Adhyaya 13

Verse 1

व्यास उवाच । शंभोश्च पश्चिमे भागे स्थापितः कश्यपात्मजः । तत्रास्ति तन्महाभाग रविक्षेत्रं तदुच्यते

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ସ୍ଥାପିତ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ‘ରବିକ୍ଷେତ୍ର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।

Verse 2

तत्रोत्पन्नौ महादिव्यौ रूपयौवनसंयुतौ । नासत्यावश्विनौ देवौ विख्यातौ गदनाशनौ

ସେଠାରେ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଅତିଦିବ୍ୟ ନାସତ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱିନ—ଏହି ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦେବ ଜନ୍ମିଲେ; ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୋଗନାଶକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । पितामह महाभाग कथयस्व प्रसादतः । उत्पत्तिरश्विनोश्चैव मृत्युलोके च तत्कथम्

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ପୂଜ୍ୟ ପିତାମହ, ହେ ମହାଭାଗ! କୃପାକରି କହନ୍ତୁ; ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ହେଲା, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁଲୋକରେ ଏହା କିପରି ଘଟିଲା?

Verse 4

रविलोकात्कथं सूर्यो धरायामवतारितः । एतत्सर्वं प्रयत्नेन कथयस्व प्रसादतः

ରବିଲୋକରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଧରାରେ ଅବତାରିତ ହେଲେ? ଏ ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣ କୃପାକରି ଯତ୍ନପୂର୍ବକ କହନ୍ତୁ।

Verse 5

यच्छ्रुत्वा हि महाभाग सर्वपापैः प्रमुच्यते

ହେ ମହାଭାଗ! ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 6

व्यास उवाच । साधु पृष्टं त्वया भूप ऊर्ध्वलोककथानकम् । यच्छ्रुत्वा नरशार्दूल सर्वरोगात्प्रमुच्यते । विश्वकर्म्मसुता संज्ञा अंशुमद्रविणा वृता

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ଭୂପ! ଊର୍ଧ୍ୱଲୋକର ଏହି କଥା ତୁମେ ଭଲଭାବେ ପଚାରିଛ; ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ! ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ବିବାହ ଅଂଶୁମାନ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସହ ହୋଇଥିଲା।

Verse 8

सूर्य उवाच । मयि दृष्टे सदा यस्मात्कुरुषे स्वाक्षिसंयमम् । तस्माज्जनिष्यते मूढे प्रजासंयमनो यमः

ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ—ମୋତେ ଦେଖିଲେ ତୁମେ ସଦା ନିଜ ଚକ୍ଷୁକୁ ସଂଯମ କର; ତେଣୁ, ହେ ମୂଢେ, ପ୍ରଜା-ସଂଯମକାରୀ ଯମ ଜନ୍ମିବ।

Verse 9

ततः सा चपलं देवी ददर्श च भयाकुलम् । विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः

ତାପରେ ଚପଳା ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଭୟାକୁଳ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି ରବି ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 10

यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वया धुना । तस्माद्विलोलितां संज्ञे तनयां प्रसविष्यसि

ଏବେ ମୋତେ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛି; ତେଣୁ, ହେ ସଂଜ୍ଞା, ‘ବିଲୋଲିତା’ ନାମରେ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେବ।

Verse 11

व्यास उवाच । ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना येयं विख्याता सुमहानदी

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାପରେ ସେହି ପତିର ଶାପରେ ଯମ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ଯମୁନା ମଧ୍ୟ—ଏହି ବିଖ୍ୟାତ ଅତିମହାନଦୀ।

Verse 12

सा च संज्ञा रवेस्तेजो महद्दुःखेन भामिनी । असहंतीव सा चित्ते चिंतयामास वै तदा

ଏବଂ ତେଜସ୍ବିନୀ ସଂଜ୍ଞା, ରବିଙ୍କ ଦହନତେଜରେ ମହାଦୁଃଖ ପାଇଲେ; ସହିପାରୁନଥିବା ପରି ସେ ତେବେ ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 13

किं करोमि क्व गच्छामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः । भवेन्मम कथं भर्तुः कोपमर्कस्य नश्यति

ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? ଯାଇଲା ପରେ ଶାନ୍ତି କେଉଁଠି ପାଇବି? ମୋ ପତି—ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ—କ୍ରୋଧ କିପରି ଶମି ନିବୃତ୍ତ ହେବ?

Verse 14

इति संचिंत्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा । साधु मेने महाभागा पितृसंश्रयमापसा

ଏଭଳି ନାନା ପ୍ରକାରେ ଚିନ୍ତା କରି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ କନ୍ୟା ନିଷ୍କର୍ଷ କଲେ—ପିତାଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ହିଁ ଶ୍ରେୟ; ତେଣୁ ସେ ପିତୃ-ଆଶ୍ରୟକୁ ଗଲେ।

Verse 15

ततः पितृगृहं गंतुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामाहूयात्मनस्तु सा देवी दयिता रवेः

ତାପରେ ପିତୃଗୃହକୁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଯଶସ୍ବିନୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସେ ଦେବୀ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ପାଇଁ ଛାୟାକୁ ଡାକିଲେ।

Verse 16

तां चोवाच त्वया स्थेयमत्र भानोर्यथा मया । तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं तथा रवौ

ଏବଂ ସେ ତାକୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଏଠାରେ ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସହିତ ମୋ ସ୍ଥାନରେ ରହିବ; ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯଥାଯଥ ଆଚରଣ କରିବ, ଏବଂ ରବି ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।”

Verse 17

दुष्टमपि न वाच्यं ते यथा बहुमतं मम । सैवास्मि संज्ञाहमिति वाच्यमेवं त्वयानघे

“କିଛି ଅନୁଚିତ ଘଟିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ତାହା କହିବ ନାହିଁ—ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ। ହେ ନିର୍ଦୋଷେ, ତୁମେ ‘ମୁଁ ହିଁ ସଂଜ୍ଞା’ ବୋଲି କହିବ—ଏଭଳି ହିଁ କହିବ।”}]}

Verse 18

छायासंज्ञोवाच । आकेशग्रहणाच्चाहमाशापाच्च वचस्तथा । करिष्ये कथयिष्यामि यावत्केशापकर्षणा त्

ଛାୟା କହିଲା—ତୁମେ ମୋ କେଶ ଧରିଛ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାର ବନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ତେଣୁ ତୁମେ କହିଥିବା ପରି ମୁଁ କରିବି ଓ ସେହିପରି କହିବି—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କେଶଟାଣର ଫଳ ପ୍ରକଟ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 19

इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकिल्बिषम्

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ ଦେବୀ ତେବେ ପିତାଙ୍କ ଭବନକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ କଲ୍ମଷ ଧୋଇଯାଇଥିବା ତ୍ୱଷ୍ଟା (ବିଶ୍ୱକର୍ମା)ଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 20

बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्व कर्म्मणा । तत्स्थौ पितृगृहे सा तु किंचित्कालमनिंदिता

ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମଧ୍ୟ ତାକୁ ବହୁମାନରେ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ସେ ନିନ୍ଦାରହିତା, ନିର୍ଦୋଷା ହୋଇ କିଛିକାଳ ପିତୃଗୃହରେ ରହିଲା।

Verse 21

ततः प्राह स धर्मज्ञः पिता नातिचिरोषिताम् । विश्वकर्मा सुतां प्रेम्णा बहुमा नपुरस्सरम्

ତାପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପିତା ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଯେ ଅଧିକ ଦିନ ରହିନଥିଲା ସେହି କନ୍ୟାକୁ, ସ୍ନେହରେ ଓ ବହୁମାନ ସହ କହିଲେ।

Verse 22

त्वां तु मे पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि । मुहूर्तेन समानि स्युः किंतु धर्मो विलुप्यते

“ବତ୍ସେ, ତୁମକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମୋ ପାଇଁ ଅନେକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସମାନ ଲାଗେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଧର୍ମ ଲୁପ୍ତ ହୋଇ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି।”

Verse 23

बांधवेषु चिरं वासो न नारीणां यशस्करः । मनोरथो बांधवानां भार्या पितृगृहे स्थिता

ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବାସ କରିବା ବିବାହିତା ନାରୀର ଯଶ ବଢ଼ାଏ ନାହିଁ। ପିତୃଗୃହେ ରହୁଥିବା ପତ୍ନୀ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ଆଶା-ଆକାଙ୍କ୍ଷାର ବିଷୟ ହୁଏ।

Verse 24

स त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण संगता । पितुर्गृहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके

ହେ ପୁତ୍ରିକେ! ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକନାଥ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ତାରୂପେ ପାଇ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛ; ତେଣୁ ପିତୃଗୃହେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବସିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 25

अतो भर्तृगृहं गच्छ दृष्टोऽहं पूजिता च मे । पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभेक्षणे

ଏହେତୁ ଏବେ ଭର୍ତ୍ତୃଗୃହକୁ ଯାଅ। ତୁମେ ମୋର ଦର୍ଶନ କରିଛ ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରିଛ; ତଥାପି, ହେ ଶୁଭନୟନେ, ଦର୍ଶନାର୍ଥେ ପୁନର୍ବାର ଆସିବା ଉଚିତ।

Verse 26

व्यास उवाच । इत्युक्ता सा तदा क्षिप्रं तथेत्युक्ता च वै मुने । पूजयित्वा तु पितरं सा जगामोत्तरान्कुरून्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ଶୀଘ୍ର ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲା। ପରେ ପିତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସେ ଉତ୍ତରକୁରୁ ଦେଶକୁ ଗଲା।

Verse 27

सूर्यतापमनिच्छती तेजसस्तस्य बिभ्यती । तपश्चचार तत्रापि वडवारूपधारिणी

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦାହକ ତାପ ସହିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛୁକ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେ ବଡ଼ବା (ଘୋଡ଼ି) ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କଲା।

Verse 28

संज्ञामित्येव मन्वानो द्वितीयायां दिवस्पतिः । जनयामास तनयौ कन्यां चैकां मनोरमाम्

'ଏହି ସଂଜ୍ଞା ଅଟନ୍ତି', ଏହା ମାନି ଦିବସପତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଠାରୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଏକ ମନୋରମ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।

Verse 29

छाया स्वतनयेष्वेव यथा प्रेष्णाध्यवर्तत । तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चाप्यवर्तत । लालनासु च भोज्येषु विशेषमनुवासरम्

ଛାୟା ନିଜ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ, ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ କନ୍ୟା ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସେପରି ବ୍ୟବହାର କରୁନଥିଲେ । ଲାଳନପାଳନ ଓ ଭୋଜନରେ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଭେଦଭାବ କରୁଥିଲେ ।

Verse 30

मनुस्तत्क्षांतवानस्या यमस्तस्या न चाक्षमत् । ताडनाय ततः कोपात्पादस्तेन समुद्यतः । तस्याः पुनः क्षांतमना न तु देहे न्यपातयत्

ମନୁ ତାହା ସହ୍ୟ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ତାହା ସହ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତେଣୁ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରହାର କରିବା ପାଇଁ ସେ ପାଦ ଉଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ପୁନର୍ବାର ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି ସେ ପାଦକୁ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ପକାଇଲେ ନାହିଁ ।

Verse 31

ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं नृप । किंचित्प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा

ହେ ରାଜନ! ତେବେ କ୍ରୋଧରେ ଓଠ ଥରୁଥିବା ଏବଂ ହାତ କମ୍ପୁଥିବା ଛାୟା-ସଂଜ୍ଞା ଯମଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ ।

Verse 32

पत्न्यां पितुर्मयि यदि पादमुद्यच्छसे बलात् । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव भविष्यति

'ଯଦି ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମୋ ଉପରେ ବଳପୂର୍ବକ ପାଦ ଉଠାଉଛ, ତେବେ ସେହି କାରଣରୁ ତୁମର ଏହି ପାଦ ଆଜି ହିଁ ପୃଥିବୀରେ ଖସି ପଡ଼ିବ ।'

Verse 33

इत्याकर्ण्य यमः शापं मातर्यतिविशंकितः । अभ्येत्य पितरं प्राह प्रणिपातपुरस्सरम्

ସେଇ ଶାପ ଶୁଣି ଯମ ମାତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶଙ୍କିତ ହେଲେ। ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ।

Verse 34

तातैतन्महदाश्चर्यमदृष्टमिति च क्वचित् । माता वात्सल्यरूपेण शापं पुत्रे प्रयच्छति

ତାତ, ଏହା ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା କ୍ୱଚିତ୍‌ ଦେଖାଯାଏ—ମାତା ବାତ୍ସଲ୍ୟର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ ଶାପ ଦେଇଥାଏ।

Verse 35

यथा माता ममाचष्ट नेयं माता तथा मम । निर्गुणेष्वपि पुत्रेषु न माता निर्गुणा भवेत्

ମୋ ମାତା ଯେପରି କହିଲେ, ସେପରି ହେଲେ ସେ ମୋର ମାତା ନୁହେଁ। ପୁତ୍ରମାନେ ନିର୍ଗୁଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାତା ନିର୍ଗୁଣ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 36

यमस्यैतद्वचः श्रुत्वा भगवांस्तिमिरापहः । छायासंज्ञामथाहूय पप्रच्छ क्वगतेति च

ଯମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ତିମିରାପହ ଭଗବାନ ‘ଛାୟା’ ନାମକାକୁ ଡାକି ପଚାରିଲେ—“ସେ କେଉଁଠି ଗଲା?”

Verse 37

सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो । पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे

ସେ କହିଲା—“ହେ ବିଭାବସୁ! ମୁଁ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ କନ୍ୟା ସଂଜ୍ଞା। ମୁଁ ତୁମର ପତ୍ନୀ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସନ୍ତାନମାନେ ମୋଠାରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।”

Verse 38

इत्थं विवस्वतस्तां तु बहुशः पृच्छतो यदा । नाचचक्षे तदा क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः

ଏହିପରି ବିବସ୍ୱାନ୍ ତାଙ୍କୁ ବହୁବାର ପଚାରିଲେ; ସେ ଯେତେବେଳେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଭାସ୍ୱାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 39

ततः सा कथयामास यथावृत्तं विवस्वते । विदितार्थश्च भगवाञ्जगाम त्वष्टु रालयम्

ତାପରେ ସେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେହିପରି ସମସ୍ତ କଥା ବିବସ୍ୱାନଙ୍କୁ କହିଲା। ସତ୍ୟ ଜାଣି ଭଗବାନ୍ ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କ ଆବାସକୁ ଗଲେ।

Verse 40

ततः संपूजयामास त्वष्टा त्रैलोक्यपूजितम् । भास्वन्किं रहिता शक्त्या निजगेहमुपागतः

ତାପରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ତ୍ରିଲୋକପୂଜିତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଭାସ୍ୱାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପୂଜନ କଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ—“ହେ ଭାସ୍ୱାନ୍, ଶକ୍ତିହୀନ ଭଳି ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ?”

Verse 41

संज्ञां पप्रच्छ तं तस्मै कथयामास तत्त्ववित् । आगता सेह मे वेश्म भवतः प्रेषिता रवे

ସେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ। ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ କହିଲେ—“ହେ ରବି, ତୁମେ ପଠାଇଥିବା ସେ ଏଠାରେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛି।”

Verse 42

दिवाकरः समाधिस्थो वडवारूपधारिणीम् । तपश्चरंतीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ

ଦିବାକର ସମାଧିସ୍ଥ ହୋଇ ଉତ୍ତର କୁରୁଦେଶରେ ବଡ଼ବା-ରୂପ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 43

असह्यमाना सूर्यस्य तेजस्तेनातिपीडिता । वह्न्याभनिजरूपं तु च्छायारूपं विमुच्य च

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜ ସହିନ ପାରି, ସେହି ଦୀପ୍ତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତା ହୋଇ ସେ ଛାୟାରୂପ ତ୍ୟାଗ କଲା ଏବଂ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲା।

Verse 44

धर्मारण्ये समागत्य तप स्तेपे सुदुष्करम् । छायापुत्रं शनिं दृष्ट्वा यमं चान्यं च भूपते

ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ଆସି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲା। ହେ ରାଜନ୍! ଛାୟାପୁତ୍ର ଶନିକୁ, ଏବଂ ଯମ ଓ ଆଉ ଜଣେ (ସନ୍ତାନ)କୁ ଦେଖି (ବିଷୟ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା)।

Verse 45

तदैव विस्मितः सूर्यो दुष्टपुत्रौ समीक्ष्य च । ज्ञातुं दध्यौ क्षणं ध्यात्वा विदित्वा तच्च कारणम्

ସେହି କ୍ଷଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ଜାଣିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି ତାହାର କାରଣ ଜାଣିଲେ।

Verse 46

घृण्यौष्ण्याद्दग्धदेहा सा तपस्तेपे पतिव्रता । येन मां तेजसा सह्यं द्रष्टुं नैव शशाक ह

ଭୟଙ୍କର ଉଷ୍ଣତାରେ ଦେହ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପତିବ୍ରତା ତପ କଲା; କାରଣ ମୋର ଅସହ୍ୟ ତେଜରେ ସେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ହୋଇନଥିଲା।

Verse 47

पञ्चाशद्धायनेतीते गत्वा कौ तप आचरत् । प्रद्योतनो विचार्यैवं गत्वा शीघ्रं मनोजवः

ପଚାଶ ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲାପରେ ସେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତପ କରୁଥିଲା ସେଠାକୁ ଗଲେ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ପ୍ରଦ୍ୟୋତନ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମନୋବେଗରେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 48

धर्मारण्ये वरे पुण्ये यत्र संज्ञास्थिता तपः । आगतं तं रविं दृष्ट्वा वडवा समजायत

ପୁଣ୍ୟମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ସଂଜ୍ଞା ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଆସିଥିବା ରବିଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ବଡ଼ବା (ଘୋଡ଼ୀ) ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 49

सूर्यपत्नी सदा संज्ञा सूर्यश्चाश्वस्ततोऽभवत् । ताभ्यां सहाभूत्संयोगो घ्राणे लिंगं निवेश्य च

ସଂଜ୍ଞା ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ; ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ନାସିକାରେ ନିଜ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ସଂଯୋଗ କଲେ।

Verse 50

तदा तौ च समुत्पन्नौ युगलावश्विनौ भुवि । प्रादुर्भूतं जलं तत्र दक्षिणेन खुरेण च

ତେବେ ପୃଥିବୀରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଯୁଗଳ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଖୁର ଦ୍ୱାରା ଜଳ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।

Verse 51

विदलिते भूमिभागे तत्र कुंडं समुद्बभौ । द्वितीयं तु पुनः कुंडं पश्चार्धचरणोद्भवम्

ଭୂମିଭାଗ ଫାଟିଗଲାପରେ ସେଠାରେ ଏକ କୁଣ୍ଡ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ପୁନଃ ଖୁର/ଚରଣର ପଛ ଅର୍ଧଭାଗରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ କୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 52

उत्तरवाहिन्याः काश्या कुरुक्षेत्रादि वै तथा । गंगापुरीसमफलं कुण्डेऽत्र मुनिनोदितम्

ମୁନିଙ୍କ ଘୋଷଣାନୁସାରେ, ଏହି କୁଣ୍ଡର ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ତରବାହିନୀ କାଶୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଆଦି ଏବଂ ଗଙ୍ଗାପୁରୀ ସମାନ ଫଳଦାୟକ।

Verse 53

तत्फलं समवाप्नोति तप्तकुण्डे न संशयः । स्नानं विधाय तत्रैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

ତପ୍ତକୁଣ୍ଡରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଫଳଟି ଲାଭ କରେ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 54

न पुनर्जायते देहः कुष्ठादिव्याधिपीडितः । एतत्ते कथितं भूप दस्रांशोत्पत्तिकारणम्

କୁଷ୍ଠ ଆଦି ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଦେହ ନେଇ ପୁଣି ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ରାଜା, ଦଶ୍ରାଂଶର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବର କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 55

तदा ब्रह्मादयो देवा आगतास्तत्र भूपते । दत्त्वा संज्ञावरं शुभ्रं चिंतितादधिकं हि तैः

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବଗଣ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ହେ ରାଜା। ସେମାନେ ସଂଜ୍ଞାକୁ ଶୁଭ ବର ଦେଲେ—ନିଜେ ଚିନ୍ତିଥିବାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।

Verse 56

स्थापयित्वा रविं तत्र बकुलाख्यवनाधिपम् । आनर्चुस्ते तदा संज्ञां पूर्वरूपाऽभवत्तदा

ବକୁଳ ନାମକ ବନର ଅଧିପତି ରବିଙ୍କୁ ସେଠାରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଦେବଗଣ ତେବେ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ସେହି ସମୟରେ ସେ ପୂର୍ବରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 57

स्थापिता तत्र राज्ञी च कुमारौ युगलौ तदा । एतत्तीर्थफलं वक्ष्ये शृणु राजन्महामते

ସେଠାରେ ରାଣୀ ଓ ଯୁଗଳ କୁମାରମାନେ ମଧ୍ୟ ତେବେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ। ଏବେ ଏହି ତୀର୍ଥର ଫଳ କହିବି—ହେ ମହାମତି ରାଜନ୍, ଶୁଣ।

Verse 58

आदिस्थानं कुरुश्रेष्ठ देवैरपि सुदुर्लभम् । रविकुण्डे नरः स्नात्वा श्रद्धायुक्तो जितेंद्रियः

ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ଆଦ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେ ନର ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ, ରବିକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରେ…

Verse 59

तारयेत्स पितॄन्सर्वान्महानरकगानपि । श्रद्धया यः पिबेत्तोयं संतर्प्य पितृदेवताः

ସେ ମହାନରକରେ ପତିତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ପିତୃଙ୍କୁ ତାରେ। ଯେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପଣ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏହି ଜଳ ପାନ କରେ…

Verse 60

स्वल्पं वापि बहुवापि सर्वं कोटिगुणं भवेत् । सप्तम्यां रविवारेण ग्रहणं चंद्रसूर्ययोः

ଅଳ୍ପ ହେଉ କି ବହୁ—ସବୁ କୋଟିଗୁଣ ହୋଇଯାଏ। ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ, ରବିବାରରେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣକାଳେ…

Verse 61

रविकुण्डे च ये स्नाताः न ते वै गर्भगामिनः । सक्रांतौ च व्यतीपाते वैधृतेषु च पर्वसु

ଯେମାନେ ରବିକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି ସେମାନେ ପୁଣି ଗର୍ଭଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ (ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ)। ବିଶେଷତଃ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବ୍ୟତୀପାତ, ବୈଧୃତି ଓ ପର୍ବସନ୍ଧିକାଳରେ…

Verse 62

पूर्णमास्याममावास्यां चतुर्द्दश्यां सितासिते । रविकुंडे च यः स्नातः क्रतुकोटिफलं लभेत्

ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅମାବାସ୍ୟା, ଏବଂ ଶୁକ୍ଳ-କୃଷ୍ଣ—ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ—ଯେ ରବିକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ କୋଟି ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 63

पूजयेद्बकुलार्कं च एकचित्तेन मानवः । स याति परमं धाम स यावत्तपते रविः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ବକୁଲାର୍କଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେତେଦିନ ତପେ ସେତେଦିନ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 64

तस्य लक्ष्मीः स्थिरा नूनं लभते संततिं सुखम् । अरिवर्गः क्षयं याति प्रसादाच्च दिवस्पतेः

ତାହାର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ଥିର ହୁଏ; ସେ ସନ୍ତାନ ଓ ସୁଖ ପାଏ। ଦିବସପତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଶତ୍ରୁବର୍ଗ କ୍ଷୟ ପାଏ।

Verse 65

नाग्नेर्भयं हि तस्य स्यान्न व्याघ्रान्न च दंतिनः । न च सर्प्पभयं क्वापि भूतप्रेतादिभीर्नहि

ତାହାର ଅଗ୍ନିଭୟ ନାହିଁ, ବ୍ୟାଘ୍ରଭୟ ନାହିଁ, ଦନ୍ତିର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; କେଉଁଠି ସର୍ପଭୟ ନାହିଁ, ଭୂତ-ପ୍ରେତାଦିର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 66

बालग्रहाश्च सर्वेऽपि रेवती वृद्धरेवती । ते सर्वे नाशमायांति बकुलार्क नमोस्तु ते

ଶିଶୁଗ୍ରହମାନେ ସମସ୍ତେ—ରେବତୀ ଓ ବୃଦ୍ଧରେବତୀ ସହିତ—ସମସ୍ତେ ନାଶ ପାଆନ୍ତି; ହେ ବକୁଲାର୍କ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 67

गावस्तस्य विवर्द्धंते धनं धान्यं तथैव च । अविच्छेदो भवेद्वंशो बकुलार्के नमस्कृते

ତାହାର ଗାଈମାନେ ବଢ଼ନ୍ତି, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବଢ଼େ; ବକୁଲାର୍କଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ବଂଶ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ।

Verse 68

काकवन्ध्या च या नारी अनपत्या मृतप्रजा । वन्ध्या विरूपिता चैव विषकन्याश्च याः स्त्रियः

ଯେ ନାରୀ ‘କାକ-ବନ୍ଧ୍ୟା’ (ମୃତ ଶିଶୁ ମାତ୍ର ପ୍ରସବ କରେ), ଯେ ନିଃସନ୍ତାନ, ଯାହାର ସନ୍ତାନ ମରିଯାଇଛି, ଯେ ବନ୍ଧ୍ୟା, ଯେ ବିରୂପା, ଏବଂ ଯାହାକୁ ‘ବିଷକନ୍ୟା’ କୁହାଯାଏ—ଏପରି ନାରୀମାନେ।

Verse 69

एवं दोषैः प्रमुच्यंते स्नात्वा कुण्डे च भूपते । सौभाग्यस्त्रीसुतांश्चैव रूपं चाप्नोति सर्वशः

ହେ ରାଜନ୍! ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେମାନେ ଏପରି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସୌଭାଗ୍ୟ, ପତି, ପୁତ୍ରସନ୍ତାନ ଓ ରୂପଲାବଣ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।

Verse 70

व्याधिग्रस्तोपि यो मर्त्यः षण्मासाच्चैव मानवः । रविकुण्डे च सुस्नातः सर्वरोगात्प्रमुच्यते

ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଛଅ ମାସ ଧରି ରବିକୁଣ୍ଡରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରେ, ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 71

नीलोत्सर्गविधिं यस्तु रविक्षेत्रे करोति वै । पितरस्तृप्तिमायांति यावदाभूतसंप्लवम्

ଯେ ରବିକ୍ଷେତ୍ରରେ ନୀଲୋତ୍ସର୍ଗ ବିଧି କରେ, ତାହାର ପିତୃମାନେ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 72

कन्यादानं च यः कुर्यादस्मिन्क्षेत्रे च पुत्रक । उद्वाहपरिपूतात्मा ब्रह्मलोके महीयते

ହେ ପୁତ୍ରକ! ଯେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କନ୍ୟାଦାନ କରେ, ସେ ବିବାହ-ସଂସ୍କାରରେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 73

धेनुदानं च शय्यां च विद्रुमं च हयं तथा । दासीमहिषीघण्टाश्च तिलं कांचनसंयुतम्

ଗୋଦାନ, ଶୟ୍ୟାଦାନ, ବିଦ୍ରୁମ (ପ୍ରବାଳ) ଓ ଅଶ୍ୱଦାନ; ତଥା ଦାସୀ, ମହିଷୀ, ଘଣ୍ଟା ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣମିଶ୍ରିତ ତିଳଦାନ—ଏହିସବୁ ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଦାନକର୍ମ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 74

धेनुं तिलमयीं दद्यादस्मि न्क्षेत्रे च भारत । उपानहौ च छत्रं च शीतत्राणादिकं तथा

ହେ ଭାରତ! ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ତିଳମୟୀ ଧେନୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପାଦୁକା, ଛତା ଓ ଶୀତନିବାରଣାଦି ରକ୍ଷାଦାୟକ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 75

लक्षहोमं तथा रुद्रं रुद्रातिरुद्रमेव च । तस्मिन्स्थाने च यत्किंचिद्ददाति श्रद्धयान्वितः

ଲକ୍ଷହୋମ ହେଉ କି ରୁଦ୍ରଯାଗ, କିମ୍ବା ରୁଦ୍ରାତିରୁଦ୍ର ପୂଜା—ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଯାହା କିଛି ଦାନ କରାଯାଏ, ତାହା ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 76

एकैकस्य फलं तात वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः । दानेन लभते भोगानिह लोके परत्र च

ତାତ! ପ୍ରତ୍ୟେକର ସତ୍ୟ ଫଳ ମୁଁ କହୁଛି—ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣ। ଦାନଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଇହଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଭୋଗସମ୍ପଦ ଲାଭ କରେ।

Verse 77

राज्यं च लभते मर्त्यः कृत्वोद्वाहं तु मानुषाः । जायातो धर्मकामार्थाः प्राप्यंते नात्र संशयः

ବିବାହ କରି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟ ରାଜ୍ୟସମୃଦ୍ଧି ଓ ସ୍ଥିରତା ଲାଭ କରେ; ଏବଂ ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 78

पूजाया लभते सौख्यं भवेज्जन्मनिजन्मनि । सप्तम्यां रवियुक्तायां बकुलार्कं स्मरेत्तु यः

ପୂଜାରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ସୁଖ ପାଏ। ଏବଂ ରବିବାର-ଯୁକ୍ତ ସପ୍ତମୀରେ ଯେ ‘ବକୁଲାର୍କ’ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ଲଭେ।

Verse 79

ज्वरादेः शत्रुतश्चैव व्याधेस्तस्य भयं नहि

ତାହା ପାଇଁ ଜ୍ୱର ଆଦିରୁ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନେଇ, ଓ ରୋଗରୁ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।

Verse 80

युधिष्ठिर उवाच । बकुलार्केति वै नाम कथं जातं रवेर्मुने । एतन्मे वदतां श्रेष्ठ तत्त्वमाख्यातुमर्हसि

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ‘ବକୁଲାର୍କ’ ନାମ କିପରି ହେଲା? ହେ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାର ତତ୍ତ୍ୱ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 81

व्यास उवाच । यदा संज्ञा च राजेंद्र सूर्यार्थंं चैकचेतसा । तेपे बकुलवृक्षाधः पत्युस्तेजः प्रशां तये

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସଞ୍ଜ୍ଞା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ବକୁଲବୃକ୍ଷତଳେ ତପ କରିଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଥିଲା।

Verse 82

प्रादुर्भावं रवेर्दृष्ट्वा वडवा समजायत । अत्यंतं गोपतिः शांतो बकुलस्य समीपतः

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ଦେଖି ସେ ବଡ଼ବା (ଘୋଡ଼ୀ) ହେଲେ। ଏବଂ ବକୁଲବୃକ୍ଷ ସମୀପରେ ଗୋପତି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଓ ପ୍ରଶାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 83

सुषुवे च तदा राज्ञी सुतौ दिव्यौ मनोहरौ । तेनास्य प्रथितं नाम बकुलार्केति वै रवेः

ତେବେ ରାଣୀ ଦୁଇଜଣ ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ। ସେହି ଘଟଣାରୁ ସେଠାରେ ରବି ‘ବକୁଲାର୍କ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 84

यस्तत्र कुरुते स्नानं व्याधिस्तस्य न पीडयेत् । धर्ममर्थं च कामं च लभते नात्र संशयः

ଯେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାକୁ ରୋଗ ପୀଡ଼ା ଦେଉନାହିଁ। ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 85

षण्मासात्सिद्धिमाप्नोति मोक्षं च लभते नरः । एतदुक्तं महाराज बकुलार्कस्य वैभवम्

ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମଣିଷ ସିଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଲଭେ। ହେ ମହାରାଜ, ଏହିପରି ବକୁଲାର୍କର ବୈଭବ କହାଗଲା।

Verse 97

सूर्यं दृष्ट्वा सदा संज्ञा स्वाक्षिसंयमनं व्यधात् । यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां वचनमब्रवीत्

ସଞ୍ଜ୍ଞା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ସଦା ନିଜ ଚକ୍ଷୁକୁ ସଂଯମ କରୁଥିଲେ। ତାହା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ଅର୍କ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।