Adhyaya 7

Verse 1

सूत उवाच । इत्युक्ता मुनिना साध्वी सा विप्रवनिता पुनः । तं प्रणम्याथ पप्रच्छ शिवपूजाविधेः क्रमम्

ସୂତ କହିଲେ—ମୁନି ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ସାଧ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଶିବପୂଜାବିଧିର କ୍ରମ ପଚାରିଲା।

Verse 2

शांडिल्य उवाच । पक्षद्वये त्रयोदश्यां निराहारो भवेद्यदा । घटीत्रयादस्तमयात्पूर्वं स्नानं समाचरेत्

ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ କହିଲେ—ଉଭୟ ପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଯେତେବେଳେ ନିରାହାର ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରୁ ତିନି ଘଟି ପୂର୍ବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

शुक्लांबरधरो धीरो वाग्यतो नियमान्वितः । कृतसंध्याजपविधिः शिवपूजां समारभेत्

ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ଧୀର ଓ ବାକ୍‌ସଂଯମୀ, ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଓ ଜପବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଶିବପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବ।

Verse 4

देवस्य पुरतः सम्यगुपलिप्य नवांभसा । विधाय मंडलं रम्यं धौतवस्त्रादिभिर्बुधः

ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ଥାନକୁ ନବଜଳରେ ଭଲଭାବେ ଲେପି ଶୁଦ୍ଧ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ରାଦି ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟରେ ରମ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ଗଢ଼ିବ।

Verse 5

वितानाद्यैरलंकृत्य फलपुष्पनवांकुरैः । विचित्रपद्ममुद्धृत्य वर्णपंचकसंयुतम्

ବିତାନ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ କରି, ଫଳ-ପୁଷ୍ପ ଓ ନବାଙ୍କୁରରେ ସଜାଇ, ପଞ୍ଚବର୍ଣ୍ଣସଂଯୁକ୍ତ ବିଚିତ୍ର ପଦ୍ମାକୃତିକୁ ଉଦ୍‌ଘାଟିତ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ।

Verse 6

तत्रोपविश्य सुशुभे भक्तियुक्तः स्थिरासने । सम्यक्संपादिताशेष पूजोपकरणः शुचिः

ସେଠାରେ ସୁଶୋଭିତ ସ୍ଥିର ଆସନରେ ଭକ୍ତିସହ ବସି, ଶୁଚି ହୋଇ, ପୂଜାର ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସଜାଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବ।

Verse 7

आगमोक्तेन मंत्रेण पीठमामंत्रयेत्सुधीः । ततः कृत्वात्मशुद्धिं च भूतशुद्ध्यादिकं क्रमात्

ଆଗମୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ପୀଠକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ଆହ୍ୱାନ କରିବ; ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ଓ ଭୂତଶୁଦ୍ଧି ଆଦି କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିବ।

Verse 8

प्राणायामत्रयं कृत्वा बीजवर्णैः सबिंदुकैः । मातृका न्यस्य विधिवद्ध्यात्वा तां देवतां पराम्

ତ୍ରିବିଧ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ବିନ୍ଦୁସହିତ ବୀଜବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ମାତୃକା-ନ୍ୟାସ କର; ତାପରେ ସେହି ପରମ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 9

समाप्य मातृका भूयो ध्यात्वा चैव परं शिवम् । वामभागे गुरुं नत्वा दक्षिणे गणपं नमेत्

ମାତୃକା-ନ୍ୟାସ ସମାପ୍ତ କରି, ପୁନଃ ପରମ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ତାପରେ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଣପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର।

Verse 10

अंसोरुयुग्मे धर्मादीन्न्यस्य नाभौ च पार्श्वयोः । अधर्मादीननंतादीन्हृदि पीठे मनुं न्यसेत्

କାନ୍ଧ ଓ ଜଂଘାର ଯୁଗଳରେ ଧର୍ମାଦିଙ୍କୁ ନ୍ୟାସ କର; ଏବଂ ନାଭି ଓ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଧର୍ମାଦି ଓ ଅନନ୍ତାଦିଙ୍କୁ ନ୍ୟାସ କରି; ଶେଷରେ ହୃଦୟ-ପୀଠରେ ମନ୍ତ୍ର (ମନୁ) ନ୍ୟାସ କର।

Verse 11

आधारशक्तिमारभ्य ज्ञानात्मानमनुक्रमात् । उक्तक्रमेण विन्यस्य हृत्पद्मे साधुभाविते

ଆଧାର-ଶକ୍ତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, କ୍ରମେ ଜ୍ଞାନ-ତତ୍ତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କହିଥିବା କ୍ରମାନୁସାରେ ବିନ୍ୟାସ କର—ସାଧନାରେ ସୁଭାବିତ ହୃଦୟ-ପଦ୍ମରେ।

Verse 12

नवशक्तिमये रम्ये ध्यायेद्देवमुमापतिम् । चन्द्रकोटिप्रतीकाशं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्

ନବଶକ୍ତିମୟ ସେହି ରମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଲୋକରେ ଉମାପତି ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରଭାମୟ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର।

Verse 13

आपिंगलजटाजूटं रत्नमौलिविराजितम् । नीलग्रीवमुदारांगं नागहारोपशोभितम्

ଯାହାଙ୍କ ଆପିଙ୍ଗଳ ଜଟାଜୂଟ ଶିଖରେ ସଂଗୃହୀତ, ରତ୍ନମୟ ମୌଳି ଦୀପ୍ତିମାନ; ଯାହାଙ୍କ କଣ୍ଠ ନୀଳ, ଦେହ ଉଦାର, ଏବଂ ନାଗହାରେ ଶୋଭିତ—ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 14

वरदाभयहस्तं च धारिणं च परश्वधम् । दधानं नागवलयकेयूरांगदमुद्रिकम्

ଯାହାଙ୍କ ହସ୍ତ ଵରଦ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରାଧାରୀ, ଏବଂ ଯିଏ ପରଶୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯିଏ ନାଗବଳୟ, କେୟୂର, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ମୁଦ୍ରିକା ପରିଧାନ କରନ୍ତି—ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 15

व्याघ्रचर्मपरीधानं रत्नसिंहासने स्थितम् । ध्यात्वा तद्वाम भागे च चिंतयेद्गिरिकन्यकाम्

ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ପରିଧାନ କରି ରତ୍ନସିଂହାସନେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପରେ ତାଙ୍କ ବାମଭାଗରେ ଗିରିକନ୍ୟା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କର।

Verse 16

भास्वज्जपाप्रसूनाभामुदयार्कसमप्रभाम् । विद्युत्पुंजनिभां तन्वीं मनोनयननंदिनीम्

ଜପାପୁଷ୍ପ ପରି ଦୀପ୍ତ, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାମୟ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପୁଞ୍ଜ ସଦୃଶ କାନ୍ତିମୟ, ସୁକୁମାର ତନୁ ଧାରିଣୀ, ମନ ଓ ନୟନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 17

बालेंदु शेखरां स्निग्धां नीलकुंचितकुन्तलाम् । भृंगसंघातरुचिरां नीलालकविराजिताम्

ଯିଏ ଶିରୋଭୂଷଣରୂପେ ବାଳେନ୍ଦୁକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସ୍ନିଗ୍ଧା, ନୀଳ କୁଞ୍ଚିତ କେଶଯୁକ୍ତା; ଭୃଙ୍ଗସଂଘାତ ପରି ରୁଚିରା, ନୀଳ ଅଳକରେ ବିରାଜିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 18

मणिकुंडलविद्योतन्मुखमंडलविभ्रमाम् । नवकुम्कुमपंकांक कपोलदलदर्पणाम्

ରତ୍ନଖଚିତ କୁଣ୍ଡଳର ଦୀପ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା; ଦର୍ପଣସମ ପତ୍ରପରି କପୋଳରେ ନବ କୁଙ୍କୁମର ରକ୍ତିମ ଲେପ ଅଙ୍କିତ ଥିଲା।

Verse 19

मधुरस्मितविभ्राजदरुणाधरपल्लवाम् । कंबुकंठीं शिवामुद्यत्कुचपंकजकुड्मलाम्

ତାଙ୍କର ମଧୁର ହାସରେ ଅରୁଣ ଅଧର କୋମଳ ପଲ୍ଲବ ପରି ଦୀପ୍ତ ହେଲା; ଶଙ୍ଖସମ କଣ୍ଠବତୀ ସେଇ ଶୁଭା ଶିବା, ଉଦ୍ୟତ ସ୍ତନଦ୍ୱୟକୁ କୁଡ୍ମଳ ପଦ୍ମପରି ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 20

पाशांकुशाभयाभीष्टविल सत्सु चतुर्भुजाम् । अनेकरत्नविलसत्कंकणांकितमुद्रिकाम्

ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜା—ହାତରେ ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ଅଭୟମୁଦ୍ରା ଓ ଇଷ୍ଟଦାୟିନୀ ବରଦଚିହ୍ନ ଲୀଳାୟିତ ଭାବେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଅନେକ ରତ୍ନଦୀପ୍ତ କଙ୍କଣ ଓ ମୁଦ୍ରିକା ଝଲମଲ କରୁଥିଲା।

Verse 21

वलित्रयेण विलसद्धेमकांचीगुणान्विताम् । रक्तमाल्यांबरधरां दिव्यचंदनच र्चिताम्

ତ୍ରିବଳୀର ଶୋଭା ଓ ଦୀପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କାଞ୍ଚୀଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେଇ ଦେବୀ ରକ୍ତମାଳା ଓ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନରେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଥିଲେ।

Verse 22

सर्वसंगीतविद्यासु न मत्तोऽन्यास्ति काचन । मम योगेन तुष्यंति सर्वा अपि सुरस्त्रियः

ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତବିଦ୍ୟାରେ ମୋ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ; ମୋର ଯୋଗପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦେବପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

एवं ध्यात्वा महादेवं देवीं च गिरि कन्यकाम् । न्यासक्रमेण संपूज्य देवं गंधादिभिः क्रमात्

ଏଭଳି ମହାଦେବ ଓ ଗିରିକନ୍ୟା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନ୍ୟାସକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂଜନ କରି, ପରେ ଚନ୍ଦନାଦି ଉପଚାର କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଅର୍ପଣ କରି ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ।

Verse 24

पंचभिर्ब्रह्मभिः कुर्यात्प्रोक्तस्थानेषु वा हृदि । पृथक्पुष्पांजलिं देहे मूलेन च हदि त्रिधा

ପାଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା କଥିତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ—କିମ୍ବା ହୃଦୟରେ—ବିଧି କରିବ। ଦେହରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲି ଅର୍ପଣ କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ତ୍ରିବାର ସମର୍ପଣ କରିବ।

Verse 25

पुनः स्वयं शिवो भूत्वा मूलमंत्रेण साधकः । ततः संपूजयेद्देवं बाह्यपीठे पुनः क्रमात्

ପୁନଃ ସାଧକ ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଶିବରୂପ ଭାବି, ତାପରେ ବାହ୍ୟ ପୀଠରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦେବଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ସମ୍ପୂଜନ କରିବ।

Verse 26

संकल्पं प्रवदेत्तत्र पूजारंभे समाहितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा चिंतयेद्धृदि शंकरम्

ପୂଜାର ଆରମ୍ଭରେ ସମାହିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ସଙ୍କଳ୍ପ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। ପରେ କରଯୋଡ଼ି ହୃଦୟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବ।

Verse 27

ऋणपातकदौर्भाग्यदारिद्र्यविनिवृत्तये । अशेषाघविनाशाय प्रसीद मम शंकर

ଋଣ, ପାପ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଘର ବିନାଶାର୍ଥେ—ହେ ଶଙ୍କର, ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 28

दुःखशोकाग्निसंतप्तं संसारभयपीडितम् । बहुरोगाकुलं दीनं त्राहि मां वृषवाहन

ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ, ସଂସାରଭୟରେ ପୀଡିତ, ବହୁ ରୋଗରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଦୀନ ମୋତେ—ହେ ବୃଷବାହନ ଶିବ, ରକ୍ଷା କର।

Verse 29

आगच्छ देवदेवेश महादेवाभयंकर । गृहाण सह पार्वत्या तव पूजां मया कृताम्

ଆସନ୍ତୁ, ହେ ଦେବଦେବେଶ! ହେ ଅଭୟଦାତା ମହାଦେବ! ପାର୍ବତୀ ସହିତ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଆପଣଙ୍କ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 30

इति संकल्प्य विधिवद्ब्राह्मपूजां समाचरेत् । गुरुं गणपतिं चैव यजेत्सव्यापसव्ययोः

ଏପରି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରାହ୍ମ-ପୂଜା ଆଚରଣ କରିବ। ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ସବ୍ୟ-ଅପସବ୍ୟ (ଡାହାଣ-ବାମ) ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗୁରୁ ଓ ଗଣପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବ।

Verse 31

क्षेत्रेशमीशकोणे तु यजेद्वास्तोष्पतिं क्रमात् । वाग्देवीं च यजेत्तत्र ततः कात्यायनीं यजेत्

ଈଶାନ କୋଣରେ କ୍ଷେତ୍ରେଶଙ୍କୁ ପୂଜିବ; ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ବାସ୍ତୁ-ପତିଙ୍କୁ ପୂଜିବ। ସେଠାରେ ବାଗ୍ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜି, ତାପରେ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କୁ ପୂଜିବ।

Verse 32

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं च नमोंऽतकैः । स्वरैरीशादिकोणेषु पीठपादाननुक्रमात् । आभ्यां बिंदुविसर्गाभ्यामधर्मादीन्प्रपूजयेत्

‘ନମୋ’ର ଅନ୍ତ୍ୟାକ୍ଷର ଓ ସ୍ୱରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ ପୂଜିବ—ପୀଠ ଓ ତାହାର ପାଦମାନଙ୍କ କ୍ରମାନୁସାରେ ଈଶାନାଦି କୋଣଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ଥାପନ କରି। ବିନ୍ଦୁ ଓ ବିସର୍ଗ—ଏହି ଦୁଇ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଧର୍ମାଦି (ବିପରୀତ ତତ୍ତ୍ୱ)କୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିବ।

Verse 33

सत्त्वरूपैश्चतुर्दिक्षु मध्येऽनंतं सतारकम् । सत्त्वादींस्त्रिगुणांस्तं तु रूपान्पीठेषु विन्यसेत्

ଚାରି ଦିଗରେ ସତ୍ତ୍ୱରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ମଧ୍ୟରେ ତାରକସହିତ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ରଖିବ। ପରେ ସତ୍ତ୍ୱାଦି ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ପୀଠମାନେ ଉପରେ ବିନ୍ୟସିବ।

Verse 34

अत ऊर्ध्वच्छदे मायां सह लक्ष्म्या शिवेन च

ତାହାର ଉପରେ, ଉପରି ଆବରଣରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଶିବ ସହିତ ମାୟାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 35

तदंते चांबुजं भूयः सकलं मंडलत्रयम् । पत्रकेसरकिंजल्कव्याप्तं ताराक्षरैः क्रमात्

ତାହାର ଶେଷରେ ପୁନର୍ବାର ଏକ ପଦ୍ମ ଗଢ଼ିବ, ଯେଉଁଥିରେ ତିନି ମଣ୍ଡଳର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଚ୍ଚୟ ଥାଉ। ତାହାର ପତ୍ର, କେସର ଓ ପରାଗ କ୍ରମେ ତାରକାକ୍ଷରଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଉ।

Verse 36

पद्मत्रयं तथाभ्यर्च्य मध्ये मंडलमादरात् । वामां ज्येष्ठां च रौद्रीं च भागाद्यैर्दिक्षु पूजयेत्

ଏଭଳି ତିନି ପଦ୍ମକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ମଣ୍ଡଳକୁ ଆଦରରେ ପୂଜା କରିବ। ଦିଗମାନେ ‘ଭାଗ’ ଆଦି ବିଭାଗ-ସୂଚକଦ୍ୱାରା ବାମା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଓ ରୌଦ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 37

वामाद्या नव शक्तीश्च नवस्वरयुता यजेत् । हृदि बीजत्रयाद्येन पीठमंत्रेण चार्चयेत्

ବାମା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ନବ ସ୍ୱରଯୁକ୍ତ ନବ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ। ହୃଦୟସ୍ଥାନରେ ତିନି ବୀଜରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପୀଠମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 38

आवृत्तैः प्रथमांगैश्च पंचभिर्मूर्त्तिशक्तिभिः । त्रिशक्तिमूर्त्तिभिश्चान्यैर्निधिद्वयसमन्वितैः

ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଆବରଣମଣ୍ଡଳର ପଞ୍ଚ ମୂର୍ତ୍ତିଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ତ୍ରିଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିଶକ୍ତି ଓ ନିଧିଦ୍ୱୟସହ ପରିବୃତ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

अनंताद्यैः परीताश्च मातृभिश्च वृषादिभिः । सिद्धिभिश्चाणिमाद्याभिरिंद्राद्यैश्च सहायुधैः

ତାଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ ଆଦି, ମାତୃଗଣ, ବୃଷ ଆଦି, ଅଣିମା ଆଦି ସିଦ୍ଧିମାନେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବଗଣ ନିଜ ନିଜ ଆୟୁଧସହ ପରିବୃତ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

वृषभक्षेत्रचंडेशदुर्गाश्च स्कंदनंदिनौ । गणेशः सैन्यपश्चैव स्वस्वलक्षणलक्षिताः

ବୃଷଭ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳ, ଚଣ୍ଡେଶ ଓ ଦୁର୍ଗା; ସ୍କନ୍ଦ ଓ ନନ୍ଦି; ଗଣେଶ ଏବଂ ସେନାପତି—ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ଲକ୍ଷଣ-ଚିହ୍ନସହ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

अणिमा महिमा चैव गरिमा लघिमा तथा । ईशित्वं च वशित्वं च प्राप्तिः प्राकाम्यमेव च

ଅଣିମା, ମହିମା, ଗରିମା, ଲଘିମା; ଈଶିତ୍ୱ, ବଶିତ୍ୱ; ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ପ୍ରାକାମ୍ୟ—ଏହି ସିଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

अष्टैश्वर्याणि चोक्तानि तेजोरूपाणि केवलम् । पंचभिर्ब्रह्मभिः पूर्वं हृल्लेखाद्यादिभिः क्रमात

ଏପରି ଅଷ୍ଟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଘୋଷିତ—ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ତେଜୋମୟ ରୂପ। ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବେ କ୍ରମକ୍ରମେ ହୃଲ୍ଲେଖ ଆଦି ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛନ୍ତି।

Verse 43

अंगैरुमाद्यैरिंद्राद्यैः पूजोक्ता मुनिभिस्तु तैः । उमाचंडेश्वरादींश्च पूजयेदुत्तरादितः

ଉମା-ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର-ଆଦି ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେ ପୂଜା ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ତାହାନୁସାରେ ପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉମା, ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର ଆଦିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 44

एवमावरणैर्युक्तं तेजोरूपं सदाशिवम् । उमया सहितं देवमुपचारैः प्रपूजयेत्

ଏହିପରି ଆବରଣମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ତେଜୋମୟ ରୂପ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଉମା ସହିତ ସମସ୍ତ ଉପଚାରଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ।

Verse 45

सुप्रतिष्ठितशंखस्य तीर्थैः पंचामृतैरपि । अभिषिच्य महादेवं रुद्रसूक्तैः समाहितः

ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶଙ୍ଖ ମାଧ୍ୟମରେ ତୀର୍ଥଜଳ ଓ ପଞ୍ଚାମୃତ ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତ ପାଠ କରୁଥିବାବେଳେ ଏକାଗ୍ର ରହିବ।

Verse 46

कल्पयेद्विविधैर्मंत्रैरासनाद्युपचारकान् । आसनं कल्पयेद्धैमं दिव्यवस्त्रसमन्वितम्

ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆସନ ଆଦି ଉପଚାରମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ; ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ସୁଶୋଭିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବ।

Verse 47

अर्घ्यमष्टगुणोपेतं पाद्यशुद्धोदकेन च । तेनैवाचमनं दद्यान्मधुपर्कं मधूत्तरम्

ଅଷ୍ଟଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପାଦ୍ୟ ଦେବ। ସେହି ଜଳରେ ଆଚମନ କରାଇ, ପରେ ମଧୁଯୁକ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଧୁପର୍କ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 48

पुनराचमनं दत्त्वा स्नानं मंत्रै प्रकल्पयेत् । उपवीतं तथा वासो भूषणानि निवेदयेत् । गंधमष्टांगसंयुक्तं सुपूतं विनिवेदयेत्

ପୁନର୍ବାର ଆଚମନ ଦେଇ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନବିଧି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ନିବେଦନ କରି, ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗସଂଯୁକ୍ତ ସୁପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

ततश्च बिल्वमंदारकह्लारसरसीरुहम् । धत्तूरकं कर्णिकारं शणपुष्पं च मल्लिकाम्

ତାପରେ ବିଲ୍ୱପତ୍ର, ମନ୍ଦାର ପୁଷ୍ପ, କାହ୍ଲାର ଓ ସରୋବରର ପଦ୍ମ, ଏବଂ ଧତ୍ତୂର, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଶଣପୁଷ୍ପ ଓ ମଲ୍ଲିକା (ଜାସ୍ମିନ) ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

कुशापामार्गतुलसीमाधवीचंपकादिकम् । बृहतीकरवीराणि यथालब्धानि साधकः

ସାଧକ ଯଥାଲବ୍ଧ କୁଶ, ଅପାମାର୍ଗ, ତୁଳସୀ, ମାଧବୀ, ଚମ୍ପକ ଆଦି, ଏବଂ ବୃହତୀ ଓ କରବୀର—ଯାହା ମିଳେ—ତାହା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

निवेदयेत्सुगंधीनि माल्यानि विविधानि च । धूपं कालागरूत्पन्नं दीपं च विमलं शुभम्

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ; କାଳାଗୁରୁଜନିତ ଧୂପ ଏବଂ ନିର୍ମଳ, ଶୁଭ ଦୀପ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

विशेषकम् । अथ पायसनैवेद्यं सघृतं सोपदंशकम् । मोदकापूपसंयुक्तं शर्करागुडसंयुतम्

ବିଶେଷ ନିବେଦନ ଭାବେ ପାୟସର ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଘୃତ ସହିତ ଓ ଉପଦଂଶ (ସହଭୋଜ୍ୟ) ସହ, ମୋଦକ ଓ ଆପୂପ ମଧ୍ୟ—ଶର୍କରା ଓ ଗୁଡ଼ଯୁକ୍ତ—ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

मधुनाक्तं दधियुतं जलपानसमन्वितम् । तेनैव हविषा वह्नौ जुहुयान्मंत्रभाविते

ମଧୁରେ ଲେପିତ, ଦଧିମିଶ୍ରିତ ଓ ଜଳପାନସହିତ ସେହି ହବିଷ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରସଂସ୍କୃତ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 54

आगमोक्तेन विधिना गुरुवाक्यनियंत्रितः । नैवेद्यं शंभवे भूयो दत्त्वा तांबूलमुत्तमम्

ଆଗମୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ, ଗୁରୁବାକ୍ୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ଉତ୍ତମ ତାମ୍ବୂଳ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

धूपं नीराजनं रम्यं छत्रं दर्पणमुत्तमम् । समर्पयित्वा विधिवन्मंत्रैर्वेदिकतांत्रिकैः

ଧୂପ, ରମ୍ୟ ନୀରାଜନ, ଛତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଦର୍ପଣ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ପଣ କରି, ବୈଦିକ ଓ ତାନ୍ତ୍ରିକ ମନ୍ତ୍ରରେ ଯଥାବିଧି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 56

यद्यशक्तः स्वयं निःस्वो यथाविभवमर्चयेत् । भक्त्त्या दत्तेन गौरीशः पुष्पमात्रेण तुष्यति

ଯଦି କେହି ଅଶକ୍ତ ଓ ନିଃସ୍ୱ ହୁଏ, ତେବେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ। ଭକ୍ତିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକମାତ୍ର ପୁଷ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ଗୌରୀଶ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 57

अथांगभूतान्सकलान्गणेशादीन्प्रपूजयेत् । स्तवैर्नानाविधैः स्तुत्वा साष्टांगं प्रणमेद्बुधः

ତାପରେ ଗଣେଶ ଆଦି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗଭୂତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନାନାପ୍ରକାର ସ୍ତବରେ ସ୍ତୁତି କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରୁ।

Verse 58

ततः प्रदक्षिणीकृत्य वृषचंडेश्वरादिकान् । पूजां समर्प्य विधिवत्प्रार्थयेद्गिरिजापतिम्

ତତ୍ପରେ ବୃଷ, ଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର ଆଦି ଶିବପରିଚାରକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା ସମର୍ପଣ କରି, ଗିରିଜାପତି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ।

Verse 59

जय देव जगन्नाथ जय शंकर शाश्वत । जय सर्व सुराध्यक्ष जय सर्वसुरार्चित

ଜୟ ହେ ଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ! ଜୟ ହେ ଶାଶ୍ୱତ ଶଙ୍କର! ଜୟ ହେ ସର୍ବ ସୁରାଧ୍ୟକ୍ଷ! ଜୟ ହେ ସର୍ବ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚିତ!

Verse 60

जय सर्वगुणातीत जय सर्ववरप्रद । जय नित्य निराधार जय विश्वंभराव्यय

ଜୟ ହେ ସର୍ବଗୁଣାତୀତ! ଜୟ ହେ ସର୍ବ ବରପ୍ରଦ! ଜୟ ହେ ନିତ୍ୟ, ନିରାଧାର! ଜୟ ହେ ବିଶ୍ୱଂଭର, ଅବ୍ୟୟ!

Verse 61

जय विश्वैकवेद्येश जय नागेंद्रभूषण । जय गौरीपते शंभो जय चंद्रार्धशेखर

ଜୟ ହେ ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ବେଦ୍ୟ ଈଶ୍ୱର! ଜୟ ହେ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣ! ଜୟ ହେ ଗୌରୀପତି ଶମ୍ଭୁ! ଜୟ ହେ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଶେଖର!

Verse 62

जय कोट्यर्कसंकाश जयानंतगुणाश्रय

ଜୟ ହେ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ! ଜୟ ହେ ଅନନ୍ତ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ!

Verse 63

जय रुद्र विरूपाक्ष जयाचिंत्य निरंजन । जय नाथ कृपासिंधो जय भक्तार्तिभञ्जन । जय दुस्तरसंसारसागरोत्तारण प्रभो

ଜୟ ରୁଦ୍ର ବିରୂପାକ୍ଷ! ଜୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ନିରଞ୍ଜନ! ଜୟ ନାଥ କୃପାସିନ୍ଧୁ! ଜୟ ଭକ୍ତାର୍ତ୍ତିଭଞ୍ଜନ! ଜୟ ପ୍ରଭୋ, ଦୁସ୍ତର ସଂସାରସାଗର ପାର କରାଉଥିବା!

