Adhyaya 11

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । अतः परं किमभवद्ब्रवीतु द्विजसत्तम । त्वद्वचनामृतं पीत्वा तृप्तिर्नास्ति मम प्रभो

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ତା’ପରେ କ’ଣ ଘଟିଲା? ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୃପାକରି କହନ୍ତୁ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ବଚନାମୃତ ପାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ତୃପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 2

व्यास उवाच । अथ किंचिद्गते काले युगांतसमये सति । त्रेतादौ लोलजिह्वाक्ष अभवद्राक्षसेश्वरः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାପରେ କିଛି ସମୟ ଗତ ହେଲା, ଯୁଗାନ୍ତର ସମୟ ନିକଟ ହେଲା। ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଲୋଲଜିହ୍ୱାକ୍ଷ ନାମକ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 3

तेन विद्रावितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । जित्वा स सकलांल्लोकान्धर्मारण्ये समागतः

ତାହାର ଭୟରେ ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ପଳାଇଗଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜୟ କରି ସେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ଆସିଲା।

Verse 4

तद्दृष्ट्वा सकलं पुण्यं रम्यं द्विजनिषे वितम् । ब्रह्मद्वेषाच्च तेनैव दाहितं च पुरं शुभम्

ସେ ସ୍ଥାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟମୟ, ରମ୍ୟ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ବୋଲି ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମଦ୍ୱେଷରେ ସେଇ ଶୁଭ ନଗରକୁ ସେ ଦହନ କଲା।

Verse 5

दह्यमानं पुरं दृष्ट्वा प्रणष्टा द्विजसत्तमाः । यथागतं प्रजग्मुस्ते धर्मारण्यनिवासिनः

ନଗର ଜଳୁଥିବା ଦେଖି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପଳାଇଗଲେ। ଧର୍ମାରଣ୍ୟର ନିବାସୀମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରି ଚାଲିଗଲେ।

Verse 6

श्रीमाताद्यास्तदा देव्यः कोपिता राक्षसेन वै । घातयंत्येव शब्देन तर्जयित्वा च राक्षसम्

ତେବେ ଶ୍ରୀମାତା ଆଦି ଦେବୀମାନେ ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଗର୍ଜନାସଦୃଶ ଶବ୍ଦ କରି ତାକୁ ତର୍ଜନା କରି, ଯେନେ ତାହାକୁ ବଧ କରିବେ ବୋଲି ଲାଗିଲା।

Verse 7

समुच्छ्रितास्तदा देव्यः शतशोऽथ सह स्रशः । त्रिशूलवरधारिण्यः शंखचक्रगदाधराः

ତେବେ ଦେବୀମାନେ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ—ଶତଶଃ, ଅଥବା ସହସ୍ରଶଃ। କେହି ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ବରମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କଲେ, କେହି ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା ଧାରଣ କଲେ।

Verse 8

कमंडलुधराः काश्चित्कशाखङ्गधराः पराः । पाशांकुशधरा काचित्खड्गखेटकधारिणी

କେହି କମଣ୍ଡଲୁ ଧାରଣ କଲେ, ଅନ୍ୟେ କଶା ଓ ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କଲେ। କେହି ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଥିଲେ, ଆଉ କେହି ଖଡ୍ଗ ଓ ଖେଟକ (ଢାଳ) ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 9

काचित्परशुहस्ता च दिव्यायुधधरा परा । नानाभरणभूषाढ्या नानारत्नाभिशोभिता

କେହି ପରଶୁ (କୁହାଡ଼ି) ହାତରେ ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟେ ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ନାନା ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ ସେମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।

Verse 10

राक्षसानां विनाशाय ब्राह्मणानां हिताय च । आजग्मुस्तत्र यत्रास्ते लोलजिह्वो हि राक्षसः

ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ସେମାନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋଲଜିହ୍ୱ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ରହୁଥିଲା।

Verse 11

महादंष्ट्रो महाकायो विद्युज्जिह्वो भयंकरः । दृष्ट्वा ता राक्षसो घोरं सिंहनादमथाकरोत्

ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ର, ମହାକାୟ, ବିଦ୍ୟୁତ୍-ସଦୃଶ ଜିହ୍ୱାଯୁକ୍ତ ଭୟଙ୍କର ସେ ରାକ୍ଷସ ତାକୁ ଦେଖି ଘୋର ସିଂହନାଦ କଲା।

Verse 12

तेन नादेन महता त्रासितं भुवनत्रयम् । आपूरिता दिशः सर्वाः क्षुभितानेकसागराः

ସେଇ ମହାନାଦରେ ତ୍ରିଭୁବନ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଧ୍ୱନିରେ ପୂରିଗଲା ଏବଂ ଅନେକ ସାଗର କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 13

कोलाहलो महानासीद्धर्मारण्ये तदा नृप । तच्छ्रुत्वा वासवेनाथ प्रेषितो नलकूबरः

ହେ ନୃପ! ସେତେବେଳେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ମହା କୋଳାହଳ ହେଲା। ତାହା ଶୁଣି ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନଲକୂବରକୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ।

Verse 14

किमिदं पश्य गत्वा त्वं दृष्ट्वा मह्यं निवेदय । तत्तस्य वचनं श्रुत्वा गतो वै नलकूबरः

“ତୁମେ ଯାଇ ଦେଖ, ଏହା କ’ଣ; ଦେଖି ମୋତେ ନିବେଦନ କର।” ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ନଲକୂବର ନିଶ୍ଚୟ ଗଲା।

Verse 15

दृष्ट्वा तत्र महायुद्धं श्रीमातालोलजिह्वयोः । यथादृष्टं यथाजातं शक्राग्रे स न्यवेदयत्

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାତା ଓ ଲୋଲଜିହ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ସେ ଯେପରି ଦେଖିଲା ଓ ଯେପରି ଘଟିଲା, ସବୁକିଛି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 16

उद्वेजयति लोकांस्त्रीन्धर्मारण्यमितो गतः । तच्छ्रुत्वा वासवो विष्णुं निवेद्य क्षितिमागमत्

“ଏଠାରୁ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ସେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଛି।” ଏହା ଶୁଣି ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ।

Verse 17

दाहितं तत्पुरं रम्यं देवानामपि दुर्लभम् । न दृष्टा वाडवास्तत्र गताः सर्वे दिशो दश

ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ସେ ରମ୍ୟ ନଗରୀ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା। ସେଠାରେ ବାଡବାଃ (ଘୋଡ଼ିମାନେ) ଦେଖାଗଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ଦଶଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 18

श्रीमाता योगिनी तत्र कुरुते युद्धमुत्तमम् । हाहाभूता प्रजा सर्वा इतश्चेतश्च धावति

ସେଠାରେ ଯୋଗିନୀ ଶ୍ରୀମାତା ଉତ୍ତମ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ‘ହାୟ ହାୟ’ ବୋଲି ଆର୍ତ୍ତନାଦ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଭୟରେ ଏଠି-ସେଠି ଧାଉଥିଲେ।

Verse 19

तच्छ्रुत्वा वासुदेवो हि गृहीत्वा च सुदर्शनम् । सत्यलोकात्तदा राजन्समागच्छन्महीतले

ଏହା ଶୁଣି ବାସୁଦେବ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ, ହେ ରାଜନ, ସେତେବେଳେ ସତ୍ୟଲୋକରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲେ।

Verse 20

धर्मारण्यं ततो गत्वा तच्चक्रं प्रमुमोच ह । लोलजिह्वस्तदा रक्षो मूर्च्छितो निपपात ह

ତାପରେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ସେ ଚକ୍ରଟି ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେହି କ୍ଷଣେ ଲୋଲଜିହ୍ୱ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 21

त्रिशूलेन ततो भिन्नः शक्तिभिः क्रोधमूर्च्छितः । हन्यमानस्तदा रक्षः प्राणांस्त्यक्त्वा दिवं गतः

ତେବେ ସେଇ ରାକ୍ଷସ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, କ୍ରୋଧେ ମୂର୍ଛିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପିଟାଯାଉଥିବାବେଳେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା।

Verse 22

ततो देवाः सगंधर्वा हर्षनिर्भरमानसाः । तुष्टुवुस्तं जगन्नाथं सत्यलोकात्समागताः

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ, ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ନେଇ, ସତ୍ୟଲୋକରୁ ଆସି ସେଇ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 23

उद्वसं तत्समालोक्य विष्णुर्वचनमब्रवीत् । क्व च ते ब्राह्मणाः सर्वे ऋषीणामाश्रमे पुनः

ସେ ସ୍ଥାନ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ଏବେ ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେଉଁଠି? ସେମାନେ ପୁଣି ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ କି?”

Verse 24

ततो देवाः सगं धर्वा इतस्ततः पलायितान् । संशोध्य तरसा राजन्ब्राह्मणानिदमब्रुवन्

ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ, ହେ ରାଜନ୍, ଏଠି-ସେଠି ପଳାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଖୋଜି ବାହାର କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 25

श्रूयतां नो वचो विप्रा निहतो राक्षसाधमः । वासुदेवेन देवेन चक्रेण निरकृंतत

“ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଆମ କଥା ଶୁଣ—ସେ ରାକ୍ଷସାଧମ ନିହତ ହୋଇଛି; ଦେବ ବାସୁଦେବ ନିଜ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ତାକୁ କାଟି ଫେଲାଇଛନ୍ତି।”

Verse 26

तच्छ्रुत्वा वाडवाः सर्वे प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः । समाजग्मुस्तदा राजन्स्वस्वस्थाने समाविशन्

ତାହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବାଡ଼ବ-ଜନ ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନୟନ ହେଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନେ ସମେତି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି ପୁନଃ ବସିଲେ।

Verse 27

श्रीकांताय तदा राजन्वाक्यमुक्तं मनोरमम् । यस्मात्त्वं सत्यलोकाच्च आगतोऽसि जगत्प्रभुः । स्थापितं च पुरं चेदं हिताय च द्विजात्मनाम्

ତେବେ, ହେ ରାଜନ୍, ଶ୍ରୀକାନ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ମନୋହର ବାକ୍ୟ କୁହାଗଲା—“ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସତ୍ୟଲୋକରୁ ଆସିଥିବାରୁ ଏହି ପୁର ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।”

Verse 28

सत्यमंदिरमिति ख्यातं तदा लोके भविष्यति । कृते युगे धर्मारण्यं त्रेतायां सत्यमंदिरम्

ତେବେ ଏହା ଲୋକେ ‘ସତ୍ୟମନ୍ଦିର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେବ। କୃତଯୁଗରେ ‘ଧର୍ମାରଣ୍ୟ’, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ‘ସତ୍ୟମନ୍ଦିର’ ବୋଲି ଡାକାଯିବ।

Verse 29

तच्छ्रुत्वा वासुदेवेन तथेति प्रतिपद्य च । ततस्ते वाडवाः सर्वे पुत्रपौत्रसमन्विताः

ତାହା ଶୁଣି ବାସୁଦେବ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବାଡ଼ବ-ଜନ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହିତ (ସମେତ ହେଲେ)।

Verse 30

सपत्नीकाः सानुचरा यथापूर्वं न्यवात्सिषुः । तपोयज्ञक्रियाद्येषु वर्तंतेऽध्ययनादिषु

ସେମାନେ ପତ୍ନୀ ଓ ଅନୁଚର ସହିତ ପୂର୍ବବତ୍ ସେଠାରେ ବସିଲେ। ତପ, ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ଓ ଧର୍ମାଚରଣରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ରହି, ଅଧ୍ୟୟନାଦିରେ ମଧ୍ୟ ନିରତ ହେଲେ।

Verse 31

एवं ते सर्वमाख्यातं धर्म वै सत्यमंदिरे

ହେ ଧର୍ମ! ସତ୍ୟର ପବିତ୍ର ଧାମ ‘ସତ୍ୟମନ୍ଦିର’ ବିଷୟରେ ଏ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହାଗଲା।