନ୍ଧରେ ଯୋଡ଼ିଦେଲେ। ଦେବଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 11

देवा ऊचुः । नमस्तेऽस्तु जगद्बीज नमस्ते कमलापते । नमस्तेऽस्तु सुरेशान नमस्ते कमलेक्षण

ଦେବମାନେ କହିଲେ— ହେ ଜଗତ୍‌ବୀଜ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ କମଳାପତି! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ସୁରେଶାନ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ କମଳନୟନ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 12

त्वं स्थितिः सर्वभूतानां त्वमेव शरणं सताम् । त्वं हंता सर्वदुष्टानां हयग्रीव नमोऽस्तु ते

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ସ୍ଥିତିଶକ୍ତି; ତୁମେ ହିଁ ସତ୍ଜନଙ୍କ ଶରଣ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଂହାରକ— ହେ ହୟଗ୍ରୀବ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 13

त्वमोंकारो वषट्कारः स्वाहा स्वधा चतुर्विधा । आद्यस्त्वं च सुरेशान त्वमेव शरणं सदा

ତୁମେ ଓଁକାର, ତୁମେ ବଷଟ୍କାର; ତୁମେ ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା— ଚତୁର୍ବିଧ ରୂପରେ। ହେ ସୁରେଶାନ! ତୁମେ ଆଦ୍ୟ; ତୁମେ ହିଁ ସଦା ଶରଣ।

Verse 14

यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा द्रव्यं होता हुतस्तथा । त्वदर्थं हूयते देव त्वमेव शरणं सखा

ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞପତି, ତୁମେ ଯଜମାନ; ତୁମେ ଦ୍ରବ୍ୟ, ହୋତା ଓ ଆହୁତି ମଧ୍ୟ। ହେ ଦେବ! ତୁମ ନିମିତ୍ତେ ହବି ଅର୍ପିତ ହୁଏ; ହେ ସଖା, ତୁମେ ହିଁ ଶରଣ।

Verse 15

कालः करालरूपस्त्वं त्वं वार्क्कः शीतदीधितिः । त्वमग्निर्वरुणश्चैव त्वं च कालक्षयंकरः

ତୁମେ କାଳ, କରାଳ ରୂପଧାରୀ; ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶୀତ କିରଣରେ ଦୀପ୍ତ। ତୁମେ ଅଗ୍ନି ଓ ବରୁଣ; ଏବଂ ତୁମେ ହିଁ କାଳକ୍ଷୟକାରୀ।

Verse 16

गुणत्रयं त्वमेवेह गुणहीनस्त्वमेव हि । गुणानामालयस्त्वं च गोप्ता सर्वेषु जंतुषु

ଏଠାରେ ତ୍ରିଗୁଣ (ସତ୍ତ୍ୱ-ରଜ-ତମ) ତୁମେ ହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଗୁଣାତୀତ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ। ଗୁଣମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ।

Verse 17

स्त्रीपुंसोश्च द्विधा त्वं च पशुपक्ष्यादिमानवैः । चतुर्विधं कुलं त्वं हि चतुराशीतिलक्षणः

ତୁମେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୁଷ—ଏହି ଦ୍ୱିରୂପରେ ମଧ୍ୟ ଅଛ। ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଆଦି ଏବଂ ମାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ହିଁ ଜୀବଜଗତର ଚତୁର୍ବିଧ ସମାହାର। ସତ୍ୟରେ ଚୌରାଶି ଲକ୍ଷ ଯୋନିର ଲକ୍ଷଣସ୍ୱରୂପ ତୁମେ ହିଁ।

Verse 18

दिनांतश्चैव पक्षांतो मासांतो हायनं युगम् । कल्पांतश्च महांतश्च कालांतस्त्वं च वै हरे

ହେ ହରି! ତୁମେ ହିଁ ଦିନାନ୍ତ, ପକ୍ଷାନ୍ତ, ମାସାନ୍ତ, ବର୍ଷପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଯୁଗସମାପ୍ତି। ତୁମେ ହିଁ କଳ୍ପାନ୍ତ, ମହାଚକ୍ରମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ କାଳାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ।

Verse 19

एवंविधैर्महादिव्यैः स्तूयमानः सुरैर्नृप । संतुष्टः प्राह सर्वेषां देवानां पुरतः प्रभुः

ହେ ନୃପ! ଏପରି ମହାଦିବ୍ୟ ସ୍ତୁତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବାରେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 20

श्रीभगवानुवाच । किमर्थमिह संप्राप्ताः सर्वे देवगणा भुवि । किमेतत्कारणं देवाः कि नु दैत्यप्रपीडिताः

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ‘ହେ ଦେବଗଣ! ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀରେ ଏଠାକୁ କେଉଁ କାରଣରେ ଆସିଛ? ହେ ଦେବମାନେ, ଏହାର କାରଣ କ’ଣ? କି ତୁମେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଓ ଦମିତ ହୋଇଛ?’

Verse 21

देवा ऊचुः । न दैत्यस्य भयं जातं यज्ञ कर्मोत्सुका वयम् । त्वद्दर्शनपराः सर्वे पश्यामो वै दिशो दश

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ଦୈତ୍ୟର ଭୟ ଆମର ନାହିଁ; ଯଜ୍ଞକର୍ମ କରିବାକୁ ଆମେ ଉତ୍ସୁକ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ନିବିଷ୍ଟ; ଆପଣଙ୍କ ଶୁଭ ପ୍ରାକଟ୍ୟ ପାଇଁ ଦଶଦିଗକୁ ଚାହୁଁଛୁ।

Verse 22

त्वन्मायामोहिताः सर्वे व्यग्रचित्ता भयातुराः । योगारूढस्वरूपं च दृष्टं तेऽस्माभिरुत्तमम्

ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚିତ୍ତରେ ବ୍ୟଗ୍ର ଓ ଭୟରେ ଆତୁର ହୋଇଥିଲୁ। କିନ୍ତୁ ଏବେ, ହେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭୁ, ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆପଣଙ୍କ ପରମ ସ୍ୱରୂପକୁ ଆମେ ଦର୍ଶନ କରିଛୁ।

Verse 23

वम्री च नोदितास्माभिर्जागराय तवेश्वर । ततश्चापूर्वमभवच्छिरश्छिन्नं बभूव ते

ହେ ଈଶ୍ୱର! ଆମ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ପିମ୍ପୁଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଗାଇବାକୁ ଲାଗିଲା। ତାପରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ଆପଣଙ୍କ ଶିର ଛିନ୍ନ ହେଲା; ମସ୍ତକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଗଲା।

Verse 24

सूर्याश्वशीर्षमानीय विश्व कर्मातिचातुरः । समधत्त शिरो विष्णो हयग्रीवोऽस्यतः प्रभो

ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ହୟଗ୍ରୀବ ସୂର୍ଯ୍ୟାଶ୍ୱର ଶିର ଆଣିଲେ; ଅତ୍ୟନ୍ତ କୌଶଳୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାହାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶିରସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 25

विष्णुरुवाच । तुष्टोऽहं नाकिनः सर्वे ददाम्रि वरमीप्सितम् । हयग्रीवोऽस्म्यहं जातो देवदेवो जगत्पतिः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ! ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମେ ଯେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ସେହି ବର ଦେଉଛି। ମୁଁ ହୟଗ୍ରୀବ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି—ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତି।

Verse 26

न रौद्रं न विरूपं च सुरैरपि च सेवितम् । जातोऽहं वरदो देवा हयाननेति तोषितः

ମୁଁ ନ ରୌଦ୍ର, ନ ଵିରୂପ; ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେବଳ ସେବିତ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ଦେବମାନେ! ‘ହୟାନନ’ ନାମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ବରଦାତା ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି।

Verse 27

व्यास उवाच । कृते सत्रे ततो वेधा धीमान्सन्तुष्टचेतसा । यज्ञभागं ततो दत्त्वा वम्रीभ्यो विश्वकर्मणे

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସତ୍ରଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବେଧା (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ଯଜ୍ଞଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ବମ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 28

यज्ञांते च सुरश्रेष्ठं नमस्कृत्य दिवं ययौ । एतच्च कारणं विद्धि हयाननो यतो हरिः

ଯଜ୍ଞାନ୍ତେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏହି କାରଣ ଜାଣ—ଏହିପରି ହେତୁରୁ ହରି ‘ହୟାନନ’ ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 29

