Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 13

Devanagari script

आपिंगलजटाजूटं रत्नमौलिविराजितम् । नीलग्रीवमुदारांगं नागहारोपशोभितम्

Transliteration

āpiṃgalajaṭājūṭaṃ ratnamaulivirājitam | nīlagrīvamudārāṃgaṃ nāgahāropaśobhitam

Translation

ଯାହାଙ୍କ ଆପିଙ୍ଗଳ ଜଟାଜୂଟ ଶିଖରେ ସଂଗୃହୀତ, ରତ୍ନମୟ ମୌଳି ଦୀପ୍ତିମାନ; ଯାହାଙ୍କ କଣ୍ଠ ନୀଳ, ଦେହ ଉଦାର, ଏବଂ ନାଗହାରେ ଶୋଭିତ—ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Word by Word

• आ: towards/fully (prefix)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: ā (अव्यय-उपसर्ग)
• Form: उपसर्ग (prefix)

• पिङ्गल: tawny, reddish-brown
• पिङ्गल: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: piṅgala (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (stem) — समासाङ्ग (compound member)

• जटा: matted hair
• जटा: —
• Type: Noun
• Root: jaṭā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• जूटम्: a matted hair-bundle
• जूटम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: jūṭa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः: आ-पिङ्गल-जटा-जूट (तत्पुरुष/कर्मधारय-समुच्चयात्मक)

• रत्न: jewel
• रत्न: —
• Type: Noun
• Root: ratna (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• मौलि: crown/crest
• मौलि: —
• Type: Noun
• Root: mauli (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• विराजितम्: adorned/bright with a jeweled crown
• विराजितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: vi√rāj (धातु) + ita (क्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: रत्न-मौलि-विराजित (तत्पुरुष)

• नील: blue
• नील: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: nīla (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• ग्रीवम्: (having) a blue neck
• ग्रीवम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: grīva (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक (ग्रीवा) से नपुंसकवत् रूप (काव्यप्रयोग), द्वितीया, एकवचन; समासः: नील-ग्रीव (तत्पुरुष/कर्मधारय)

• उदार: noble, broad, splendid
• उदार: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: udāra (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• अङ्गम्: body/limb (splendid-bodied)
• अङ्गम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: aṅga (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: उदार-अङ्ग (कर्मधारय)

• नाग: serpent
• नाग: —
• Type: Noun
• Root: nāga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• हार: necklace/garland
• हार: —
• Type: Noun
• Root: hāra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग

• उप: upon/near (prefix)
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: upa (अव्यय-उपसर्ग)
• Form: उपसर्ग (prefix)

• शोभितम्: beautified by a serpent-necklace
• शोभितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √śubh (धातु) + ita (क्त)
• Form: कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: नाग-हार-उप-शोभित (तत्पुरुष)

Speaker

Unspecified (contextual narrator in Brahmottarakhaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: Śiva in serene majesty: tawny matted locks piled as a crest, jewel diadem gleaming; blue throat; noble limbs; serpent garland resting across chest; aura calm yet powerful.

Characters & Entities

• Śiva (Nīlagrīva)
• Serpents (Nāga-hāra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contemplation on Śiva’s sacred marks teaches transcendence: he bears poison (blue throat) and yet radiates majesty and protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is specified; the verse is a dhyāna description of Śiva’s form.

What ritualistic prescription is mentioned?

A visualization practice (dhyāna) focusing on Śiva’s distinctive attributes—matted locks, jewel-crown, blue throat, and serpent garland.