Adhyaya 10

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु राजन्यथावृत्तं धर्म्मारण्ये शुभं मतम् । यदिदं कथयिष्यामि अशेषाघौघनाशनम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେଇ ଶୁଭ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ। ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ତାହା ସମସ୍ତ ପାପପ୍ରବାହକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 2

अजेशेन तदा राजन्प्रेरितेन स्वयंभुवा । कामधेनुः समाहूता कथयामास तां प्रति

ତେବେ, ହେ ରାଜନ୍! ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଅଜେଶ କାମଧେନୁଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 3

विप्रेभ्योऽनुचरान्देहि एकैकस्मै द्विजातये । द्वौ द्वौ शुद्धात्मकौ चैवं देहि मातः प्रसीद मे

ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅନୁଚର ଦିଅ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦୁଇଜଣ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର। ହେ ମାତା! ଏଭଳି ଦାନ କରି, ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 4

तथेत्युक्त्वा महाधेनुः क्षीरेणोल्लेखयद्धराम् । हुंकारात्तस्य निष्क्रांताः शिखासूत्रधरा नराः

“ତଥାସ୍ତୁ” କହି ମହାଧେନୁ ଦୁଧରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ରେଖା ଅଙ୍କନ କଲା। ତାହାର ହୁଂକାରରୁ ଶିଖା ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତଧାରୀ ନରମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 5

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वणिजश्च महाबलाः । सोपवीता महादक्षाः सर्वशास्त्रविशारदाः

ସେମାନେ ଛତ୍ତିଶ ହଜାର—ମହାବଳୀ ବଣିଜ; ଯଜ୍ଞୋପବୀତଧାରୀ, ମହାଦକ୍ଷ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଶାରଦ।

Verse 6

द्विजभक्तिसमायुक्ता ब्रह्मण्यास्ते तपोन्विताः । पुराणज्ञाः सदाचारा धार्मिका बह्मभोजकाः

ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ; ପୁରାଣଜ୍ଞ, ସଦାଚାରୀ, ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଉଥିଲେ।

Verse 7

स्वर्गे देवाः प्रशंसंति धर्मारण्यनिवासिनः । तपोऽध्ययनदानेषु सर्वकालेप्यतींद्रियाः

ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବମାନେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟନିବାସୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; କାରଣ ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନରେ ସେମାନେ ସର୍ବକାଳେ ଅସାଧାରଣ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ—ହୁଅନ୍ତି।

Verse 8

एकैकस्मै द्विजायैव दत्तं जातु चरद्वयम् । वाडवस्य च यद्गोत्रं पुरा प्रोक्तं महीपते

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଇଜଣ ପରିଚାରକ ଦିଆଗଲା। ଏବଂ ହେ ମହୀପତେ! ସେହି ବାଡବର ଗୋତ୍ର ପୂର୍ବରୁ ହିଁ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 9

परस्परं च तद्गोत्रं तस्य चानुचरस्य च । इति कृत्वा व्यवस्थां च न्यवसंस्तत्र भूमिषु

ଏଭଳି ପରସ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧ ଅନୁସାରେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରଙ୍କ ଗୋତ୍ର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ଯଥୋଚିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ସେମାନେ ସେଠାରେ ଭୂମିରେ ବସିଲେ।

Verse 10

ततश्च शिष्यता देवैर्दत्ता चानुचरान्भुवि । ब्रह्मणा कथितं सर्वं तेषामनुहिताय वै

ତାପରେ ଦେବମାନେ ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ଦାନ କଲେ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଅନୁଚରମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ହିତ ଓ ସଦ୍ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ଏ ସବୁ ସତ୍ୟରୂପେ କହିଲେ।

Verse 11

कुरुध्वं वचनं चैषां ददध्वं च यदिच्छितम् । समित्पुष्पकुशादीनि आनयध्वं दिनेदिने

ଏମାନଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କର ଏବଂ ସେମାନେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ତାହା ଦିଅ। ଯଜ୍ଞ ସମିଧା, ପୁଷ୍ପ, କୁଶ ଇତ୍ୟାଦି ଦିନେଦିନେ ଆଣ।