युधिष्ठिर उवाच । येनाक्रांता मही सर्वा क्रमेणैकेन तत्त्वतः । विवरे विवरे रोम्णां वर्तंते च पृथक्पृथक्

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପଦକ୍ରମରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କ ରୋମର ପ୍ରତ୍ୟେକ ରନ୍ଧ୍ରରେ ସେମାନେ (ଲୋକମାନେ) ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 30

ब्रह्मांडानि सहस्राणि दृश्यंते च महाद्युते । न वेत्ति वेदो यत्पारं शीर्षघातो हि वै कथम्

ହେ ମହାଦ୍ୟୁତେ! ସହସ୍ର ସହସ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ଯାହାଙ୍କ ପରମ ପାରକୁ ବେଦ ମଧ୍ୟ ଜାଣେନାହିଁ, ସେଠାରେ ‘ଶୀର୍ଷଘାତ’—ଅର୍ଥାତ୍ ଶେଷ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିବା—କିପରି ସମ୍ଭବ?

Verse 31

व्यास उवाच । शृणु त्वं पांडवश्रेष्ठ कथां पौराणिकीं शुभाम् । ईश्वरस्य चरित्रं हि नैव वेत्ति चराचरे

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶୁଭ ପୌରାଣିକ କଥା ଶୁଣ। ସତ୍ୟକଥା, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଲୀଳା ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଜଣା ନୁହେଁ।

Verse 32

एकदा ब्रह्मसभायां गता देवाः सवासवाः । भूर्लोकाद्याश्च सर्वे हि स्थावराणि चराणि च

ଏକଦା ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ। ଭୂର୍ଲୋକ ଆଦିରୁ ସମସ୍ତେ—ସ୍ଥାବର ଓ ଚର—ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 33

देवा ब्रह्मर्षयः सर्वे नमस्कर्तुं पितामहम् । विष्णुरप्यागतस्तत्र सभायां मंत्रकारणात्

ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଆସିଲେ। ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର-ପରାମର୍ଶର କାରଣରୁ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ସଭାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 34

ब्रह्मा चापि विगर्विष्ठ उवाचेदं वचस्तदा । भोभो देवाः शृणुध्वं कस्त्रयाणां कारणं महत्

ତେବେ ଗର୍ବିତ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—‘ହୋ ହୋ ଦେବମାନେ, ଶୁଣ! ତ୍ରୟର (ତ୍ରିଲୋକ/ତ୍ରୟୀର) ମହାକାରଣ କିଏ?’

Verse 35

सत्यं ब्रुवंतु वै देवा ब्रह्मेशविष्णुमध्यतः । तां वाचं च समाकर्ण्य देवा विस्मयमागताः

‘ଦେବମାନେ ସତ୍ୟ ହିଁ କହନ୍ତୁ—ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ।’ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦେବମାନେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 36

ऊचुश्चैव ततो देवा न जानीमो वयं सुराः । ब्रह्मपत्नी तदोवाच विष्णुं प्रति सुरेश्वरम् । त्रयाणामपि देवानां महांतं च वदस्व मे

ତେବେ ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ଆମେ ସୁରମାନେ ଜାଣୁନାହୁଁ।” ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦେବେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି କହିଲେ—“ତ୍ରିଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସତ୍ୟରେ ଯିଏ ମହାନ, ସେ କିଏ—ମୋତେ କହ।”

Verse 37

विष्णुरुवाच । विष्णुमायाबलेनैव मोहितं भुवनत्रयम् । ततो ब्रह्मोवाच चेदं न त्वं जानासि भो विभोः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିଜ ମାୟାବଳରେ ତ୍ରିଭୁବନ ମୋହିତ ହୋଇଛି।” ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହେ ବିଭୁ, ତୁମେ (ସତ୍ୟ) ଜାଣୁନାହ କି?”

Verse 38

नैव मुह्यति ते मायाबलेन नैवमेव च । गर्वहिंसापरो देवो जगद्भर्ता जगत्प्रभुः

“ସେ ତୁମ ମାୟାବଳରେ କେବେ ମୋହିତ ହୁଏନାହିଁ—ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ। ଗର୍ବ ଓ ହିଂସାରେ ଲିପ୍ତ ସେ ଦେବ (ନିଜକୁ) ଜଗଦ୍ଧର ଓ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଭାବେ।”

Verse 39

ज्येष्ठं त्वां न विदुः सर्वे विष्णुमायावृताः खिलाः । ततो ब्रह्मा स रोषेण क्रुद्धः प्रस्फुरिताननः

“ବିଷ୍ଣୁମାୟାରେ ଆବୃତ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ) ବୋଲି ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ।” ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ରୋଷରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଖ କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 40

उवाच वचनं कोपाद्धे विष्णो शृणु मे वचः । येन वक्त्रेण सभायां वचनं समुदीरितम्

କ୍ରୋଧରେ ସେ କହିଲେ—“ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ସଭାରେ ଯେ ମୁଖଦ୍ୱାରା ସେଇ ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥିଲା—”

Verse 41

तच्छीर्षं पततादाशु चाल्पकालेन वै पुनः । ततो हाहाकृतं सर्वं सेंद्राः सर्षिपुरोगमाः

“ସେ ଶିର ଶୀଘ୍ର ପତିତ ହେଉ—ହଁ, ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ହିଁ!” ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରସହ ଦେବଗଣ, ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ‘ହାହା’ କରି ଉଠିଲେ।

Verse 42

ब्रह्माणं क्षमयामासुर्विष्णुं प्रति सुरोत्तमाः । विष्णुश्च तद्वचः श्रुत्वा सत्यंसत्यं भविष्यति

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଗଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଖ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସେ କଥା ଶୁଣି କହିଲେ—“ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ; ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଘଟିବ।”

Verse 43

ततो विष्णुर्महातेजास्तीर्थस्योत्पादनेन च । तपस्तेपे तु वै तत्र धर्मारण्ये सुरेश्वरः । अश्वशीर्ष मुखं दृष्ट्वा हयग्रीवो जनार्द्दनः

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁ—ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପାଦନର ନିମିତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ—ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ଦେବେଶ୍ୱର ହୋଇ ତପ କଲେ। ଅଶ୍ୱଶିରୋମୁଖ ଦେଖି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହୟଗ୍ରୀବ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 44

तपस्तेपे महाभाग विधिना सह भारत । न शक्यं केनचित्कर्त्तुमात्मनात्मैव तुष्टवान्

ହେ ମହାଭାଗ ଭାରତ, ସେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ସହିତ ତପ କଲେ। ଏହା କାହାରି ଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ହିଁ ତୃପ୍ତ (ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ) ହେଲେ।

Verse 45

ब्रह्मापि तपसा युक्तस्तेपे वर्षशतत्रयम् । तिष्ठन्नेव पुरो विष्णोर्विष्णुमायाविमोहितः

ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତିନିଶେ ବର୍ଷ ତପ କଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁମାୟାରେ ବିମୋହିତ ହୋଇ ରହିଲେ।

Verse 46

यज्ञार्थमवदत्तुष्टो देवदेवो जगत्पतिः । ब्रह्मंस्ते मुक्तताद्यास्ति मम मायाप्यदुःसहा

ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ଅର୍ପିତ ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତି କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ତୁମ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷାଦି ସିଦ୍ଧ; ତଥାପି ମୋ ମାୟା ସହିବା ଦୁର୍ଲଭ।”

Verse 47

ततो लब्धवरो ब्रह्मा हृष्टचित्तो जनार्द्दनः । उवाच मधुरां वाचं सर्वेषां हितकारणात्

ତାପରେ ବର ପାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ଜନାର୍ଦନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 48

अत्राभवन्महाक्षेत्रं पुण्यं पापप्रणाशनम् । विधिविष्णुमयं चैतद्भवत्वेतन्न संशयः

ଏଠାରେ ଏକ ମହାକ୍ଷେତ୍ର ଉଦ୍ଭବ ହେଉ— ପୁଣ୍ୟମୟ, ପାପନାଶକ। ଏହି ସ୍ଥାନ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) ଓ ବିଷ୍ଣୁମୟ ହେଉ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 49

तीर्थस्य महिमा राजन्हयशीर्षस्तदा हरिः । शुभाननो हि संजातः पूर्वेणैवा ननेन तु

ହେ ରାଜନ୍! ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା ଏପରି— ସେତେବେଳେ ହରି ହୟଶୀର୍ଷ (ହୟଗ୍ରୀବ) ହେଲେ; ପୂର୍ବ କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମୁଖ ଶୁଭ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 50

कंदर्पकोटिलावण्यो जातः कृष्णस्तदा नृप । ब्रह्मापि तपसा युक्तो दिव्यं वर्षशतत्रयम्

ହେ ନୃପ! ସେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ କୋଟି କୋଟି କାମଦେବଙ୍କ ଲାବଣ୍ୟ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ନିୟୁକ୍ତ ହୋଇ ତିନିଶେ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପ କଲେ।

Verse 51

सावित्र्या च कृतं यत्र विष्णुमाया न बाधते । मायया तु कृतं शीर्षं पंचमं शार्दुलस्य वा

ଯେଉଁଠାରେ ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ କର୍ମ କରାଗଲା, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁମାୟା ବାଧା ଦେଉନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶାର୍ଦୂଳ (ବାଘ)ର ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡ ପରି ଏକ ଶିର ଗଢ଼ାଗଲା।

Verse 52

धर्मारण्ये कृतं रम्यं हरेण च्छेदितं पुरा । तस्मै दत्त्वा वरं विष्णुर्जगामादर्शनं ततः

ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ପୂର୍ବେ ହରି ସେଠାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେଇ ରମ୍ୟ (ବସ୍ତୁ/ଉଦ୍ୟାନ)କୁ ଛେଦ କରିଦେଲେ। ପରେ ତାକୁ ବର ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

Verse 53

स्थापयित्वा विधिस्तत्र तीर्थं चैव त्रिलोचनम् । मुक्तेशं नाम देवस्य मोक्षतीर्थमरिंदम

ତାପରେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) ସେଠାରେ ଏକ ତୀର୍ଥ ଓ ତ୍ରିଲୋଚନ (ଶିବ)ଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ହେ ଅରିନ୍ଦମ! ‘ମୁକ୍ତେଶ’ ନାମକ ଦେବଙ୍କର ସେଇ ସ୍ଥାନ ‘ମୋକ୍ଷ-ତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 54

गतः सोऽपि सुरश्रेष्ठः स्वस्थानं सुरसेवितम् । तत्र प्रेता दिवं यांति तर्पणेन प्रतर्पिताः

ସେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ତର୍ପଣରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରେତାତ୍ମାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 55

अश्वमेधफलं स्नाने पाने गोदानजं फलम् । पुष्कराद्यानि तीर्थानि गंगाद्याः सरितस्तथा

ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ଜଳ ପାନ କଲେ ଗୋଦାନର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ପୁଷ୍କରାଦି ତୀର୍ଥ ଓ ଗଙ୍ଗାଦି ନଦୀମାନଙ୍କ ସମାନ ପବିତ୍ର।

Verse 56

स्नानार्थमत्रागच्छंति देवताः पितरस्तथा । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे मुक्तेशं पूजयेत्तु यः

ଏଠାରେ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗେ ଯେ ମୁକ୍ତେଶଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ଏହି ତୀର୍ଥର ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 57

स्नात्वा देवसरे रम्ये नत्वा देवं जनार्द्दनम् । यः करोति नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते

ରମ୍ୟ ଦେବସରରେ ସ୍ନାନ କରି ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 58

भुक्त्वा भोगा न्यथाकामं विष्णुलोकं स गच्छति । अपुत्रा काकवंध्या च मृतवत्सा मृतप्रजा

ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ ଭୋଗି ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ। ଅପୁତ୍ରା, କାକବନ୍ଧ୍ୟା, ମୃତବତ୍ସା କିମ୍ବା ମୃତପ୍ରଜା ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଧି ଦୁଃଖ-ଦୋଷ ନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 59

एकांबरेण सुस्नातौ पतिपत्न्यौ यथाविधि । तद्दोषं नाशयेन्नूनं प्रजाप्तिप्रतिबन्धकम्

ପତି-ପତ୍ନୀ ଏକବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ଯଥାବିଧି ସୁସ୍ନାନ କଲେ, ସେହି କ୍ରିୟା ସନ୍ତାନପ୍ରାପ୍ତିରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଦୋଷକୁ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ କରେ।

Verse 60

मोक्षेश्वरप्रसादेन पुत्रपौत्रादि वर्द्धयेत् । दद्याद्वैकेन चित्तेन फलानि सत्यसंयुता

ମୋକ୍ଷେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରାଦି ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଫଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 61

निधाय वंशपात्रेऽपि नारी दोषात्प्रमुच्यते । प्राप्नुवंति च देवाश्च अग्निष्टोमफलं नृप

ବଂଶପାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ହବି ନିଧାନ କଲେ ନାରୀ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ହେ ନୃପ! ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 62

वेधा हरिर्हरश्चैव तप्यंते परमं तपः । धर्मारण्ये त्रिसंध्यं च स्नात्वा देवसरस्यथ

ବେଧା ବ୍ରହ୍ମା, ହରି ଓ ହର—ସେମାନେ ନିଜେ ପରମ ତପ କରନ୍ତି। ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ଦେବସରସରେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ (ପ୍ରଭାତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ, ସାୟଂ) ସ୍ନାନ କଲେ ସେହି ପବିତ୍ର ନିୟମ-ସାଧନା ହୁଏ।

Verse 63

तत्र मोक्षेश्वरः शंभुः स्थापितो वै ततः सुरैः । तत्र सांगं जपं कृत्वा न भूयः स्तनपो भवेत्

ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ‘ମୋକ୍ଷେଶ୍ୱର’ ରୂପେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସାଙ୍ଗ (ନିୟମ-ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ) ଜପ କଲେ ପୁଣି ସ୍ତନପାନ କରୁଥିବା ଶିଶୁ ହେବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ—ଅର୍ଥାତ୍ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।

Verse 64

एवं क्षेत्रं महाराज प्रसिद्धं भुवनत्रये । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं पितॄणां श्रद्धयान्वितः

ହେ ମହାରାଜ! ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ତ୍ରିଭୁବନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେ କେହି ସେଠାରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ—

Verse 65

उद्धरेत्सप्त गोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम् । देवसरो महारम्यं नानापुष्पैः समन्वितम् । श्यामं सकलकल्हारैर्विविधैर्जलजंतुभिः

ସେ ସାତ ଗୋତ୍ରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ ଏବଂ ଏକଶେ ଏକ କୁଳକୁ ତାରେ। ଦେବସରସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ, ନାନାପୁଷ୍ପରେ ସୁଶୋଭିତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କଲ୍ହାର ପଦ୍ମରେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଜଳଚର ଜୀବରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 66

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैः सेवितं सुरमानुषैः । सिद्धैर्यक्षैश्च मुनिभिः सेवितं सर्वतः शुभम्

ଏହି ସରୋବର ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଓ ପୂଜିତ। ଦେବ-ମାନବ, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ ଓ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି; ଏହା ସର୍ବତଃ ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ।

Verse 67

युधिष्ठिर उवाच । कीदृशं तत्सरः ख्यातं तस्मि न्स्थाने द्विजोत्तम । तस्य रूपं प्रकारं च कथयस्व यथातथम्

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ସରୋବର କିପରି? ତାହାର ରୂପ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 68

व्यास उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ धर्मपुत्र युधिष्ठिर । यस्य संकीर्तनान्नूनं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସାଧୁ, ସାଧୁ! ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 69

अतिस्वछतरं शीतं गंगोदकसमप्रभम् । पवित्रं मधुरं स्वादु जलं तस्य नृपोत्तम

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ସେହି ସରୋବରର ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଶୀତଳ, ଗଙ୍ଗାଜଳ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାହା ପବିତ୍ର, ମଧୁର ଓ ସ୍ୱାଦରେ ମନୋହର।

Verse 70

महाविशालं गंभीरं देवखातं मनोरमम् । लहर्यादिभिर्गंभीरः फेनावर्तसमाकुलम्

ଏହା ମହାବିଶାଳ ଓ ଗଭୀର; ଦେବମାନେ ଖୋଦିଥିବା ପରି ମନୋହର କୁଣ୍ଡ। ତରଙ୍ଗମାନେ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଗମ୍ଭୀର କରେ, ଏବଂ ଫେନଯୁକ୍ତ ଆବର୍ତ୍ତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 71

झषमंडूककमठैर्मकरैश्च समाकुलम् । शंखशुक्त्यादि भिर्युक्तं राजहंसैः सुशोभितम्

ସେ ସରୋବର ମାଛ, ବେଙ୍ଗ, କଚ୍ଛପ ଓ ମକରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଶଙ୍ଖ-ଶୁକ୍ତି ଆଦିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ରାଜହଂସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ।

Verse 72

वटप्लक्षैः समायुक्तमश्वत्थाम्रैश्च वेष्टितम् । चक्रवाकसमोपतं बकसारसटिट्टिभैः

ସେଥିରେ ବଟ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ ବୃକ୍ଷ ରହିଛି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ଆମ୍ର ବୃକ୍ଷରେ ଘେରାଯାଇଛି; ଚକ୍ରବାକ, ବକ, ସାରସ ଓ ଟିଟ୍ଟିଭ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାନ୍ତି।

Verse 73

कमनीय प्रगन्धाच्छच्छत्रपत्रैः सुशोभितम् । सेव्यमानं द्विजैः सर्वैः सारसाद्यैः सुशोभितम्

ସେ ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଛତ୍ରସଦୃଶ ବିସ୍ତୃତ ପତ୍ରରେ ସୁଶୋଭିତ; ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସାରସ ଆଦି ପକ୍ଷୀମାନେ ଆହୁରି ଶୋଭା ବଢ଼ାନ୍ତି।

Verse 74

सदेवैर्मुनिभिश्चैव विप्रैर्मत्यैश्च भूमिप । सेवितं दुःखहं चैव सर्वपापप्रणाशनम्

ହେ ଭୂମିପ! ସେ ସରୋବରକୁ ଦେବତା, ମୁନି, ବିପ୍ର ଏବଂ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେବନ କରନ୍ତି; ଏହା ଦୁଃଖହର ଓ ସର୍ବପାପପ୍ରଣାଶକ।

Verse 75

अनादिनिधनोदंतं सेवितं सिद्धमंडलैः । स्नानादिभिः सर्वदैव तत्सरो नृपसत्तम

ହେ ନୃପସତ୍ତମ! ସେ ସରୋବର ଅନାଦି ଓ ଅବିନାଶୀ କୀର୍ତ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ; ସିଦ୍ଧମଣ୍ଡଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଏବଂ ସ୍ନାନାଦି ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରୂପ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ସଦା ଉପାସ୍ୟ।

Verse 76

विधिना कुरुते यस्तु नीलोत्सर्गं च तत्तटे । प्रेता नैव कुले तस्य यावदिंद्राश्चतुर्दश

ଯେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସେହି ତଟରେ ନୀଲୋତ୍ସର୍ଗ କରେ, ତାହାର କୁଳରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 77

कन्यादानं च ये कुर्युर्विधिना तत्र भूपते । ते तिष्ठन्ति ब्रह्मलोके यावदाभूतसंप्लवम्

ହେ ଭୂପତେ! ଯେମାନେ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ କନ୍ୟାଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ (ପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବସନ୍ତି।

Verse 78

महिषीं गृहदासीं च सुरभीं सुतसंयुताम् । हेम विद्यां तथा भूमिं रथांश्च गजवाससी

ମହିଷୀ (ଭଏଁସ), ଗୃହଦାସୀ, ବଛୁରାସହ ଦୁଗ୍ଧଧେନୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବିଦ୍ୟା, ଭୂମି, ରଥ, ଗଜ ଓ ବସ୍ତ୍ର—ଏହି ଦାନଗୁଡ଼ିକ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 79

ददाति श्रद्धया तत्र सोऽक्षयं स्वर्गमश्नुते । देवखातस्य माहात्म्यं यः पठेच्छिवसन्निधौ । दीर्घमायुस्तथा सौख्यं लभते नात्र संशयः

ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେଠାରେ ଦାନ କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ। ଏବଂ ଯେ ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ଦେବଖାତର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପଢ଼େ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁଖ ଲଭେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 80

यः शृणोति नरो भक्त्या नारी वा त्विदमद्भुतम् । कुले तस्य भवेच्छ्रेयः कल्पांतेऽपि युधिष्ठिर

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ପୁରୁଷ ହେଉ କି ନାରୀ, ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣେ, ତାହାର କୁଳରେ କଳ୍ପାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ।

Verse 81

एतत्सर्वं मयाख्यातं हयग्रीवस्य कारणम् । प्रभास्तस्य तीर्थस्य सर्वपापायनुत्तये

ହୟଗ୍ରୀବ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାରଣ ସହ ଏହି ସବୁ ମୁଁ କହିଛି। ସେହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭା-ମହିମାରେ ସମସ୍ତ ପାପର ପରମ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ।