Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 61

Devanagari script

शम्भो शशांककृतशेखर शांतमूर्ते गौरीश गोपतिनिशापहुताशनेत्र । गंगाधरांधकविदारण पुण्यकीर्ते भूतेश भूधरनिवास सदा नमस्ते

Transliteration

śambho śaśāṃkakṛtaśekhara śāṃtamūrte gaurīśa gopatiniśāpahutāśanetra | gaṃgādharāṃdhakavidāraṇa puṇyakīrte bhūteśa bhūdharanivāsa sadā namaste

Translation

ହେ ଶମ୍ଭୋ, ଯାହାଙ୍କ ଶିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଯାହାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଶାନ୍ତି; ହେ ଗୌରୀଶ, ଯାହାଙ୍କ ନେତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି। ହେ ଗଙ୍ଗାଧର, ଅନ୍ଧକବିଦାରଣ, ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତି; ହେ ଭୂତେଶ, ପର୍ବତନିବାସୀ—ଆପଣଙ୍କୁ ସଦା ନମସ୍କାର।

Word by Word

• शम्भो: O Śambhu
• शम्भो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• शशांककृतशेखर: O one whose crest is made of the moon
• शशांककृतशेखर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शशाङ्क + कृत + शेखर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष-समास (शशाङ्केन कृतः शेखरः यस्य) — बहुव्रीह्यर्थे स्तुत्युपाधि

• शांतमूर्ते: O peaceful-formed one
• शांतमूर्ते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शान्त + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारय-समास (शान्ता मूर्तिः)

• गौरीश: O lord of Gaurī
• गौरीश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गौरी + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष-समास (गौर्याः ईशः)

• गोपति: O lord of cattle
• गोपति: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गो + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष-समास (गवां पतिः)

• निशापहुताशनेत्र: O one whose eyes are the moon and fire
• निशापहुताशनेत्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: निशा + अपहुताश + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष-समास (निशायाः अपहुताशः = चन्द्रः; तस्य नेत्रे यस्य) — बहुव्रीह्यर्थे

• गंगाधर: O bearer of the Gaṅgā
• गंगाधर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष-समास (गङ्गां धरति इति)

• अंधकविदारण: O destroyer of Andhaka
• अंधकविदारण: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अन्धक + विदारण (प्रातिपदिक; √दॄ/दर्)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष-समास (अन्धकस्य विदारणम्/अन्धकं विदारयति इति)

• पुण्यकीर्ते: O of holy fame
• पुण्यकीर्ते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुण्य + कीर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारय-समास (पुण्या कीर्तिः)

• भूतेश: O lord of beings
• भूतेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूत + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष-समास (भूतानाम् ईशः)

• भूधरनिवास: O dweller on the mountain
• भूधरनिवास: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूधर + निवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष-समास (भूधरे निवासः/भूधरस्य निवासः)

• सदा: always
• सदा: Kriya-Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (adverb of time)

• नमः: salutation
• नमः: Prayojaka/Discourse (Salutation)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; नमस्कारार्थक-निपात

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (enclitic)

Speaker

King (Rājā) praising Śiva (implicit)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kailāsa (implied) / Gaṅgā (implied)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: Śiva as Śāntamūrti seated on a mountain ledge, crescent moon in his hair, Gaṅgā flowing from his matted locks; three eyes subtly indicated as sun, moon, and fire; a subdued Andhaka demon motif beneath, signifying conquered darkness; Pārvatī nearby as Gaurīśa context.

Characters & Entities

• Śiva
• Śambhu
• Pārvatī (Gaurī)
• Gaṅgā
• Andhaka
• Sun
• Moon
• Fire

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembering Śiva’s sacred marks and deeds (Gaṅgādhara, Andhaka-slayer, three-eyed) deepens devotion and reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named; the verse evokes sacred geography indirectly through Gaṅgā and mountain-dwelling (Himālaya/Kailāsa imagery).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse functions as a stotra for daily salutation (sadā namas te).