Verse 12

अनुज्ञयैषां वर्तध्वं मावज्ञां कुरुत क्वचित् । जातकं नामकरणं तथान्नप्राशनं शुभम्

ଏମାନଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ହିଁ ଚାଲ; କେବେବି ଅବଜ୍ଞା କରନି। ଜାତକର୍ମ, ନାମକରଣ ଏବଂ ଶୁଭ ଅନ୍ନପ୍ରାଶନ ମଧ୍ୟ (ତାଙ୍କ ସ୍ୱୀକୃତିରେ) କର।

Verse 13

क्षौरं चैवोपनयनं महानाम्न्यादिकं तथा । क्रियाकर्मादिकं यच्च व्रतं दानोपवासकम्

କ୍ଷୌର (ମୁଣ୍ଡନ) ଓ ଉପନୟନ, ତଥା ମହାନାମ୍ନୀ ଆଦି ଆଚାର; ଏବଂ ଯେ କୌଣସି କ୍ରିୟାକର୍ମ—ବ୍ରତ, ଦାନ ଓ ଉପବାସ—ସବୁ (ବିଧିମତେ) କର।

Verse 14

अनुज्ञयैषां कर्तव्यं काजेशा इदमबुवन् । अनुज्ञया विनैषां यः कार्यमारभते यदि

‘ଏମାନଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞାରେ ହିଁ ଏହା କରିବା ଉଚିତ’—ଏପରି ଦେବାଧିପତିମାନେ କହିଲେ। ଯେ କେହି ତାଙ୍କ ସମ୍ମତି ବିନା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରେ,

Verse 15

दर्शं वा श्राद्धकार्यं वा शुभं वा यदि वाऽशुभम् । दारिद्र्यं पुत्रशोकं च कीर्तिनाशं तथैव च

ଦର୍ଶକର୍ମ ହେଉ କି ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ, ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ—ନିୟମ ଲଂଘନକାରୀ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ପୁତ୍ରଶୋକ ଓ କୀର୍ତ୍ତିନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 16

रोगैर्निपीड्यते नित्यं न क्वचित्सुखमाप्नुयुः । तथेति च ततो देवाः शक्राद्याः सुरसत्तमाः

ସେ ସଦା ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଏ ଓ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଉନାହିଁ। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ କହିଲେ—‘ତଥାସ୍ତୁ’।

Verse 17

स्तुतिं कुर्वंति ते सर्वे काम धेनोः पुरः स्थिताः । कृतकृत्यास्तदा देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

କାମଧେନୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର—ଦେବମାନେ କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 18

त्वं माता सर्वदेवानां त्वं च यज्ञस्य कारणम् । त्वं तीर्थं सर्वतीर्थानां नम स्तेऽस्तु सदानघे

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ମାତା; ତୁମେ ଯଜ୍ଞର କାରଣ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ପରମ ତୀର୍ଥ—ହେ ସଦାନଘେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 19

शशिसूर्यारुणा यस्या ललाटे वृषभध्वजः । सरस्वती च हुंकारे सर्वे नागाश्च कंबले

ଯାହାର ଲଲାଟରେ ଚନ୍ଦ୍ର–ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ବିରାଜେ ଏବଂ ଯାହାରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ; ଯାହାର ହୁଂକାରେ ସରସ୍ୱତୀର ନାଦ, ଯାହାର କମ୍ବଳେ ସମସ୍ତ ନାଗ ସମବେତ—ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁରଭି ଧେନୁ।

Verse 20

क्षुरपृष्ठे च गन्धर्वा वेदाश्चत्वार एव च । मुखाग्रे सर्वतीर्थानि स्थावराणि चराणि च

ଯାହାର କ୍ଷୁରସମ ପୃଷ୍ଠରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ଚାରି ବେଦ ବିରାଜନ୍ତି; ଯାହାର ମୁଖାଗ୍ରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ—ସ୍ଥାବର ଓ ଚର, ଉଭୟ ଜଗତର।