Verse 64

प्रसीद मे महादेव संसारार्त्तस्य खिद्यतः । सर्वपापभयं हृत्वा रक्ष मां परमेश्वर

ହେ ମହାଦେବ, ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ମୁଁ ସଂସାରଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଓ ଶୋକରେ କ୍ଲାନ୍ତ। ସମସ୍ତ ପାପଜନିତ ଭୟ ହରି, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 65

महादारिद्र्यमग्नस्य महापापहतस्य च । महाशोकविनष्टस्य महारोगातुरस्य च

ଯେ ମହାଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ଡୁବିଛି, ଯେ ଘୋର ପାପରେ ଆହତ; ଯେ ମହାଶୋକରେ ନଷ୍ଟ, ଏବଂ ଯେ ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ କାତର—(ତା’ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ) କୃପା କର।

Verse 66

ऋणभारपरीतस्य दह्यमानस्य कर्मभिः । ग्रहैः प्रपीड्यमानस्य प्रसीद मम शंकर

ହେ ଶଙ୍କର, ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ—ମୁଁ ଋଣଭାରରେ ଆବୃତ, କର୍ମଫଳରେ ଦହିତ, ଏବଂ ପ୍ରତିକୂଳ ଗ୍ରହପୀଡାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ।

Verse 67

दरिद्रः प्रार्थयेदेवं पूजांते गिरिजापतिम् । अर्थाढ्यो वापि राजा वा प्रार्थयेद्देवमीश्वरम्

ଏହିପରି ପୂଜାନ୍ତେ ଦରିଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ଗିରିଜାପତିଙ୍କୁ ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁ; ଧନୀ ହେଉ କି ରାଜା—ସମସ୍ତେ ଦେବେଶ୍ୱର, ପରମ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 68

दीर्घमायुः सदारोग्यं कोशवृद्धिर्बलोन्नतिः । ममास्तु नित्यमानन्दः प्रसादात्तव शंकर

ହେ ଶଙ୍କର! ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୋତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସଦା ଆରୋଗ୍ୟ, ଧନବୃଦ୍ଧି ଓ ବଳୋନ୍ନତି ମିଳୁ; ମୋ ଅନ୍ତରେ ସଦା ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ରହୁ।

Verse 69

शत्रवः संक्षयं यांतु प्रसीदन्तु मम ग्रहाः । नश्यन्तु दस्यवो राष्ट्रे जनाः संतु निरापदः

ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ କ୍ଷୟ ପାଉନ୍ତୁ, ମୋ ଗ୍ରହମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଅନୁକୂଳ ହେଉନ୍ତୁ; ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଦସ୍ୟୁମାନେ ନଶୁନ୍ତୁ, ଜନମାନେ ନିରାପଦ ରହୁନ୍ତୁ।

Verse 70

दुर्भिक्षमारीसंतापाः शमं यांतु महीतले । सर्वसस्यसमृद्धिश्च भूयात्सुखमया दिशः

ମହୀତଳରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ମାରୀ ଓ ସନ୍ତାପ ଶମିତ ହେଉ; ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି ହେଉ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ସୁଖମୟ ହେଉ।

Verse 71

एवमाराधयेद्देवं प्रदोषे गिरिजापतिम् । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्दक्षिणाभिश्च तोषयेत्

ଏଭଳି ପ୍ରଦୋଷକାଳରେ ଗିରିଜାପତି ଦେବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରିବ; ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ।

Verse 72

सर्वपापक्षयकरी सर्वदारिद्र्यनाशिनी । शिवपूजा मया ख्याता सर्वाभीष्टवरप्रदा

ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଏହି ଶିବପୂଜା ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକାରୀ, ସର୍ବଦାରିଦ୍ର୍ୟନାଶିନୀ ଏବଂ ସର୍ବାଭୀଷ୍ଟ ବରପ୍ରଦାୟିନୀ।

Verse 73

महापातकसंघातमधिकं चोपपातकम् । शिवद्रव्यापहरणादन्यत्सर्वं निवारयेत्

ମହାପାତକର ସଂଘାତ ଓ ଅଧିକ ଉପପାତକ ମଧ୍ୟ ନିବାରଣୀୟ; କିନ୍ତୁ ଶିବଦ୍ରବ୍ୟ ଅପହରଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସବୁ ନିବାରିତ ହୁଏ।

Verse 74

ब्रह्महत्यादिपापानां पुराणेषु स्मृतिष्वपि । प्रायश्चित्तानि दृष्टानि न शिवद्रव्यहारिणाम्

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦି ପାପମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଶିବଦ୍ରବ୍ୟ ହରଣକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 75

बहुनात्र किमुक्तेन श्लोकार्धेन ब्रवीम्यहम् । ब्रह्महत्याशतं वापि शिवपूजा विनाशयेत्

ଏଠାରେ ବହୁତ କହିବାର କି ଆବଶ୍ୟକ? ଅର୍ଧଶ୍ଲୋକରେ କହୁଛି—ଶିବପୂଜା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ଶତ ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।

Verse 76

मया कथितमेतत्ते प्रदोषे शिवपूजनम् । रहस्यं सर्वजंतूनामत्र नास्त्येव संशयः

ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କଥା କହିଛି—ପ୍ରଦୋଷକାଳରେ ଶିବପୂଜନ; ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ରହସ୍ୟ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 77

एताभ्यामपि बालाभ्यामेवं पूजा विधीयताम् । अतः संवत्सरादेव परां सिद्धिमवाप्स्यथ

ଏହି ଦୁଇ ଶିଶୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଉ; ତେଣୁ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 78

इति शांडिल्यवचनमाकर्ण्य द्विजभामिनी । ताभ्यां तु सह बालाभ्यां प्रणनाम मुनेः पदम्

ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ଦୁଇ ବାଳକ ସହିତ, ଭକ୍ତିରେ ମୁନିଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 79

विप्रस्त्र्युवाच । अहमद्य कृतार्थास्मि तव दर्शनमात्रतः । एतौ कुमारौ भगवंस्त्वामेव शरणं गतौ

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲା—“ଆଜି କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ହେଲି। ହେ ଭଗବନ୍, ଏହି ଦୁଇ କୁମାର ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ ଶରଣ ଗତ।”

Verse 80

एष मे तनयो ब्रह्मञ्छुचिव्रत इतीरितः । एष राजसुतो नाम्ना धर्मगुप्तः कृतो मया

“ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହା ମୋର ପୁତ୍ର; ‘ଶୁଚିବ୍ରତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ରାଜପୁତ୍ର; ମୁଁ ଏହାକୁ ‘ଧର୍ମଗୁପ୍ତ’ ନାମ ଦେଇଛି।”

Verse 81

एतावहं च भगवन्भवच्चरणकिंकराः । समुद्धरास्मिन्पतितान्घोरे दारिद्र्यसागरे

“ହେ ଭଗବନ୍, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଓ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣର କିଙ୍କର। ଏହି ଘୋର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ-ସାଗରରେ ପତିତ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।”

Verse 82

इति प्रपन्नां शरणं द्विजांगनामाश्वास्य वाक्यैरमृतोपमानैः । उपादिदेशाथ तयोः कुमारयोर्मुनिः शिवाराधनमंत्र विद्याम्

ଏଭଳି ଶରଣାଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣୀକୁ ଅମୃତସମ ବଚନରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ମୁନି ସେଇ ଦୁଇ କୁମାରଙ୍କୁ ଶିବାରାଧନର ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 83

अथोपदिष्टौ मुनिना कुमारौ ब्राह्मणी च सा । तं प्रणम्य समामंत्र्य जग्मुस्ते शिवमंदिरात्

ତାପରେ ମୁନି ଦୁଇ କୁମାର ଓ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ନେଇ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।

Verse 84

ततः प्रभृति तौ बालौ मुनिवर्योपदेशतः । प्रदोषे पार्वतीशस्य पूजां चक्रतुरंजसा

ସେହି ଦିନଠାରୁ ମୁନିବରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେଇ ଦୁଇ ବାଳକ ପ୍ରଦୋଷକାଳରେ ପାର୍ବତୀଶ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ସହଜରେ କରୁଥିଲେ।

Verse 85

एवं पूजयतोर्देवं द्विजराजकुमारयोः । सुखेनैव व्यतीयाय तयोर्मासचतुष्टयम्

ଏଭଳି ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର ଓ ରାଜକୁମାର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କର ଚାରି ମାସ ସୁଖରେ କଟିଗଲା।

Verse 86

कदाचिद्राजपुत्रेण विनासौ द्विजनंदनः । स्नातुं गतो नदीतीरे चचार बहुलीलया

ଏକଦା ରାଜପୁତ୍ର ବିନା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ନଦୀତଟକୁ ଗଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୀଡାଭାବରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 87

तत्र निर्झरनिर्घातनिर्भिन्ने वप्र कुट्टिमे । निधानकलशं स्थूलं प्रस्फुरंतं ददर्श ह

ସେଠାରେ ଝରଣାର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଟିବାର ପାଥରିଆ ଗଠନ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଜ୍ଵଳଜ୍ଵଳ କରୁଥିବା ଏକ ବଡ଼ ନିଧିକଳଶ ଦେଖିଲା।

Verse 88

तं दृष्ट्वा सहसागत्य हर्षकौतुकविह्वलः । दैवोपपन्नं मन्वानो गृहीत्वा शिरसा ययौ

ତାହା ଦେଖି ସେ ହର୍ଷ ଓ କୌତୁହଳରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ସହସା ଧାଇଁ ଆସିଲା। ଏହାକୁ ଦେବଦତ୍ତ ପ୍ରସାଦ ଭାବି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି ନେଇଗଲା।

Verse 89

ससंभ्रमं समानीय निधाय कलशं बलात् । निधाय भवनस्यांते मातरं समभाषत

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହରେ ତାହାକୁ ଆଣି, ଶ୍ରମକରି କଳଶଟିକୁ ତଳେ ରଖିଲା। ଘରର ପାର୍ଶ୍ୱେ ରଖି ପରେ ସେ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 90

मातर्मातरिमं पश्य प्रसादं गिरिजापतेः । निधानं कुम्भरूपेण दर्शितं करुणात्मना

ମା, ମା—ଏହା ଦେଖ! ଏହା ଗିରିଜାପତି ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦ। କରୁଣାମୟ ପ୍ରଭୁ ନିଧିକୁ କଳଶରୂପେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

Verse 91

अथ सा विस्मिता साध्वी समाहूय नृपात्मजम् । स्वपुत्रं प्रतिनंद्याह मानयन्ती शिवार्चनम्

ତାପରେ ସେ ସାଧ୍ୱୀ ନାରୀ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଡାକିଲେ। ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରି, ଶିବାର୍ଚ୍ଚନର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରଖି ସେ କହିଲେ।

Verse 92

शृणुतां मे वचः पुत्रौ निधानकलशीमिमाम् । समं विभज्य गृह्णीतं मम शासनगौरवात्

ପୁତ୍ରମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଏହି ନିଧାନ-କଳଶକୁ ସମଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି ଗ୍ରହଣ କର, ମୋ ଆଦେଶର ଗୌରବକୁ ମାନି।

Verse 93

इति मातुर्वचः श्रुत्वा तुतोष द्विज नंदनः । प्रत्याह राजपुत्रस्तां विस्रब्धः शंकरार्चने

ମାତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦ୍ୱିଜନନ୍ଦନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ପରେ ଶଙ୍କରାର୍ଚ୍ଚନାରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ, ଶାନ୍ତ ବିଶ୍ୱାସ ସହ ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 94

मातस्तव सुतस्यैव सुकृतेन समागतम् । नाहं ग्रहीतुमिच्छामि विभक्तं धनसंच यम्

ମା, ଏହା କେବଳ ତୁମ ପୁଅର ପୁଣ୍ୟଫଳରେ ମିଳିଛି। ଏହି ସଞ୍ଚିତ ଧନର ବିଭକ୍ତ ଅଂଶ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁନି।

Verse 95

आत्मनः सुकृताल्लब्धं स्वयमेव भुनक्त्वसौ । स एव भगवानीशः करिष्यति कृपां मयि

ନିଜ ପୁଣ୍ୟରୁ ଯାହା ଲାଭ କରିଛି, ସେ ନିଜେ ଭୋଗ କରୁ। ସେଇ ଭଗବାନ ଈଶ ମୋ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କୃପା କରିବେ।

Verse 96

एवमर्चयतोः शंभुं भूयोपि परया मुदा । संवत्सरो व्यतीयाय तस्मिन्नेव गृहे तयोः

ଏଭଳି ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନଃପୁନଃ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ସେହି ଘରେ ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।

Verse 97

अथैकदा राजसूनुः सह तेन द्विजन्मना । वसंतसमये प्राप्ते विजहार वनां तरे

ତାପରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ, ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଲାବେଳେ, ରାଜପୁତ୍ର ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ସହ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ବିହାର କରିବାକୁ ଗଲା।

Verse 98

अथ दूरं गतौ क्वापि वने द्विजनृपात्मजौ । गन्धर्वकन्याः क्रीडंती शतशस्तावपश्यताम्

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ର ଓ ରାଜପୁତ୍ର—ଦୁହେଁ ଦୂରେ କୌଣସି ଅରଣ୍ୟପ୍ରଦେଶକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ଶତଶଃ ଗନ୍ଧର୍ବକନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 99

ताः सर्वाश्चारुसर्वांग्यो विहरंत्यो मनोहरम् । दृष्ट्वा द्विजात्मजो दूरादुवाच नृपनंदनम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୁନ୍ଦର ସର୍ବାଙ୍ଗୀ ହୋଇ ମନୋହର ଭାବେ ବିହାର କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ର ଦୂରରୁ ରାଜନନ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 100

इतः पुरो न गंतव्यं विहरंत्यग्रतः स्त्रियः । स्त्रीसंन्निधानं विबुधास्त्यजंति विमलाशयाः

‘ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆଗରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କ୍ରୀଡା କରୁଛନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କ ଆଶୟ ନିର୍ମଳ, ସେହି ବିବୁଧମାନେ ସ୍ତ୍ରୀସନ୍ନିଧାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।’

Verse 110

तत्र गत्वा वनं सर्वाः संचीय कुसुमोत्करम् । भवत्यः पुनरायांतु तावत्तिष्ठाम्यहं त्विह

‘ତୁମେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ପୁଷ୍ପର ଢେର ସଂଗ୍ରହ କର। ପୁଣି ଫେରି ଆସ; ସେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏଠି ରହିବି।’

Verse 120

अस्त्येको द्रविकोनाम गंधर्वाणां कुलाग्रणीः । तस्याहमस्मि तनया नाम्ना चांशुमती स्मृता

‘ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରବିକ ନାମରେ ଜଣେ କୁଳାଗ୍ରଣୀ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା; ଅଂଶୁମତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।’

Verse 130

गच्छ स्वभवनं कांत परश्वः प्रातरेव तु । आगच्छ पुनरत्रैव कार्यमस्ति च नो मृषा

ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ; କିନ୍ତୁ ପରଦିନ ପରେ ପ୍ରଭାତେ ହିଁ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଆସ। ଆମର ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି—ଏହା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।

Verse 140

तस्य त्वमपि साहाय्यं कुरु गन्धर्वसत्तम । अथासौ निजराज्यस्थो हतशत्रुर्भविष्यति

ହେ ଗନ୍ଧର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କର। ତେବେ ସେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିହତ ହେବେ।

Verse 150

अस्त्राणां च सहस्राणि तूणी चाक्षय्यसायकौ । अभेद्यं वर्म सौवर्णं शक्तिं च रिपुमर्दिनीम्

[ତାହାକୁ] ସହସ୍ର ଅସ୍ତ୍ର; ଅକ୍ଷୟ ବାଣଯୁକ୍ତ ଦୁଇ ତୂଣୀର; ଅଭେଦ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚ; ଏବଂ ଶତ୍ରୁମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଶକ୍ତି ମିଳିଲା।

Verse 160

एवमन्ये समाराध्य प्रदोषे गिरिजापतिम् । लभंतेभीप्सितान्कामान्देहांते तु परां गतिम्

ଏହିପରି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦୋଷକାଳେ ଗିରିଜାପତି (ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଦେହାନ୍ତେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 164

ये प्राप्य दुर्लभतरं मनुजाः शरीरं कुर्वंति हंत परमेश्वरपादपूजाम् । धन्यास्त एव निजपुण्यजितत्रिलोकास्तेषां पदांबुजरजो भुवनं पुनाति

ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ମାନବଦେହ ପାଇ ସୁଦ୍ଧା, ହାୟ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଚରଣପୂଜା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ହିଁ ଧନ୍ୟ। ନିଜ ପୁଣ୍ୟବଳରେ ସେମାନେ ତ୍ରିଲୋକ ଜୟ କରିଛନ୍ତି; ଏମିତି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରଜ ସମଗ୍ର ଭୁବନକୁ ପବିତ୍ର କରେ।