Verse 21

एवंविधैश्च बहुशो वचनैस्तोषिता च सा । सुप्रसन्ना तदा धेनुः किं करोमीति चाब्रवीत्

ଏପରି ଅନେକ ବଚନରେ ପୁନଃପୁନଃ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଧେନୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା; ତେବେ ସେ କହିଲା—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 22

देवा ऊचुः । सृष्टाः सर्वे त्वया मातर्देव्यैतेऽनुचराः शुभाः । त्वत्प्रसादान्महाभागे ब्राह्मणाः सुखिनोऽ भवन्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ହେ ମାତା, ହେ ଦେବୀ! ଏହି ଶୁଭ ଅନୁଚରମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ। ହେ ମହାଭାଗେ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁଖୀ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଲେ।”

Verse 23

ततोऽसौ सुरभी राजन्गता नाकं यशस्विनी । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यास्तत्रैवांतरधुस्ततः

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଯଶସ୍ୱିନୀ ସୁରଭୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା। ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେଇ ସ୍ଥାନରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ ଆଦି ସମସ୍ତେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 24

युधिष्ठिर उवाच । अभार्यास्ते महातेजा गोजा अनुचरास्तथा । उद्वाहिता कथं ब्रह्मन्त्सुतास्तेषां कदाऽभवन्

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ! ଗୋଜା ସେଇ ଅନୁଚରମାନେ ଭାର୍ଯ୍ୟାହୀନ ଥିଲେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନଙ୍କ ବିବାହ କିପରି ହେଲା ଏବଂ ସନ୍ତାନ କେବେ ହେଲେ?

Verse 25

व्यास उवाच । परिग्रहार्थं वे तेषां रुद्रेण च यमेन च । गन्धर्वकन्या आहृत्य दारास्तत्रोपकल्पिताः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଗ୍ରହଣ ନିମିତ୍ତେ ରୁଦ୍ର ଓ ଯମ ଗନ୍ଧର୍ବକନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଆଣି, ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । को वा गन्धर्वराजासौ किंनामा कुत्र वा स्थितः । कियन्मात्रास्तस्य कन्याः किमाचारा ब्रवीहि मे

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ସେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ କିଏ? ତାହାର ନାମ କଣ, ସେ କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ? ତାହାର କନ୍ୟା କେତେ? ସେମାନଙ୍କ ଆଚାର କିପରି? ମୋତେ କୁହ।

Verse 27

व्यास उवाच । विश्वावसुरिति ख्यातो गन्धर्वाधिपतिर्नृप । षष्टिकन्यासहस्राणि आसते तस्य वेश्मनि

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ନୃପ! ଗନ୍ଧର୍ବାଧିପତି ‘ବିଶ୍ୱାବସୁ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ। ତାହାର ଭବନରେ ଷାଠି ହଜାର କନ୍ୟା ବସନ୍ତି।

Verse 28

अंतरिक्षे गृहं तस्य गधर्वनगरं शुभम् । यौवनस्थाः सुरूपाश्च कन्या गन्धर्वजाः शुभाः

ତାହାର ନିବାସ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ—ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସେଇ ଶୁଭ ନଗର ଅତି ଶୋଭାମୟ। ସେଠାରେ ଯୌବନସ୍ଥ, ସୁରୂପା, ମଙ୍ଗଳମୟ ଗନ୍ଧର୍ବଜାତ କନ୍ୟାମାନେ ବସନ୍ତି।

Verse 29

रुद्रस्यानुचरौ राजन्नंदी भृंगी शुभाननौ । पूर्वदृष्टाश्च ताः कन्याः कथयामासतुः शिवम्

ହେ ରାଜନ୍, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଚର ନନ୍ଦୀ ଓ ଭୃଙ୍ଗୀ—ଦୁହେଁ ଶୁଭମୁଖ—ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିବା ସେ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ କଥା ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 30

दृष्टाः पुरा महादेव गन्धर्वनगरे विभो । विश्वावसुगृहे कन्या असंख्याताः सहस्रशः

ପୂର୍ବେ, ହେ ମହାଦେବ, ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ, ଗନ୍ଧର୍ବନଗରରେ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ଗୃହରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଅସଂଖ୍ୟ କନ୍ୟା ଦେଖାଯାଇଥିଲେ।

Verse 31

ता आनीय वलादेव गोभुजेभ्यः प्रयच्छ भो । एवं श्रुत्वा ततो देवस्त्रिपुरघ्नः सदाशिवः

“ସେମାନଙ୍କୁ ଆଣ, ହେ ବଳବାନ ଦେବ, ଏବଂ ଗୋଭୁଜମାନଙ୍କୁ (ଗୋପାଳମାନଙ୍କୁ) ଦିଅ”—ଏହା ଶୁଣି ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ ସଦାଶିବ ଦେବ ପ୍ରତିଉତ୍ତର କଲେ।

Verse 32

प्रेषयामास दूतं तु विजयं नाम भारत । स तत्र गत्वा यत्रास्ते विश्वावसुररिंदमः

ହେ ଭାରତ, ସେ ‘ବିଜୟ’ ନାମକ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ। ସେ ଯେଉଁଠାରେ ଶତ୍ରୁଦମନ ବିଶ୍ୱାବସୁ ରହୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲା।

Verse 33

उवाच वचनं चैव पथ्यं चैव शिवेरितम् । धर्मारण्ये महाभाग काजेशेन विनिर्मिताः

ସେ ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ ସନ୍ଦେଶ ଓ ହିତକର ବିଧି କହିଲା—“ହେ ମହାଭାଗ, ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ସେମାନେ କାଜେଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ/ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି।”

Verse 34

स्थापिता वाडवास्तत्र वेदवेदांगपारगाः । तेषां वै परिचर्यार्थं कामधेनुश्च प्रार्थिता

ସେଠାରେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବାଡବମାନେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପରିଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୋଷଣାର୍ଥେ କାମଧେନୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଗଲା।

Verse 35

तया कृताः शुभाचारा वणिजस्ते त्वयोनिजा । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि कुमारास्ते महाबलाः

ତାହାର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ବଣିଜମାନେ ଶୁଭାଚାରୀ ହେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମାନବ ଗର୍ଭ ବିନା ଜନ୍ମିଲେ। ତୁମର ଛତ୍ରିଶ ହଜାର ପୁତ୍ର ମହାବଳୀ।

Verse 36

शिवेन प्रेषितोऽहं वै त्वत्समीपमुपागतः । कन्यार्थं हि महाभाग देहिदेहीत्युवाच ह

ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେଷିତ ହୋଇ ତୁମ ସମୀପକୁ ଆସିଛି। ହେ ମହାଭାଗ, କନ୍ୟାର୍ଥେ ‘ଦିଅ, ଦିଅ’ ବୋଲି ସେ କହିଲା।

Verse 37

गन्धर्व उवाच । देवानां चैव सर्वेषां गन्धर्वाणां महामते । परित्यज्य कथं लोके मानुषाणां ददामि वै

ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲା: ହେ ମହାମତେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ଲୋକରେ ମାନୁଷମାନଙ୍କୁ (ଏହି କନ୍ୟାମାନେ) କିପରି ଦେବି?

Verse 38

श्रुत्वा तु वचनं तस्य निवृत्तो विजयस्तदा । कथयामास तत्सर्वं गन्धर्व चरितं महत्

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ବିଜୟ ସେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲା, ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ମହାନ ଚରିତ୍ରର ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଦେଲା।

Verse 39

व्यास उवाच । ततः कोपसमाविष्टो भगवांल्लोकशंकरः । वृषभे च समारूढः शूलहस्तः सदाशिवः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତେବେ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଭଗବାନ ଶଙ୍କର କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହେଲେ। ବୃଷଭରେ ଆରୂଢ ହୋଇ, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ସଦାଶିବ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 40

भूतप्रेतपिशाचाद्यैः सहस्रैरावृतः प्रभुः । ततो देवास्तथा नागा भूतवेतालखेचराः

ପ୍ରଭୁ ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ ଆଦି ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଗଣଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲେ। ତାପରେ ଦେବମାନେ, ନାଗମାନେ, ଭୂତ-ବେତାଳ ଓ ଖେଚରଗଣ ମଧ୍ୟ ସମାଗମ କଲେ।

Verse 41

क्रोधेन महताविष्टाः समाजग्मुः सहस्रशः । हाहाकारो महानासीत्तस्मिन्सैन्ये विसर्पति

ମହାକ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର କରି ଏକତ୍ର ହେଲେ। ସେହି ସେନା ବିସ୍ତାରିତ ହେବା ସହିତ ଭୟଙ୍କର ହାହାକାର ଉଠିଲା।

Verse 42

प्रकंपिता धरादेवी दिशापाला भयातुराः । घोरा वातास्तदाऽशांताः शब्दं कुर्वंति दिग्गजाः

ଧରାଦେବୀ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ଭୟାତୁର ହେଲେ। ସେତେବେଳେ ଘୋର ଅଶାନ୍ତ ପବନ ବହିଲା, ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କଲେ।

Verse 43

व्यास उवाच । तदागतं महासैन्यं दृष्ट्वा भयविलोलितम् । गन्धर्वनगरात्सर्वे विनेशुस्ते दिशो दश

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଭୟରେ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଥିବା ସେହି ମହାସେନା ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଗନ୍ଧର୍ବନଗରରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦଶଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 44

गन्धर्वराजो नगरं त्यक्त्वा मेरुं गतो नृप । ताः कन्या यौवनोपेता रूपौदार्यसमन्विताः

ହେ ନୃପ! ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ନଗର ତ୍ୟାଗ କରି ମେରୁକୁ ଗଲା। ସେଇ କନ୍ୟାମାନେ ଯୌବନଯୁକ୍ତ, ରୂପ ଓ ଔଦାର୍ୟଗୁଣେ ସମନ୍ୱିତ ରହିଲେ।

Verse 45

गृहीत्वा प्रददौ सर्वा वणिग्भ्यश्च तदा नृप । वेदोक्तेन विधानेन तथा वै देवसन्निधौ

ହେ ରାଜା! ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଣିକମାନଙ୍କୁ ଦେଲା—ବେଦୋକ୍ତ ବିଧାନାନୁସାରେ ଏବଂ ଦେବସନ୍ନିଧିରେ।

Verse 46

आज्यभागं तदा दत्त्वा गन्धर्वाय गवात्मजाः । देवानां पूर्वजानां च सूर्याचंद्रमसोस्तथा

ତେବେ ଗବାତ୍ମଜମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଆଜ୍ୟଭାଗ ଦେଲେ; ଏବଂ ପୂର୍ବଜ ଦେବମାନଙ୍କୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଭାଗ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 47

यमाय मृत्यवे चैव आज्यभागं तदा ददुः । दत्त्वाज्यभागान्विधिवद्वव्रिरे ते शुभव्रताः

ସେମାନେ ତେବେ ଯମଙ୍କୁ ଓ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଜ୍ୟଭାଗ ଦେଲେ। ବିଧିମତେ ଆଜ୍ୟଭାଗମାନ ଦେଇ, ସେଇ ଶୁଭବ୍ରତୀମାନେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ (ବିବାହ) ବରଣ କଲେ।

Verse 48

ततः प्रभृति गान्धर्वविवाहे समुपस्थिते । आज्यभागं प्रगृह्णन्ति अद्यापि सर्वतो भृशम्

ସେହି ସମୟଠାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସର୍ବତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆଜ୍ୟଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

Verse 50

क्षत्रियाश्च महावीरा किंकरत्वे हि निर्मिताः

ମହାବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ହି ସେବାଭାବ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ—ଧର୍ମନିୟତ କ୍ରମରେ ଭକ୍ତିସହ ପରିଚର୍ଯ୍ୟାରେ ସଦା ତତ୍ପର ରହନ୍ତି।

Verse 51

ततो देवाऽस्तदा राजञ्जग्मुः सर्वे यथातथा । गते देवे द्विजाः सर्वे स्थानेऽस्मिन्निवसंति ते

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯଥାତଥା ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ। ଦେବମାନେ ଗଲାପରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ରହି ବସବାସ କଲେ।

Verse 52

पुत्रपौत्रयुता राजन्निवसंत्यकुतोभयाः । पठंति वेदान्वेदज्ञाः क्वचिच्छास्त्रार्थमुद्गिरन्

ହେ ରାଜନ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହିତ ସେମାନେ ସେଠାରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ବସନ୍ତି। ବେଦଜ୍ଞ ସେମାନେ ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି, ଏବଂ କେବେ କେବେ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।

Verse 54

केचिद्विष्णुं जपंतीह शिवं केचिज्जपंति हि । ब्रह्माणं च जपंत्येके यमसूक्तं हि केचन । यजंति याजकाश्चैव अग्निहोत्रमुपासते । स्वाहाकारस्वधाकारवषट्कारैश्च सुव्रत

ଏଠାରେ କେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି, କେହି ଶିବଙ୍କ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି। କେହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜପ କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଯମସୂକ୍ତ ପାଠ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଉପାସନା କରନ୍ତି—‘ସ୍ୱାହା’, ‘ସ୍ୱଧା’, ‘ବଷଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ, ହେ ସୁବ୍ରତ।

Verse 55

शब्दैरापूयते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । वणिजश्च महादक्षा द्विजशुश्रूणोत्सुकाः

ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦଧ୍ୱନିରେ ସଚରାଚର ସମଗ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ। ଏବଂ ମହାଦକ୍ଷ ବଣିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷା-ସେବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ରହନ୍ତି।

Verse 56

धर्मारण्ये शुभे दिव्ये ते वसंति सुनिष्ठिताः । अन्नपानादिकं सर्वं समित्कुशफलादिकम्

ସେଇ ଶୁଭ, ଦିବ୍ୟ ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ସେମାନେ ସୁନିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ବସନ୍ତି। ଅନ୍ନ-ପାନ ଆଦି ସବୁ—ସମିଧା, କୁଶ, ଫଳ ଇତ୍ୟାଦି ସହ—ସେଠାରେ ସୁଲଭ।

Verse 57

आपूरयन्द्विजातीनां वणिजस्ते गवात्मजाः

ସେଇ ଗୋବଂଶଜ ବଣିକମାନେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରୁଥିଲେ; କୌଣସି ଅଭାବ ରହିବାକୁ ଦେଉନଥିଲେ।

Verse 58

पुष्पोपहारनिचयं स्नानवस्त्रादिधावनम् । उपलादिकनिर्माणं मार्जनादिशुभक्रियाः

ସେମାନେ ପୁଷ୍ପ ଓ ଉପହାରର ସଂଗ୍ରହ ସଜାଇଲେ; ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ର ଆଦି ଧୋଇଲେ; ପଥର ଇତ୍ୟାଦିରେ ନିର୍ମାଣ କାମ କଲେ; ଏବଂ ଝାଡ଼ୁଦେବା-ପରିଷ୍କାର ଭଳି ଶୁଭ କ୍ରିୟା କରିଲେ।

Verse 59

वणिक्स्त्रियः प्रकुर्वंति कंडनं पेषणादिकम् । शुश्रूषंति च तान्विप्रान्काजेशवचनेन हि

ବଣିକମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କୁଟିବା, ପିସିବା ଆଦି କାମ କରୁଥିଲେ। ଏବଂ କାଜେଶଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ସେଇ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରୁଥିଲେ।

Verse 60

स्वस्था जातास्तदा सर्वे द्विजा हर्षपरायणाः । काजेशादीनुपासंते दिवारात्रौ हि संध्ययोः

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ହର୍ଷରେ ଲୀନ ହେଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରାତଃ-ସାୟଂ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଦିନ-ରାତି କାଜେଶ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ।