Adhyaya 97

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल व्यासतीर्थमनुत्तमम् । दुर्लभं मनुजैः पुण्यमन्तरिक्षे व्यवस्थितम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହୀପାଳ! ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ୟାସତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ; ଏହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ତୀର୍ଥ, ଯେନେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कस्माद्वै व्यासतीर्थं तदन्तरिक्षे व्यवस्थितम् । एतदाख्याहि संक्षेपात्त्यज ग्रन्थस्य विस्तरम्

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ସେ ବ୍ୟାସତୀର୍ଥ କାହିଁକି ଅନ୍ତରିକ୍ଷମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ? ଏହା ସଂକ୍ଷେପରେ କହ; ଗ୍ରନ୍ଥର ବିସ୍ତାର ଛାଡ଼।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो धर्मवान्साधुवत्सल । स्वकर्मनिरतः पार्थ तीर्थयात्राकृतादरः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ସାଧୁ, ସାଧୁ, ହେ ମହାବାହୋ! ତୁମେ ଧର୍ମବାନ ଓ ସାଧୁଜନବତ୍ସଳ। ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ସ୍ୱକର୍ମନିରତ ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଆଦରଶୀଳ।

Verse 4

दुर्लभं सर्वजन्तूनां व्यासतीर्थं नरेश्वर । पीडितो वृद्धभावेन अकल्पोऽहं नृपात्मज

ହେ ନରେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟାସତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ବୃଦ୍ଧଭାବର ଭାରେ ପୀଡିତ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର।

Verse 5

विसंज्ञो गतवित्तस्तु संजातः स्मृतिवर्जितः । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं नाख्यातं कस्यचिन्मया

ମୁଁ ବିସଞ୍ଜ୍ଞ ହୋଇ, ଧନ ହରାଇ, ସ୍ମୃତିହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଲି। ଏହି ତୀର୍ଥ—ଗୁହ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁହ୍ୟ—ମୁଁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କହିନାହିଁ।

Verse 6

कलिस्तत्रैव राजेन्द्र न विशेद्व्याससंश्रयात् । अन्तरिक्षे तु संजातं रेवायाश्चेष्टितेन तु

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରୁ ସେଠାରେ କଳି ପ୍ରବେଶ କରେନାହିଁ। ରେବା (ନର୍ମଦା)ଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳାରେ ସେ ସ୍ଥାନ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।

Verse 7

विरिञ्चिर्नैव शक्नोति रेवाया गुणकीर्तनम् । कथं ज्ञास्याम्यहं तात रेवामाहात्म्यमुत्तमम्

ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧ୍ୟ ରେବାର ଗୁଣକୀର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେବେ, ହେ ତାତ, ମୁଁ ରେବାର ପରମ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କିପରି ଜାଣିବି?

Verse 8

व्यासतीर्थं विशेषेण लवमात्रं ब्रवीम्यतः । प्रत्यक्षः प्रत्ययो यत्र दृश्यतेऽद्य कलौ युगे

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ବିଶେଷକରି ବ୍ୟାସତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଅଳ୍ପମାତ୍ର କହୁଛି; କାରଣ ସେଠାରେ କଲିଯୁଗରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରମାଣ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 9

विहङ्गो गच्छते नैव भित्त्वा शूलं सुदारुणम् । तस्योत्पत्तिं समासेन कथयामि नृपात्मज

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ସେଇ ଶୂଳକୁ ଭେଦି କୌଣସି ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଯାଏ ନାହିଁ। ହେ ନୃପପୁତ୍ର, ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି।

Verse 10

आसीत्पूर्वं महीपाल मुनिर्मान्यः पराशरः । तेनात्युग्रं तपश्चीर्णं गङ्गाम्भसि महाफलम्

ପୂର୍ବେ, ହେ ମହୀପାଳ, ପୂଜ୍ୟ ମୁନି ପରାଶର ଥିଲେ। ସେ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ମହାଫଳଦାୟକ ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 11

प्राणायामेन संतस्थौ प्रविष्टो जाह्नवीजले । पूर्णे द्वादशमे वर्षे निष्क्रान्तो जलमध्यतः

ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଅଚଳ ରହିଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ସେ ଜଳମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଲେ।

Verse 12

भिक्षार्थी संचरेद्ग्रामं नावा यत्रैव तिष्ठति । तत्र तेन परा दृष्टा बाला चैव मनोहरा

ଭିକ୍ଷାର୍ଥୀ ହୋଇ ସେ ଯେଉଁ ଗ୍ରାମରେ ନୌକା ରହିଥିଲା ସେଠାରେ ସଞ୍ଚରିଲା। ସେଠାରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହରା ଓ ଚିତ୍ତହାରିଣୀ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 13

तां दृष्ट्वा स च कामार्त उवाच मधुरं तदा । मां नयस्व परं पारं कासि त्वं मृगलोचने

ତାକୁ ଦେଖି ସେ କାମାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ମଧୁର ବଚନ କହିଲା—“ମୋତେ ପରପାରକୁ ନେଇଯାଅ। ହେ ମୃଗଲୋଚନେ, ତୁମେ କିଏ?”

Verse 14

नावारूढे नदीतीरे मम चित्तप्रमाथिनि । एवमुक्ता तु सा तेन प्रणम्य ऋषिपुंगवम्

ନଦୀତୀରେ ନୌକାରେ ଆରୂଢ଼ା, ଯେ ମୋ ଚିତ୍ତକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲା—ତାକୁ ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 15

कथयामास चात्मानं दृष्ट्वा तं काममोहितम् । कैवर्तानां गृहे दासी कन्याहं द्विजसत्तम

ତାକୁ କାମମୋହିତ ଦେଖି ସେ ନିଜ କଥା କହିଲା—“ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ମୁଁ କୈବର୍ତ୍ତମାନଙ୍କ ଘରେ ଦାସୀ ଭାବେ ଥିବା ଏକ କନ୍ୟା।”

Verse 16

नावासंरक्षणार्थाय आदिष्टा स्वामिना विभो । मया विज्ञापितं वृत्तमशेषं ज्ञातुमर्हसि

ହେ ପ୍ରଭୁ, ନୌକାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ମୋତେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦନ କରିଛି; ଆପଣ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତୁ।

Verse 17

एवमुक्तस्तया सोऽथ क्षणं ध्यात्वाब्रवीदिदम्

ସେ ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି ପରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 18

पराशर उवाच । अहं ज्ञानबलाद्भद्रे तव जानामि सम्भवम् । कैवर्तपुत्रिका न त्वं राजकन्यासि सुन्दरि

ପରାଶର କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ, ଜ୍ଞାନବଳରେ ମୁଁ ତୋର ଜନ୍ମବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣେ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁ କୈବର୍ତ୍ତର କନ୍ୟା ନୁହେଁ; ତୁ ରାଜକନ୍ୟା।

Verse 19

कन्योवाच । कः पिता कथ्यतां ब्रह्मन्कस्या वा ह्युदरोद्भवा । कस्मिन्वंशे प्रसूताहं कैवर्ततनया कथम्

କନ୍ୟା କହିଲା—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କହନ୍ତୁ; ମୋ ପିତା କିଏ, ଏବଂ ମୁଁ କାହାର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଛି? କେଉଁ ବଂଶରେ ମୋର ଜନ୍ମ, ଏବଂ କିପରି ମୁଁ କୈବର୍ତ୍ତର କନ୍ୟା ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲି?

Verse 20

पराशर उवाच । कथयामि समस्तं यत्त्वया पृष्टमशेषतः । वसुर्नामेति भूपालः सोमवंशविभूषणः

ପରାଶର କହିଲେ—ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେ ସବୁକୁ କିଛି ଛାଡ଼ିନାହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହୁଛି। ସୋମବଂଶର ଭୂଷଣ ‘ବସୁ’ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 21

जम्बूद्वीपाधिपो भद्रे शत्रूणां भयवर्धनः । शतानि सप्त भार्याणां पुत्राणां च दशैव तु

ହେ ଭଦ୍ରେ, ସେ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ଥିଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଭୟ ବଢ଼ାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସାତଶେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଦଶ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 22

धर्मेण पालयेल्लोकानीशवत्पूज्यते सदा । म्लेच्छास्तस्याविधेयाश्च क्षीरद्वीपनिवासिनः

ସେ ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ପ୍ରଭୁସମ ପୂଜିତ ଥିଲେ। କ୍ଷୀରଦ୍ୱୀପନିବାସୀ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କେବେ ଅବିଧେୟ ହୋଇନଥିଲେ।

Verse 23

तेषामुत्सादनार्थाय ययावुल्लङ्घ्य सागरम् । संयुक्तः पुत्रभृत्यैश्च पौरुषे महति स्थितैः

ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାଦନ କରିବା ପାଇଁ ସେ ସାଗରକୁ ଉଲ୍ଲଂଘି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ମହାପୌରୁଷରେ ସ୍ଥିତ ପୁତ୍ର ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 24

समरं तैः समारब्धं म्लेच्छैश्च वसुना सह । जिता म्लेच्छाः समस्तास्ते वसुना मृगलोचने

ସେଇ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ବସୁଙ୍କ ସହ ମିଶି ସମର ଆରମ୍ଭ କଲେ। ହେ ମୃଗଲୋଚନେ, ବସୁ ସେ ସମସ୍ତ ମ୍ଲେଚ୍ଛଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ।

Verse 25

करदास्ते कृतास्तेन सपुत्रबलवाहनाः । प्रधाना तस्य सा राज्ञी तव माता मृगेक्षणे

ସେ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର, ସେନା ଓ ବାହନ ସହିତ କରଦ କରାଇଲେ। ହେ ମୃଗେକ୍ଷଣେ, ସେ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ହିଁ ତୁମ ମାତା ଥିଲେ।

Verse 26

प्रवासस्थे महीपाले संजाता सा रजस्वला । नारीणां तु सदाकालं मन्मथो ह्यधिको भवेत्

ରାଜା ପ୍ରବାସରେ ଥିବାବେଳେ ସେ ରଜସ୍ୱଳା ହେଲେ। କାରଣ ନାରୀମାନଙ୍କର ସେହି ସମୟରେ ମନ୍ମଥ (କାମଦେବ) ବିଶେଷ ଭାବେ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 27

विशेषेण ऋतोः काले भिद्यन्ते कामसायकैः । मन्मथेन तु संतप्ताचिन्तयत्सा शुभेक्षणा

ବିଶେଷକରି ଋତୁକାଳେ କାମଦେବଙ୍କ ବାଣ ମନକୁ ଭେଦେ। ମନ୍ମଥତାପେ ଦଗ୍ଧ ସେ ଶୁଭନୟନୀ କ’ଣ କରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 28

दूतं वै प्रेषयाम्यद्य वसुराज्ञः समीपतः । आहूतः सत्वरं दूत गच्छ त्वं नृपसन्निधौ

“ଆଜି ମୁଁ ବସୁରାଜଙ୍କ ସମୀପକୁ ଦୂତ ପଠାଇବି।” ତାକୁ ଡାକି ସେ କହିଲେ—“ଶୀଘ୍ର ଯା, ଦୂତ; ରାଜସନ୍ନିଧିକୁ ଯାଅ।”

Verse 29

दूत उवाच । परतीरं गतो देवि वसुराजारिशासनः । तत्र गन्तुमशक्येत जलयानैर्विना शुभे

ଦୂତ କହିଲା—“ଦେବି, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ବସୁରାଜ ପରତୀରକୁ ଗଲେ। ହେ ଶୁଭେ, ଜଳଯାନ ବିନା ସେଠାକୁ ଯିବା ଅସମ୍ଭବ।”

Verse 30

तानि यानानि सर्वाणि गृहीतानि परे तटे । दूतवाक्येन सा राज्ञी विषण्णा कामपीडिता

ସେ ସମସ୍ତ ନୌକା ପରତଟକୁ ନେଇ ନିଆଯାଇଥିଲା। ଦୂତର କଥା ଶୁଣି କାମପୀଡିତା ରାଣୀ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 31

तत्सखी तामुवाचाथ कस्मात्त्वं परितप्यसे । स्वलेखः प्रेष्यतां देवि शुकहस्ते यथार्थतः

ତେବେ ତାହାର ସଖୀ କହିଲା—“ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ? ହେ ଦେବି, ତୁମ ନିଜ ପତ୍ରଟି ଶୁକର ହସ୍ତେ ଯଥାର୍ଥଭାବେ ପଠାଇଦିଅ।”

Verse 32

समुद्रं लङ्घयित्वा तु शकुन्ता यान्ति सुन्दरि । सखिवाक्येन सा राज्ञी स्वस्था जाता नराधिप

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପକ୍ଷୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଲଂଘି ଯାଆନ୍ତି। ସଖୀର ବଚନରେ ସେ ରାଣୀ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ହେଲେ, ହେ ନରାଧିପ।

Verse 33

व्याहृतो लेखकस्तत्र लिख लेखं ममाज्ञया । त्वद्धीना सत्यभामाद्य वसो राजन्न जीवति

ତାପରେ ସେଠାରେ ଲେଖକକୁ ଡାକାଗଲା—“ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ପତ୍ର ଲେଖ: ‘ତୁମ୍ବିନା ସତ୍ୟଭାମା ଆଜି, ହେ ବସୁରାଜ, ବଞ୍ଚି ପାରେ ନାହିଁ।’”},{

Verse 34

ऋतुकालोऽद्य संजातो लिख लेखं तु लेखकं । लिखिते भूर्जपत्रे तु लेखे वै लेखकेन तु

“ଆଜି ଶୁଭ ଋତୁକାଳ ଆସିଛି; ହେ ଲେଖକ, ପତ୍ର ଲେଖ। ଭୂର୍ଜପତ୍ରରେ ଲେଖକ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଲେଖାଯାଉ।”},{

Verse 35

शुकः पञ्जरमध्यस्थ आनीतोद्धैव सन्निधौ

ତାପରେ ପିଞ୍ଜରା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶୁକକୁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆଣାଗଲା।

Verse 36

सत्यभामोवाच । नीत्वा लेखं गच्छ शीघ्रं वसुराज्ञः समीपतः । शकुनिः प्रणतो भूत्वा गृहीत्वा लेखमुत्तमम्

ସତ୍ୟଭାମା କହିଲେ—“ଏହି ପତ୍ର ନେଇ ଶୀଘ୍ର ବସୁରାଜଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଅ।” ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଣାମ କରି ଉତ୍ତମ ସନ୍ଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 37

उत्पत्य सहसा राजञ्जगामाकाशमण्डलम् । ततः पक्षी गतः शीघ्रं वसुराजसमीपतः

ହେ ରାଜନ୍, ସେ ହଠାତ୍ ପକ୍ଷ ମେଳି ଆକାଶମଣ୍ଡଳକୁ ଉଡ଼ିଗଲା। ପରେ ସେହି ପକ୍ଷୀ ଶୀଘ୍ରେ ବସୁରାଜଙ୍କ ସମୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 38

क्षिप्ते लेखे शुकेनैव सत्यभामाविसर्जिते । वसुराज्ञा ततो लेखो गृह्य हस्तेऽवधारितः

ସତ୍ୟଭାମା ପଠାଇଥିବା ଶୁକ ଯେତେବେଳେ ପତ୍ରଟି ଛାଡ଼ିଦେଲା, ସେତେବେଳେ ବସୁରାଜ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ହାତରେ ଧରି ସାବଧାନରେ ବିଚାର କଲେ।

Verse 39

लेखार्थं चिन्तयित्वा तु गृह्य वीर्यं नरेश्वरः । अमोघं पुटिकां कृत्वा प्रतिलेखेन मिश्रितम्

ପତ୍ରର ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତା କରି ନରେଶ୍ୱର ନିଜ ବୀର୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଅମୋଘ ପୁଟିକା କରି ତାହାରେ ପ୍ରତିଲେଖ (ପ୍ରତିଉତ୍ତର) ମିଶାଇଲେ।

Verse 40

शुकस्य सोऽपयामास गच्छ राज्ञीसमीपतः । प्रणम्य वसुराजानं बीजं गृह्योत्पपात ह

ସେ ତାହା ଶୁକକୁ ଦେଇ କହିଲେ—‘ରାଣୀଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଅ।’ ଶୁକ ବସୁରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବୀଜ ନେଇ ଉଡ଼ିଗଲା।

Verse 41

समुद्रोपरि सम्प्राप्तः शुकः श्येनेन वीक्षितः । सामिषं तं शुकं ज्ञात्वा श्येनस्तमभ्यधावत

ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଶୁକକୁ ଏକ ଶ୍ୟେନ ଦେଖିଲା। ତାହାକୁ ମାଂସଯୁକ୍ତ ଶିକାର ବୋହିଛି ବୋଲି ଜାଣି ଶ୍ୟେନ ତାହା ଉପରେ ଝପଟିଲା।

Verse 42

हतश्चञ्चुप्रहारेण शुकः श्येनेन भारत । मूर्च्छया तस्य तद्बीजं पतितं सागराम्भसि

ହେ ଭାରତ! ଶ୍ୟେନର ଚଞ୍ଚୁ-ପ୍ରହାରରେ ଶୁକ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା; ସେହି ମୂର୍ଛାରେ ତାହାର ବୀଜ ସାଗରଜଳରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 43

मत्स्येन गिलितं तच्च बीजं वसुमहीपतेः । कन्या मत्स्योदरे जाता तेन बीजेन सुन्दरि

ବସୁ ମହୀପତିଙ୍କ ସେ ବୀଜକୁ ଏକ ମତ୍ସ୍ୟ ଗିଳିଲା; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେହି ବୀଜରେ ମତ୍ସ୍ୟର ଉଦରରୁ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା।

Verse 44

प्राप्तोऽसौ लुब्धकैर्मत्स्य आनीतः स्वगृहं ततः । यावद्विदारितो मत्स्यस्तावद्दृष्टा त्वमुत्तमे

ସେ ମତ୍ସ୍ୟ ଲୁବ୍ଧକ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀମାନଙ୍କ ହାତକୁ ଲାଗିଲା ଏବଂ ସେମାନେ ତାହାକୁ ନିଜ ଘରକୁ ଆଣିଲେ; ମତ୍ସ୍ୟଟି ଚିରାଯିବାମାତ୍ରେ, ହେ ଉତ୍ତମେ, ସେହି କ୍ଷଣରେ ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।

Verse 45

शशिमण्डलसङ्काशा सूर्यतेजःसमप्रभा । दृष्ट्वा त्वां हर्षिताः सर्वे कैवर्ता जाह्नवीतटे

ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଶୋଭା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜ ସମ ପ୍ରଭା ଥିବା ତୁମକୁ ଦେଖି, ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ତଟରେ ସମସ୍ତ କୈବର୍ତ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 46

हर्षितास्ते गताः सर्वे प्रधानस्य च मन्दिरम् । स्त्रीरत्नं कथयामासुर्गृहाण त्वं महाप्रभम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇଛି; ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 47

गृहीता तेन तन्वङ्गी ह्यपुत्रेण मृगेक्षणा । भार्यां स्वामाह तन्वङ्गि पालयस्व मृगेक्षणे

ତେବେ ସେ ନିଃସନ୍ତାନ ପୁରୁଷ ତନ୍ୱଙ୍ଗୀ, ମୃଗନୟନୀ କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲା। ପତ୍ନୀ ଭାବେ ତାକୁ କହିଲା— “ହେ ତନ୍ୱଙ୍ଗି, ହେ ମୃଗେକ୍ଷଣେ, ଗୃହଧର୍ମକୁ ପାଳନ କରି ଘରର କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।”

Verse 48

ततः सा चिन्तयामास पराशरवचस्तदा । एवमुक्त्वा तु सा तेन दत्तात्मानं नरेश्वर

ତାପରେ ସେ ପରାଶରଙ୍କ ବଚନ ସ୍ମରଣ କରି ମନେ ଚିନ୍ତା କଲା। ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଏଭଳି କହି ସେ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ନିଜକୁ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲା।

Verse 49

उवाच साधु मे ब्रह्मन्मत्स्यगन्धोऽनु वर्तते । ततस्तेन तु सा बाला दिव्यगन्धाधिवासिता

ସେ କହିଲା— “ସାଧୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୋ ଦେହରେ ଏଯାଁ ମଧ୍ୟ ମାଛର ଗନ୍ଧ ରହିଛି।” ତେବେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସେ ବାଳିକା ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ସୁବାସିତ ହେଲା।

Verse 50

कृता योगबलेनैव ज्वालयित्वा विभावसुम् । कृत्वा प्रदक्षिणं वह्निमूढा तेन रसात्तदा

ସେ ଯୋଗବଳରେ ମାତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲା। ପରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସେ ତାକୁ ସେତେବେଳେ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଗଲା।

Verse 51

जलयानस्य मध्ये तु कामस्थानान्यसंस्पृशत् । ज्ञात्वा कामोत्सुकं विप्रं भीता सा धर्मनन्दन

କିନ୍ତୁ ନୌକାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସେ କାମସ୍ଥାନର ସ୍ପର୍ଶ ହେବାକୁ ଦେଲା ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କାମାତୁର ବୋଲି ଜାଣି ସେ ଭୟଭୀତ ହେଲା, ହେ ଧର୍ମନନ୍ଦନ।

Verse 52

हसन्ती तमुवाचाथ देव त्वं लोकसन्निधौ । न लज्जसे कथं धीमन्कुर्वाणः पामरोचितम्

ସେ ହସି କହିଲା—“ଦେବ, ତୁମେ ଲୋକସମ୍ମୁଖରେ ଅଛ; ହେ ଧୀମାନ, ପାମରୋଚିତ କର୍ମ କରୁଥିବାବେଳେ ତୁମକୁ ଲଜ୍ଜା କାହିଁକି ହୁଏନି?”

Verse 53

ततस्तेन क्षणं ध्यात्वा संस्मृता हृदि तामसी । आगता तामसी माया यया व्याप्तं चराचरम्

ତାପରେ ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି ହୃଦୟରେ ତାମସୀ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କଲା; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଚରାଚର ସମଗ୍ର ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେଇ ତାମସୀ ମାୟା ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 54

ततः सा विस्मिता तेन कर्मणैव तु रञ्जिता । ब्रह्मचर्याभितप्तेन स्त्रीसौख्यं क्रीडितं तदा

ତାପରେ ସେ ତାହାର ସେଇ କର୍ମରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା; ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟତପର ତେଜରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ସେ କ୍ରୀଡାଭାବେ ସ୍ତ୍ରୀସୁଖ ଅନୁଭବ କଲା।

Verse 55

ततः सा तत्क्षणादेव गर्भभारेण पीडिता । प्रसूता बालकं तत्र जटिलं दण्डधारिणम्

ତାପରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଗର୍ଭଭାରରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେଠାରେଇ ଏକ ବାଳକକୁ ପ୍ରସବ କଲା—ଜଟାଧାରୀ ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ।

Verse 56

कमण्डलुधरं शान्तं मेखलाकटिभूषितम् । उत्तरीयकृतस्कन्धं विष्णुमायाविवर्जितम्

ସେ କମଣ୍ଡଲୁଧାରୀ, ଶାନ୍ତ; କଟିରେ ମେଖଳାରେ ଭୂଷିତ; କାନ୍ଧରେ ଉତ୍ତରୀୟ ଧରିଥିବା—ବିଷ୍ଣୁମାୟାରୁ ମଧ୍ୟ ବିବର୍ଜିତ, ମୋହାତୀତ।

Verse 57

ततोऽपि शङ्किता पार्थ दृष्ट्वा तं कलबालकम् । वेपमाना ततो बाला जगाम शरणं मुनेः

ହେ ପାର୍ଥ! ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ବାଳକକୁ ଦେଖି ସେ ଆହୁରି ଶଙ୍କିତ ହେଲା। କମ୍ପିତ ହୋଇ ସେ ଯୁବତୀ ମୁନିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲା।

Verse 58

रक्ष रक्ष मुनिश्रेष्ठ पराशर महामते । जातं मेऽत्यद्भुतं पुत्रं कौपीनवरमेखलम् । दण्डहस्तं जटायुक्तमुत्तरीयविभूषितम्

‘ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ମହାମତି ପରାଶର! ମୋର ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଛି—ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌପୀନ ଓ ମେଖଳା ଧାରଣ କରି, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି, ଜଟାଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍ତରୀୟରେ ବିଭୂଷିତ।’

Verse 59

पराशर उवाच । मा भैषीः स्वसुते जाते कुमारी त्वं भविष्यसि । नाम्ना योजनगन्धेति द्वितीयं सत्यवत्यपि

ପରାଶର କହିଲେ—‘ଭୟ କରନି। ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କୁମାରୀ ହେବ। ନାମ “ଯୋଜନଗନ୍ଧା”; ଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ “ସତ୍ୟବତୀ” ମଧ୍ୟ।’

Verse 60

शंतनुर्नाम राजा यः स ते भर्ता भविष्यति । प्रथमा महिषी तस्य सोमवंशविभूषणा

‘ଶନ୍ତନୁ ନାମକ ଯେ ରାଜା, ସେ ତୁମର ଭର୍ତ୍ତା ହେବ। ତୁମେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ମହିଷୀ ହେବା ସହ ସୋମବଂଶର ଭୂଷଣ ହେବ।’

Verse 61

गच्छ त्वं स्वाश्रयं शुभ्रे पूर्वरूपेण संस्थिता । मा विषादं कुरुष्वात्र दृष्टं ज्ञानस्य मे बलम्

‘ହେ ଶୁଭ୍ରେ! ପୂର୍ବରୂପେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ତୁମ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଯାଅ। ଏଠାରେ ବିଷାଦ କରନି—ମୋ ଜ୍ଞାନବଳର ପ୍ରଭାବ ଦେଖ।’

Verse 62

इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रः सा बाला पुत्रमाश्रिता । नत्वोचे मातरं भक्त्या साष्टाङ्गं विनयानतः

ଏହିପରି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଯୁବତୀ ପୁତ୍ରକୁ ସହ ନେଇ, ଭକ୍ତିରେ ମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ ବିନୟରେ କହିଲା।

Verse 63

क्षम्यतां मातरुक्तं मे प्रसादः क्रियतामपि । ईश्वराराधने यत्नं करिष्याम्यहमम्बिके

ମାତା, ମୋ କଥାକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ମୋପରେ ପ୍ରସାଦ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ହେ ଅମ୍ବିକେ, ମୁଁ ଈଶ୍ୱରାରାଧନାରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପ୍ରୟାସ କରିବି।

Verse 64

ततः सा पुत्रवाक्येन विषण्णा वाक्यमब्रवीत्

ତାପରେ ପୁତ୍ରର କଥାରେ ସେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ କଥା କହିଲା।

Verse 65

योजनगन्धोवाच । मा त्यक्त्वा गच्छ वत्साद्य मातरं मामनागसम् । त्वद्वियोगेन मे पुत्र पञ्चत्वं भाव्यसंशयम्

ଯୋଜନଗନ୍ଧା କହିଲା—ବତ୍ସ, ଆଜି ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯାଅନି; ନିର୍ଦୋଷ ମାତା ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରନି। ପୁତ୍ର, ତୋର ବିୟୋଗରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 66

नास्ति पुत्रसमः स्नेहो नास्ति भ्रातृसमं कुलम् । नास्ति सत्यपरो धर्मो नानृतात्पातकं परम्

ପୁତ୍ରସମ ସ୍ନେହ ନାହିଁ; ଭ୍ରାତାସମ କୁଳର ଆଧାର ନାହିଁ। ସତ୍ୟପରାୟଣତାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ନାହିଁ; ଅନୃତଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ ନାହିଁ।

Verse 67

बालभावे मया जात आधारः किल जायसे । न मे भर्ता न मे पुत्रः पश्य कर्मविडम्बनम्

ମୋର ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତୁମେ ମୋର ଆଧାର ହେବେ ବୋଲି ଭାବିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ନ ମୋର ପତି, ନ ମୋ ପାଖରେ ରହୁଥିବା ପୁତ୍ର—ଦେଖ କର୍ମର କି ଭୟଙ୍କର ବିଡମ୍ବନା।

Verse 68

व्यास उवाच । मा विषादं कुरुष्वान्तः सत्यमेतन्मयोरितम् । आपत्कालेऽस्मि ते देवि स्मर्तव्यः कार्यसिद्धये

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ମନରେ ବିଷାଦ କରନି; ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ତାହା ସତ୍ୟ। ହେ ଦେବୀ, ଆପତ୍କାଳେ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 69

आपदस्तारयिष्यामि क्षम्यतां मे दुरुत्तरम् । इत्युक्त्वा प्रययौ व्यासः कन्या सापि गता गृहम्

“ମୁଁ ତୁମକୁ ଆପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି; ମୋର କଠୋର କଥାକୁ କ୍ଷମା କର।” ଏହିପରି କହି ବ୍ୟାସ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସେ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 70

पराशरसुतस्तत्र विषष्णो वनमध्यतः । त्रेतायुगावसाने तु द्वापरादौ नरेश्वर

ହେ ନରେଶ୍ୱର, ସେଠାରେ ଅରଣ୍ୟମଧ୍ୟରେ ପରାଶରପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ବିଷଣ୍ଣ ଥିଲେ—ତ୍ରେତାଯୁଗର ଅବସାନେ ଓ ଦ୍ୱାପରର ଆରମ୍ଭେ—ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ରହିଲେ।

Verse 71

व्यासार्थं चिन्तयामासुर्देवाः शक्रपुरोगमाः । आख्यातो नारदेनैव पुत्रः पराशरस्य सः

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ନାରଦ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର।

Verse 72

कैवर्तपुत्रिकाजातो ज्ञानी जह्नुसुतातटे । ततो नारदवाक्येन आगताः सुरसत्तमाः

ମାଛୁଆର ଝିଅଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ସେ ଜ୍ଞାନୀ (ବ୍ୟାସ) ଜହ୍ନୁସୁତା ତଟରେ ଥିଲେ। ପରେ ନାରଦଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 73

रामः पितामहः शक्रो मुनिसङ्घैः समावृताः । आस्यादिकं पृथग्दत्त्वा साधु साध्वित्युदीरयन्

ରାମ, ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଓ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମୁନିସଂଘରେ ପରିବୃତ ହୋଇ, ଯଥାବିଧି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପ୍ରଣାମାଦି ସମ୍ମାନ ଦେଇ ‘ସାଧୁ! ସାଧୁ!’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

Verse 74

पितामहेन वै बालो गर्भाधानादिसंस्कृतः । द्वीपायनो द्वीपजन्मा पाराशर्यः पराशरात्

ପିତାମହ ସେ ବାଳକଙ୍କୁ ଗର୍ଭାଧାନାଦି ସଂସ୍କାରରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂସ୍କୃତ କଲେ। ଦ୍ୱୀପରେ ଜନ୍ମ ହେତୁ ସେ ଦ୍ୱୈପାୟନ, ଏବଂ ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେତୁ ପାରାଶର୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 75

कृष्णांशात्कृष्णनामायं व्यासो वेदान्व्यसिष्यति । विरञ्चिनाभिषिक्तोऽसौ मुनिसङ्घैः पुनःपुनः

କୃଷ୍ଣାଂଶ ହେତୁ ଏହାର ନାମ ‘କୃଷ୍ଣ’ ହେଲା; ଏବଂ ‘ବ୍ୟାସ’ ରୂପେ ସେ ବେଦମାନଙ୍କୁ ବିଭାଗ କରି ବିନ୍ୟାସ କରିବେ। ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ମୁନିସଂଘମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 76

व्यासस्त्वं सर्वलोकेषु इत्युक्त्वा प्रययुः सुराः । तीर्थयात्रा समारब्धा कृष्णद्वैपायनेन तु

‘ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାସ’ ବୋଲି କହି ଦେବମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 77

गङ्गावगाहिता तेन केदारश्च सपुष्करः । गया च नैमिषं तीर्थं कुरुक्षेत्रं सरस्वती

ସେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି କେଦାର ଓ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କଲେ। ପରେ ଗୟା, ନୈମିଷ ତୀର୍ଥ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲେ।

Verse 78

उज्जयिन्यां महाकालं सोमनाथं प्रभासके । पृथिव्यां सागरान्तायां स्नात्वा यातो महामुनिः

ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ସେ ମହାକାଳଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୋମନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ। ସମୁଦ୍ରାନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ମହାମୁନି ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 79

अमृतां नर्मदां प्राप्तो रुद्रदेहोद्भवां शुभाम् । साह्लादो नर्मदां दृष्ट्वा चित्तविश्रान्तिमाप च

ସେ ଅମୃତମୟୀ, ଶୁଭ, ରୁଦ୍ରଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନର୍ମଦାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ନର୍ମଦାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖି ସେ ଚିତ୍ତର ଗଭୀର ବିଶ୍ରାମ ଓ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ।

Verse 80

तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः । ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः

ନର୍ମଦାତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ବିପୁଳ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କଲେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ତପ କରୁଥିଲେ, ବର୍ଷାକାଳରେ ନିରାବରଣ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ।

Verse 81

सार्द्रवासाश्च हेमन्ते तिष्ठन्दध्यौ महेश्वरम् । स्वान्तर्हृत्कमले स्थाप्य ध्यायते परमेश्वरम्

ହେମନ୍ତରେ ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ନିଜ ଅନ୍ତର୍ହୃଦୟ-କମଳରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପି ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 82

सृष्टिसंहारकर्तारमछेद्यं वरदं शुभम् । नित्यं सिद्धेश्वरं लिङ्गं पूजयेद्ध्यानतत्परः

ଧ୍ୟାନରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ସେ ନିତ୍ୟ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର-ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରୁ—ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାରର କର୍ତ୍ତା, ଅଛେଦ୍ୟ, ବରଦାତା ଓ ଶୁଭମୟ ପ୍ରଭୁ।

Verse 83

अर्चनात्सिद्धलिङ्गस्य ध्यानयोगप्रभावतः । प्रत्यक्षः शङ्करो जातः कृष्णद्वैपायनस्य सः

ସେହି ସିଦ୍ଧ-ଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଚ୍ଚନା ଓ ଧ୍ୟାନ-ଯୋଗର ପ୍ରଭାବରୁ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।

Verse 84

ईश्वर उवाच । तोषितोऽहं त्वया वत्स वरं वरय शोभनम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ବତ୍ସ, ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ଏକ ଶୋଭନ ବର ମାଗ।

Verse 85

व्यास उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । प्रत्यक्षो नर्मदातीरे स्वयमेव भविष्यसि । अतीतानागतज्ञोऽहं त्वत्प्रसादादुमापते

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ତେବେ ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ନର୍ମଦା-ତୀରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତୁ। ହେ ଉମାପତି, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ମୁଁ ଅତୀତ ଓ ଅନାଗତ ଜାଣୁଥିବା ହେଉ।

Verse 86

ईश्वर उवाच । एवं भवतु ते पुत्र मत्प्रसादादसंशयम् । त्वयि भक्तिगृहीतोऽहं प्रत्यक्षो नर्मदातटे

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ଏମିତି ହେଉ; ମୋ ପ୍ରସାଦରୁ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁଁ ନର୍ମଦା-ତଟେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେବି।

Verse 87

सहस्रांशार्धभावेन प्रत्यक्षोऽहं त्वदाश्रमे । इत्युक्त्वा प्रययौ देवः कैलासं नगमुत्तमम्

“ସହସ୍ର କିରଣର ଅର୍ଧ-ପ୍ରଭାରୂପେ ମୁଁ ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରହିବି।” ଏହିପରି କହି ସେ ଦେବ ପରମୋତ୍ତମ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 88

पत्नीसंग्रहणं जातं कृष्णद्वैपायनस्य तु । शास्त्रोक्तेन विधानेन पत्नी पालयतस्तथा

କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ)ଙ୍କର ସେତେବେଳେ ପତ୍ନୀଗ୍ରହଣ ହେଲା; ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧାନାନୁସାରେ ସେ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପାଳନ-ପୋଷଣ କଲେ।

Verse 89

पुत्रो जातो ह्यपुत्रस्य पराशरसुतस्य च । देवैर्वर्धापितः सर्वैरिञ्चेन्द्रपुरोगमैः

ପୁତ୍ରହୀନ ପରାଶରସୁତ (ବ୍ୟାସ)ଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲା; ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ଶୁଭଜନ୍ମକୁ ମଙ୍ଗଳରୂପେ ଉତ୍ସବ କଲେ।

Verse 90

पुत्रजन्मन्यथाजग्मुर्वशिष्ठाद्या मुनीश्वराः । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन पराशरपुरोगमाः

ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ସମୟରେ ବଶିଷ୍ଠ ଆଦି ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ, ପରାଶରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 91

मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः । यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती

ମନୁ, ଅତ୍ରି, ବିଷ୍ଣୁ, ହାରୀତ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଉଶନସ୍ ଓ ଅଙ୍ଗିରା; ଏବଂ ଯମ, ଆପସ୍ତମ୍ବ, ସଂବର୍ତ୍ତ, କାତ୍ୟାୟନ ଓ ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 92

एवमादिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च । सशिष्याश्च महाभागा नर्मदातटमाश्रिताः

ଏଭଳି ହଜାରେ-ହଜାରେ, ଲକ୍ଷ ଓ କୋଟି ସଂଖ୍ୟାର ମହାଭାଗ ମହାତ୍ମାମାନେ ଶିଷ୍ୟସହିତ ନର୍ମଦା-ତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 93

व्यासाश्रमे शुभे रम्ये संतुष्टा आययुर्नृप । दृष्ट्वा तान्सोऽपि विप्रेन्द्रानभ्युत्थानकृतोद्यमः

ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନେ ହୃଦୟସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶୁଭ ଓ ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ସେହି ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ମଧ୍ୟ ଆଦରରେ ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 94

पितुः पूर्वं प्रणम्यादौ सर्वेषां च यथाविधि । आसनानि ददौ भक्त्या पाद्यमर्घं न्यवेदयत्

ପ୍ରଥମେ ସେ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା, ପରେ ଯଥାବିଧି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା। ଭକ୍ତିରେ ଆସନ ଦେଇ ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 95

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह । उद्धृतोऽहं न सन्देहो युष्मत्सम्भाषणार्चनात्

କରଯୋଡ଼ି ସେ କହିଲା—“ଆପଣମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ଭାଷଣ ଓ ଆପଣମାନଙ୍କ ଆର୍ଚ୍ଚନା-ସେବାରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଛି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 96

आरण्यानि च शाकानि फलान्यारण्यजानि च । तानि दास्यामि युष्माकं सर्वेषां प्रीतिपूर्वकम्

“ବନରେ ମିଳୁଥିବା ଶାକ-ସବ୍ଜି ଓ ଅରଣ୍ୟଜ ଫଳ—ସେସବୁ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିପୂର୍ବକ ଦେବି।”

Verse 97

। अध्याय

ଏହା “ଅଧ୍ୟାୟ” ସମାପ୍ତି ସୂଚକ ପଦ।

Verse 98

वर्धयित्वा जयाशीर्भिरवलोक्य परस्परम् । पराशरः समस्तैश्च वीक्षितो मुनिपुंगवैः

ଜୟାଶୀର୍ବାଦ ବିନିମୟ କରି ପରସ୍ପରକୁ ଅବଲୋକନ କରି, ସେଇ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ ପରାଶରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଦେଖିଲେ।

Verse 99

उत्तरं दीयतां तात कृष्णद्वैपायनस्य च । एवमुक्तस्तु तैः सर्वैर्भगवान्स पराशरः । प्रोवाच स्वात्मजं व्यासमृषीणां यच्चिकीर्षितम्

“ତାତ, ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଉ—କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।” ଏପରି ସମସ୍ତେ କହିଲେ; ଭଗବାନ ପରାଶର ନିଜ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଋଷିମାନଙ୍କ ଚିକୀର୍ଷିତ କଥା କହିଲେ।

Verse 100

श्रीपराशर उवाच । नेच्छन्ति दक्षिणे कूले व्रतभङ्गभयादथ । भोजनं भोक्तुकामास्ते श्राद्धे चैव विशेषतः

ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ—ବ୍ରତଭଙ୍ଗର ଭୟରୁ ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବିଶେଷତଃ ଭୋଜନ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।

Verse 101

व्यास उवाच । करोमि भवतामुक्तमत्रैव स्थीयतां क्षणम् । यावत्प्रसाद्य सरितं करोमि विधिमुत्तमम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଆପଣମାନେ କହିଥିବାପରି ମୁଁ କରିବି। ଆପଣମାନେ ଏଠାରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ରୁହନ୍ତୁ; ମୁଁ ନଦୀକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଉତ୍ତମ ବିଧିରେ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରିବି।

Verse 102

एवमुक्त्वा शुचिर्भूत्वा नर्मदातटमास्थितः । स्तोत्रं जगाद सहसा तन्निबोध नरेश्वर

ଏପରି କହି ସେ ଶୁଚି ହୋଇ ନର୍ମଦାତଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେ ଗୋଟିଏ ସ୍ତୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 103

जय भगवति देवि नमो वरदे जय पापविनाशिनी बहुफलदे । जय शुम्भनिशुम्भकपालधरे प्रणमामि तु देवनरार्तिहरे

ଜୟ ଭଗବତୀ ଦେବୀ, ବରଦାୟିନୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଜୟ ପାପବିନାଶିନୀ, ବହୁଫଳଦାୟିନୀ। ଜୟ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ କପାଳଧାରିଣୀ; ଦେବ-ନରଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତିହରିଣୀଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 104

जय चन्द्रदिवाकरनेत्रधरे जय पावकभूषितवक्त्रवरे । जय भैरवदेहनिलीनपरे जय अन्धकरक्तविशोषकरे

ଜୟ ଚନ୍ଦ୍ର-ଦିବାକରକୁ ନେତ୍ରରୂପେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ। ଜୟ ପାବକରେ ଭୂଷିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁଖଧାରିଣୀଙ୍କୁ। ଜୟ ଭୈରବଦେହରେ ନିଲୀନ ପରାଙ୍କୁ। ଜୟ ଅନ୍ଧକର ରକ୍ତକୁ ଶୋଷିଦେଉଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ।

Verse 105

जय महिषविमर्दिनि शूलकरे जय लोकसमस्तकपापहरे । जय देवि पितामहरामनते जय भास्करशक्रशिरोऽवनते

ଜୟ ମହିଷାସୁରବିମର୍ଦ୍ଦିନୀ, ଶୂଳଧାରିଣୀଙ୍କୁ। ଜୟ ସମସ୍ତ ଲୋକର ପାପହରିଣୀଙ୍କୁ। ଜୟ ଦେବୀ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଆନନ୍ଦରେ ଯାହାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି। ଜୟ, ଯାହାଙ୍କ ଆଗରେ ଭାସ୍କର ଓ ଶକ୍ର ଶିର ନମାନ୍ତି।

Verse 106

जय षण्मुखसायुध ईशनुते जय सागरगामिनि शम्भुनुते । जय दुःखदरिद्रविनाशकरे जय पुत्रकलत्रविवृद्धिकरे

ଜୟ, ଯାହାଙ୍କୁ ଈଶ ଏବଂ ଆୟୁଧସହିତ ଷଣ୍ମୁଖ ସ୍କନ୍ଦ ଆରାଧନା କରନ୍ତି। ଜୟ ସାଗରଗାମିନୀ, ଯାହାଙ୍କୁ ଶମ୍ଭୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଜୟ ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ବିନାଶିନୀ। ଜୟ ପୁତ୍ର ଓ କଲତ୍ରବୃଦ୍ଧିକାରିଣୀ।

Verse 107

जय देवि समस्तशरीरधरे जय नाकविदर्शिनि दुःखहरे । जय व्याधिविनाशिनि मोक्षकरे जय वाञ्छितदायिनि सिद्धवरे

ଜୟ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା; ଜୟ, ସ୍ୱର୍ଗଦର୍ଶିନୀ ଓ ଦୁଃଖହରିଣୀ। ଜୟ, ବ୍ୟାଧିବିନାଶିନୀ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ; ଜୟ, ବାଞ୍ଛିତ ଵରଦାୟିନୀ, ସିଦ୍ଧଶ୍ରେଷ୍ଠା।

Verse 108

एतद्व्यासकृतं स्तोत्रं यः पठेच्छिवसन्निधौ । गृहे वा शुद्धभावेन कामक्रोधविवर्जितः

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ୟାସକୃତ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଶିବସନ୍ନିଧିରେ କିମ୍ବା ଘରେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧଭାବରେ—କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି—ପଢ଼େ,

Verse 109

तस्य व्यासो भवेत्प्रीतः प्रीतश्च वृषवाहनः । प्रीता स्यान्नर्मदा देवी सर्वपापक्षयंकरी

ତାହାପରେ ବ୍ୟାସ ମୁନି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ବୃଷବାହନ ଶିବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକାରିଣୀ ନର୍ମଦା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ କୃପାଳୁ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 110

न ते यान्ति यमालोकं यैः स्तुता भुवि नर्मदा । पितामहोऽपि मुह्येत देवि त्वद्गुणकीर्तनात्

ଯେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଗୁଣକୀର୍ତ୍ତନରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେବେ।

Verse 111

वाक्पतिर्नैव ते वक्तुं स्वरूपं वेद नर्मदे । कथं गुणानहं देवि त्वदीयाञ्ज्ञातुमुत्सहे

ହେ ନର୍ମଦେ, ବାକ୍ପତି ମଧ୍ୟ ତୁମ ସ୍ୱରୂପକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ତେବେ ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଗୁଣକୁ ଜାଣି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ମୁଁ କିପରି ସାହସ କରିବି?

Verse 112

इति ज्ञात्वा शुचिं भावं वाङ्मनःकायकर्मभिः । प्रसन्ना नर्मदादेवी ततो वचनमब्रवीत्

ବାକ୍‌, ମନ, ଦେହ ଓ କର୍ମରେ ତାଙ୍କର ଭାବ ଶୁଚି ବୋଲି ଜାଣି, ନର୍ମଦା ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ପରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 113

सत्यवादेन तुष्टाहं भोभो व्यास महामुने । यदीच्छसि वरं किंचित्तं ते सर्वं ददाम्यहम्

ହେ ମହାମୁନି ବ୍ୟାସ! ତୁମ ସତ୍ୟବାଦରେ ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ। ତୁମେ ଯେକୌଣସି ବର ଇଚ୍ଛା କର, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।

Verse 114

व्यास उवाच । यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम । आतिथ्यमुत्तरे कूले ऋषीणां दातुमर्हसि

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ଯଦି ତୁମେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ତେବେ ତୁମ ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଆତିଥ୍ୟ ଦେବାକୁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।

Verse 115

नर्मदोवाच । अयुक्तं याचितं व्यास विमार्गे यत्प्रवर्तनम् । इन्द्रचन्द्रयमैः शक्यमुन्मार्गे न प्रवर्तितुम्

ନର୍ମଦା କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସ! ତୁମେ ଯାହା ଯାଚିଛ, ତାହା ଅଯୁକ୍ତ; ଏହା ବିମାର୍ଗରେ ପ୍ରବୃତ୍ତି କରାଏ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଯମ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ ଉନ୍ମାର୍ଗରେ ଚାଲାଇ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 116

याचस्वान्यं वरं पुत्र यत्किंचिद्भुवि दुर्लभम् । एतच्छ्रुत्वा वचो देव्या व्यासो मूर्च्छां यतस्तदा

ପୁତ୍ର! ଭୁବିରେ ଦୁର୍ଲଭ ଯେକୌଣସି ଅନ୍ୟ ବର ଯାଚ। ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ବ୍ୟାସ ସେତେବେଳେ ମୂର୍ଛାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 117

वृथा क्लेशोऽद्य मे जात इति मत्वा पपात ह । धरणी चलिता सर्वा सशैलवनकानना

“ଆଜି ମୋର ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା” ଭାବି ସେ ଢଳି ପଡ଼ିଲା। ତେବେ ପର୍ବତ, ବନ ଓ ଉପବନ ସହ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 118

मूर्च्छापन्नं ततो व्यासं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । हाहाकारमुखाः सर्वे तत्राजग्मुः सहस्रशः

ବ୍ୟାସ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନେ ହାହାକାର କଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 119

व्यासमुत्थापयामासुर्वेदव्यसनतत्परम् । ब्राह्मणार्थे च संक्लिष्टो नात्महेतोः सरिद्वरे

ସେମାନେ ବେଦନିଷ୍ଠ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀତୀରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ।

Verse 120

गवार्थे ब्राह्मणार्थे च सद्यः प्राणान्परित्यजेत् । एवं सा नर्मदा प्रोक्ता ब्रह्माद्यैः सुरसत्तमैः

“ଗୋର ହିତ ପାଇଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ”—ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 121

सुशीतलैस्तं बहुभिश्च वातैर्रेवाभ्यषिञ्चत्स्वजलेन भीता । सचेतनः सत्यवतीसुतोऽपि प्रणम्य देवान्सरितं जगाद

ତେବେ ଭୟଭୀତ ରେବା ନିଜ ଜଳ ଛିଟାଇ ଓ ଅନେକ ଶୀତଳ ପବନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କଲା। ସଚେତନ ହୋଇ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ଦେବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନଦୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 122

व्यास उवाच । तीर्थैः समस्तैः किल सेवनाय फलं प्रदिष्टं मम मन्दभाग्यात् । यद्देवि पुण्या विफला ममाशा आरण्यपुष्पाणि यथा जनानाम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସେବାର ଫଳ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବୀ, ମୋ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟରୁ ମୋ ପୁଣ୍ୟ-ଆଶା ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା, ଯେପରି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟର ପୁଷ୍ପ ବ୍ୟର୍ଥ।

Verse 123

नर्मदोवाच । यतो यतो मां हि महानुभाव निनीषते चित्तमिलातलेऽत्र । विन्ध्येन सार्द्धं तव मार्गमद्य यास्याम्यहं दण्डधरस्य पृष्ठे

ନର୍ମଦା କହିଲେ—ହେ ମହାନୁଭାବ, ଏହି ଭୂତଳରେ ଆପଣଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ମୋତେ ନେବାକୁ ଚାହେ, ଆଜି ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ସହ ଆପଣଙ୍କ ପଥରେ ଯିବି; ଦଣ୍ଡଧରଙ୍କ ପୃଷ୍ଠରେ ଆରୋହଣ କରି ଗମନ କରିବି।

Verse 124

एवमुक्तो महातेजा व्यासः सत्यवतीसुतः । दक्षिणे चालयामास स्वाश्रमस्य सरिद्वराम्

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ନିଜ ଆଶ୍ରମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚଳାଇଲେ।

Verse 125

दण्डहस्तो महातेजा हुङ्कारमकरोन्मुनिः । व्यासहुङ्कारभीता सा चलिता रुद्रनन्दिनी

ଦଣ୍ଡ ହାତରେ ଧରିଥିବା ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ହୁଙ୍କାର କଲେ; ବ୍ୟାସଙ୍କ ହୁଙ୍କାରରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରନନ୍ଦିନୀ (ରେବା) ଚଳିଲା।

Verse 126

दण्डेन दर्शयन्मार्गं देवी तत्र प्रवर्तिता । व्यासमार्गं गता देवी दृष्टा शक्रपुरोगमैः

ଦଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ପଥ ଦେଖାଇ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସେଠାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ କଲେ; ଦେବୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପଥରେ ଗଲେ ଏବଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଅଗ୍ରଣୀ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 127

पुष्पवृष्टिं ततो देवा व्यमुञ्चन् सह किंकरैः । किं कुर्मो ब्रूहि मे पुत्र कर्मणा ते स्म रञ्जिताः

ତେବେ ଦେବଗଣ ନିଜ କିଙ୍କରମାନଙ୍କ ସହ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରି କହିଲେ— “ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ? ହେ ପୁତ୍ର, ମୋତେ କୁହ; ତୋର କର୍ମରେ ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲୁ।”

Verse 128

व्यास उवाच । तपश्च विपुलं कृत्वा दानं दत्त्वा महाफलम् । एतदेव नरैः कार्यं साधूनां यत्सुखावहम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ— “ବହୁତ ତପ କରି, ମହାଫଳଦାୟୀ ଦାନ ଦେଇ— ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏହିଟି ମାତ୍ର କରିବା ଉଚିତ: ଯାହା ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଉଛି।”

Verse 129

यदि तुष्टा महाभागा अनुग्राह्यो ह्यहं यदि । तस्मान्ममाश्रमे सर्वैः स्थीयतां नात्र संशयः

“ଯଦି ତୁମେ ମହାଭାଗମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ— ଏବଂ ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହର ଯୋଗ୍ୟ— ତେବେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରୁହ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 130

आतिथ्यं शाकपर्णेन रेवामृतविमिश्रितम् । प्रतिपन्नं समस्तैर्वः पराशरमुखैर्मम । स्थातव्यं स्वाश्रमे सर्वैर्रेवाया उत्तरे तटे

“ରେବାର ଅମୃତଜଳ ସହ ମିଶିତ ଶାକ-ପର୍ଣ୍ଣର ଆତିଥ୍ୟ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ପରାଶର-ପ୍ରମୁଖ ଲୋକମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି। ରେବାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ସମସ୍ତେ ରୁହ।”

Verse 131

मार्कण्डेय उवाच । स्नानतर्पणनित्यानि कृतानि द्विजसत्तमैः । व्यासकुण्डे ततो गत्वा होमः सर्वैः प्रकल्पितः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— “ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ ଓ ତର୍ପଣ କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପରେ ବ୍ୟାସକୁଣ୍ଡକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତେ ମିଶି ହୋମର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।”

Verse 132

श्रीफलैर्बिल्वपत्रैश्च जुहुवुर्जातवेदसम् । गौतमो भृगुर्माण्डव्यो नारदो लोमशस्तथा

ସେମାନେ ଶ୍ରୀଫଳ ଓ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜାତବେଦ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ। ସେଠାରେ ଗୌତମ, ଭୃଗୁ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ନାରଦ ଏବଂ ଲୋମଶ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 133

पराशरस्तथा शङ्खः कौशिकश्च्यवनो मुनिः । पिप्पलादो वसिष्ठश्च नाचिकेतो महातपाः

ସେଠାରେ ପରାଶର, ଶଙ୍ଖ, କୌଶିକ, ମୁନି ଚ୍ୟବନ, ପିପ୍ପଲାଦ, ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ନାଚିକେତ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 134

विश्वामित्रोऽप्यगस्त्यश्च उद्दालकयमौ तथा । शाण्डिल्यो जैमिनिः कण्वो याज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः

ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଉଦ୍ଦାଲକ ଓ ଯମ; ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ଜୈମିନି, କଣ୍ୱ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଉଶନା ଓ ଅଙ୍ଗିରା—ଏହି ପୂଜ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞସଭାକୁ ଶୋଭା ଦେଇ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 135

शातातपो दधीचिश्च कपिलो गालवस्तथा । जैगीषव्यस्तथा दक्षो भरतो मुद्गलस्तथा

ସେଠାରେ ଶାତାତପ, ଦଧୀଚି, କପିଲ ଓ ଗାଲବ; ଏବଂ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ, ଦକ୍ଷ, ଭରତ ଓ ମୁଦ୍ଗଲ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ତେଜସ୍ବୀ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 136

वात्स्यायनो महातेजाः संवर्तः शक्तिरेव च । जातूकर्ण्यो भरद्वाजो वालखिल्यारुणिस्तथा

ସେଠାରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ, ସଂବର୍ତ୍ତ ଓ ଶକ୍ତି; ଏବଂ ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ବାଲଖିଲ୍ୟ ଓ ଅରୁଣି—ଏହି ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 137

एवमादिसहस्राणि जुह्वते जातवेदसम् । अक्षमालाकरोत्कीर्णा ध्यानयोगपरायणाः

ଏହିପରି ସେମାନେ ସହସ୍ରବାର ଜାତବେଦସ୍ୱରୂପ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ। ହାତରେ ଅକ୍ଷମାଳା ଧରି ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗଚିନ୍ତନରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 138

एकचित्ता द्विजाः सर्वे चक्रुर्होमक्रियां तदा । ततः समुत्थितं लिङ्गं मोक्षदं व्याधिनाशनम्

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ହୋମକ୍ରିୟା କଲେ। ତାପରେ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଓ ବ୍ୟାଧିନାଶକ ଲିଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 139

अच्छेद्यं परमं देवं दृष्ट्वा व्यासस्तुतोष च । पुष्पवृष्टिं ददुर्देवा आशीर्वादान्द्विजोत्तमाः

ଅଛେଦ୍ୟ ପରମ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ୟାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ଦେବମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।

Verse 140

साष्टाङ्गं प्रणतो व्यासो देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम् । ब्राह्मणान्पूजयामास शाकमूलफलेन च

ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ୟାସ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ସେ ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା-ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 141

पितृपूर्वं द्विजाः सर्वे भोजिताः पाण्डुनन्दन । आशीर्वादांस्ततः पुण्यान् दत्त्वा विप्रा ययुः पुनः

ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ପ୍ରଥମେ ପିତୃକର୍ମ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଗଲା। ପରେ ପୁଣ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେହି ବିପ୍ରମାନେ ପୁନଃ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 142

तदा प्रभृति तत्तीर्थं व्यासाख्यं प्रोच्यते बुधैः

ସେହି ସମୟରୁ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ‘ବ୍ୟାସ-ତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ପ୍ରଖ୍ୟାତ କରନ୍ତି।

Verse 143

युधिष्ठिर उवाच । व्यासतीर्थस्य यत्पुण्यं तत्सर्वं कथयस्व मे । स्नानदानविधानं च यस्मिन्काले महाफलम्

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ବ୍ୟାସ-ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ସମସ୍ତ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହନ୍ତୁ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନର ବିଧି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ— କେଉଁ କାଳରେ କଲେ ମହାଫଳ ମିଳେ?

Verse 144

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथयामि समस्तं ते भ्रातृभिः सह पाण्डव । कार्त्तिकस्य सिते पक्षे चतुर्दश्यां जितेन्द्रियः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମ ଭ୍ରାତାମାନଙ୍କ ସହ ତୁମକୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହୁଛି। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି…

Verse 145

उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम् । स्नापयेदीश्वरं भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा

ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ଉପବାସ କରି ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରେ, ସେ ଭକ୍ତିସହ ମଧୁ, କ୍ଷୀର ଓ ଘୃତରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ନାପନ (ଅଭିଷେକ) କରୁ।

Verse 146

दध्ना च खण्डयुक्तेन कुशतोयेन वै पुनः । श्रीखण्डेन सुगन्धेन गुण्ठयेत्परमेश्वरम्

ଖଣ୍ଡ ମିଶ୍ରିତ ଦଧିରେ, ଏବଂ ପୁନଃ କୁଶାଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଜଳରେ; ସୁଗନ୍ଧିତ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ-ଚନ୍ଦନରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 147

ततः सुगन्धकुसुमैर्बिल्वपत्रैश्च पूजयेत् । मुचुकुन्देन कुन्देन कुशजातीप्रसूनकैः

ତତଃ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଓ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବ—ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ପୁଷ୍ପ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଏବଂ କୁଶ-ଜାତୀ (ଜାସ୍ମିନ) ପ୍ରସୂନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 148

उन्मत्तमुनिपुष्पैश्च तथान्यैः कालसम्भवैः । अर्चयेत्परया भक्त्या द्वीपेश्वरमनुत्तमम्

ଉନ୍ମତ୍ତମୁନି ପୁଷ୍ପ ଓ ଋତୁକାଳସମ୍ଭବ ଅନ୍ୟ ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ପରମ ଭକ୍ତିସହିତ, ଅନୁତ୍ତମ ଦ୍ୱୀପେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 149

इक्षुगडुकदानेन तुष्यते परमेश्वरः । गडुकाष्टकदानेन पातकं यात्यहोर्जितम्

ଇକ୍ଷୁ-ଗଡୁକ ଦାନରେ ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଆଠ ଗଡୁକ ଦାନ କଲେ ଏକ ଦିନରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 150

मासर्जितं च नश्येत गडुकाष्टशतेन च । षाण्मासिकं सहस्रेण द्विगुणैरब्दिकं तथा

ଆଠଶେ ଗଡୁକ ଦାନରେ ମାସରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନଶେ; ହଜାରେ ଛଅ ମାସର; ଏବଂ ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣରେ ବର୍ଷର ପାପ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ନଶିଯାଏ।

Verse 151

आजन्मजनितं पापमयुतेन प्रणश्यति । द्विगुणैर्नश्यते व्याधिस्त्रिगुणैः स्याद्धनागमः

ଜନ୍ମଠାରୁ ଜନିତ ପାପ ଦଶହଜାର (ଦାନ) ଦ୍ୱାରା ନଶିଯାଏ। ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣରେ ରୋଗ ନଶେ; ତ୍ରିଗୁଣରେ ଧନାଗମ ହୁଏ।

Verse 152

षड्गुणैर्जायते वाग्मी सिद्धस्तद्द्विगुणैस्तथा । रुद्रत्वं दशलक्षैश्च जायते नात्र संशयः

ଷଡ୍ଗୁଣ ଦାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ବାଗ୍ମୀ ହୁଏ; ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ଦଶଲକ୍ଷ (ଦାନ)ରେ ରୁଦ୍ରତ୍ୱ ଲଭେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 153

पौर्णमास्यां नृपश्रेष्ठ स्नानं कुर्वीत भक्तितः । मन्त्रोक्तेन विधानेन सर्वपापक्षयंकरम्

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନ ଭକ୍ତିସହିତ ମନ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ସର୍ବ ପାପକ୍ଷୟକର।

Verse 154

वारुणं च तथाग्नेयं ब्राह्मयं चैवाक्षयंकरम् । देवान्पित्ःन्मनुष्यांश्च विधिवत्तर्पयेद्बुधः

ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର—ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ—ତର୍ପଣକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଧିପୂର୍ବକ କରି, ଦେବ, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରୁ।

Verse 155

ऋचा ऋग्वेदजं पुण्यं साम्ना सामफलं लभेत् । यजुर्वेदस्य यजुषा गायत्र्या सर्वमाप्नुयात्

ଋଗ୍ବେଦୀୟ ଋଚାରେ ଋଗ୍ବେଦଜନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ସାମରେ ସାମବେଦର ଫଳ ମିଳେ। ଯଜୁଷରେ ଯଜୁର୍ବେଦର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଗାୟତ୍ରୀରେ ଏ ସବୁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 156

अक्षरं च जपेन्मन्त्रं सौरं वा शिवदैवतम् । अथवा वैष्णवं मन्त्रं द्वादशाक्षरसंज्ञितम्

ଅକ୍ଷରମନ୍ତ୍ରର ଜପ କରିପାରେ, କିମ୍ବା ସୌରମନ୍ତ୍ର, ଅଥବା ଶିବଦୈବତମନ୍ତ୍ରର ଜପ କରିପାରେ। ନହେଲେ ‘ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର’ ନାମକ ବୈଷ୍ଣବମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିପାରେ।

Verse 157

पूजयेद्ब्राह्मणान्भक्त्या सर्वलक्षणलक्षितान् । स्वदारनिरतान्विप्रान्दम्भलोभविवर्जितान्

ଭକ୍ତିସହିତ ସଦାଚାର-ଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ, ପଣ୍ଡିତ, ସ୍ୱପତ୍ନୀନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଦମ୍ଭ-ଲୋଭବର୍ଜିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 158

भिन्नवृत्तिकरान् पापान् पतिताञ्छूद्रसेवनान् । शूद्रीग्रहणसंयुक्तान्वृषली यस्य मन्दिरे

କିନ୍ତୁ ଯାହାଙ୍କ ଜୀବିକା ଭ୍ରଷ୍ଟ, ଯେମାନେ ପାପାଚାରୀ ଓ ପତିତ, ଅନୁଚିତ ସେବାରେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, ଶୂଦ୍ରସେବନ/ଶୂଦ୍ରୀସଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅବୈଧ ସମ୍ପର୍କରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ବୃଷଳୀର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଥାଏ—ସେମାନେ ଅପାତ୍ର।

Verse 159

परोक्षवादिनो दुष्टान्गुरुनिन्दापरायणान् । वेदद्वेषणशीलांश्च हैतुकान् बकवृत्तिकान्

ଏହିପରି ପଛରେ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟମାନେ, ଗୁରୁନିନ୍ଦାରେ ଲୀନ, ବେଦଦ୍ୱେଷୀ, କୁତର୍କବାଦୀ, ଏବଂ ବକବୃତ୍ତି ପରି ବାହ୍ୟଭକ୍ତି-ଆନ୍ତରିକ କପଟତା ଧାରଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 160

ईदृशान्वर्जयेच्छ्राद्धे दाने सर्वव्रतेषु च । गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः

ଏପରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଦାନ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରତରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଗାୟତ୍ରୀର ସାରମାତ୍ର ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୁନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଯୋଗ୍ୟ ବହୁଶ୍ରୁତଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 161

नायन्त्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी । ईदृशान्पूजयेद्विप्रानन्नदानहिरण्यतः

ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଚତୁର୍ବେଦୀ—ଯେ ସବୁକିଛି ଖାଏ ଓ ସବୁକିଛି ବିକ୍ରି କରେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ। ତାହା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସଂୟମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନଦାନ ଓ ହିରଣ୍ୟଦାନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 162

उपानहौ च वस्त्राणि शय्यां छत्रमथासनम् । यो दद्याद्ब्राह्मणे भक्त्या सोऽपि स्वर्गे महीयते

ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାଦୁକା, ବସ୍ତ୍ର, ଶୟ୍ୟା, ଛତ୍ର ଓ ଆସନ ଦାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 163

प्रत्यक्षा सुरभी तत्र जलधेनुस्तथाघृता । तिलधेनुः प्रदातव्या महिष्यश्च तथैव च

ସେଠାରେ ସୁରଭୀ ଧେନୁ ଯେନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦିଶେ; ସେହିପରି ଜଳଧେନୁ ଓ ଘୃତଧେନୁ ମଧ୍ୟ। ତିଳଧେନୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେହିପରି ମହିଷୀ-ଧେନୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 164

कृष्णाजिनप्रदाता यो दाता यस्तिलसर्पिषोः । कन्यापुस्तकयोर्दाता सोऽक्षयं लोकमाप्नुयात्

ଯେ କୃଷ୍ଣାଜିନ ଦାନ କରେ, ଯେ ତିଳ ଓ ଘୃତ ଦାନ କରେ, ଏବଂ ଯେ କନ୍ୟାଦାନ ଓ ପବିତ୍ର ପୁସ୍ତକ ଦାନ କରେ—ସେ ଦାତା ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 165

धूर्वाहौ खुरसंयुक्तौ धान्योपस्करसंयुतौ । दापयेत्स्वर्गकामस्तु इति मे सत्यभाषितम्

ଜୁଆ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷିତ, ଦୃଢ଼ ଖୁର ଯୁକ୍ତ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଦୁଇଟି ବଳଦ ଦାନ କରାଇବା ଉଚିତ; ସ୍ୱର୍ଗକାମୀ ଏହିପରି କରୁ—ଏହା ମୋର ସତ୍ୟବଚନ।

Verse 166

सूत्रेण वेष्टयेद्द्वीपमथवा जगतीं शुभम् । मन्दिरं परया भक्त्या परमेशमथापि वा

ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର (ଯଜ୍ଞୋପବୀତ) ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱୀପ-ତୀର୍ଥକୁ, କିମ୍ବା ଶୁଭ ଜଗତୀକୁ, ଅଥବା ମନ୍ଦିରକୁ ମଧ୍ୟ—ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରତି ପରମ ଭକ୍ତିରେ—ବିଧିପୂର୍ବକ ପରିତଃ ବେଷ୍ଟନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 167

प्रदक्षिणां विधानेन यः करोत्यत्र मानवः । जम्बूप्लाक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलिश्चापरो नृप

ହେ ନୃପ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ, ପ୍ଲାକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶାଲ୍ମଲୀଦ୍ୱୀପକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିଥାଏ।

Verse 168

कुशः क्रौञ्चस्तथा काशः पुष्करश्चैव सप्तमः । सप्तसागरपर्यन्ता वेष्टिता तेन भारत

କୁଶ, କ୍ରୌଞ୍ଚ, କାଶ ଏବଂ ସପ୍ତମ ପୁଷ୍କର—ସପ୍ତ ସାଗରର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏ ସମସ୍ତ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୁଏ, ହେ ଭାରତ।

Verse 169

द्वीपेश्वरे महाराज वृषोत्सर्गं च कारयेत् । वृषेणारुणवर्णेन माहेशं लोकमाप्नुयात्

ହେ ମହାରାଜ! ଦ୍ୱୀପେଶ୍ୱରରେ ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ (ବଳଦ-ମୁକ୍ତି) କରାଇବା ଉଚିତ। ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣ ବଳଦକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ମାହେଶ୍ୱର (ଶିବ) ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 170

यस्तु वै पाण्डुरो वक्त्रे ललाटे पादयोस्तथा । लाङ्गूले यस्तु वै शुभ्रः स वै नाकस्य दर्शकः

ଯେ ବଳଦର ମୁହଁ, ଲଲାଟ ଓ ପାଦ ପାଣ୍ଡୁର ଥାଏ ଏବଂ ପୁଛ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ଥାଏ—ସେଇ ସତ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗଦର୍ଶକ, ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 171

नीलोऽयमीदृशः प्रोक्तो यस्तु द्वीपेश्वरे त्यजेत् । स समाः रोमसंख्याता नाके वसति भारत

ଏପରି ବଳଦକୁ ‘ନୀଳ’ (ଶ୍ୟାମ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଯେ ଏହାକୁ ଦ୍ୱୀପେଶ୍ୱରରେ ମୁକ୍ତ କରେ, ସେ ତାହାର ରୋମସଂଖ୍ୟା ସମାନ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ, ହେ ଭାରତ।

Verse 172

सौरं च शांकरं लोकं वैरञ्चं वैष्णवं क्रमात् । भुनक्ति स्वेच्छया राजन्व्यासतीर्थप्रभावतः

ହେ ରାଜନ୍, ବ୍ୟାସତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ସେ କ୍ରମେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ, ଶଙ୍କରଲୋକ, ବୈରଞ୍ଚ (ବ୍ରହ୍ମା) ଲୋକ ଓ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଭୋଗ କରେ।

Verse 173

सपत्नीकं ततो विप्रं पूजयेत्तत्र भक्तितः । सितरक्तानि वस्त्राणि यो दद्यादग्रजन्मने

ତାପରେ ସେଠାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ପତ୍ନୀସହ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଯେ ଏମିତି ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧଳା ଓ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରେ, ସେ ନିୟତ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 174

कृत्वा प्रदक्षिणं युग्मं प्रीयतां मे जगद्गुरुः । नास्ति विप्रसमो बन्धुरिह लोके परत्र च

ଦୁଇଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି—ମୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। କାରଣ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ନାହିଁ।

Verse 175

यमलोके महाघोरे पतन्तं योऽभिरक्षति । इतिहासपुराणज्ञं विष्णुभक्तं जितेन्द्रियम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯମଲୋକରେ ପତନଶୀଳ ଜନକୁ ଯେ ରକ୍ଷା କରେ—ଯିଏ ଇତିହାସ-ପୁରାଣଜ୍ଞ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ—ସେ ମହାଫଳ ପାଏ।

Verse 176

पूजयेत्परया भक्त्या सामगं वा विशेषतः । द्वीपेश्वरं च ये भक्त्या संस्मरन्ति गृहे स्थिताः

ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷକରି ସାମଗାନ କରୁଥିବା (ସାମବେଦୀ) ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ। ଏବଂ ଯେମାନେ ଘରେ ରହି ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଦ୍ୱୀପେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି,

Verse 177

न तेषां जायते शोको न हानिर्न च दुष्कृतम् । प्रथमं पूजयेत्तत्र लिङ्गं सिद्धेश्वरं ततः

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ, ହାନି ନାହିଁ, ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି, ପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 178

यत्र सिद्धो महाभागो व्यासः सत्यवतीसुतः । अस्यैव पूजनात्सिद्धो धारासर्पो महामतिः

ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ମହାଭାଗ ବ୍ୟାସ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ; ଏହି (ଲିଙ୍ଗ/ତୀର୍ଥ)ର ପୂଜାରୁ ମହାମତି ଧାରାସର୍ପ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 179

तत्र तीर्थे तु यो राजन्प्राणत्यागं करोति च । सूर्यलोकमसौ भित्त्वा प्रयाति शिवसन्निधौ

ହେ ରାଜନ୍, ଯେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ଭେଦି ଶିବସନ୍ନିଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 180

समाः सहस्राणि च सप्त वै जले दशैकमग्नौ पतने च षोडश । महाहवे षष्टिरशीति गोग्रहे ह्यनाशके भारत चाक्षया गतिः

ଜଳରେ (ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ) ସାତ ସହସ୍ର ବର୍ଷର ଫଳ, ଅଗ୍ନିରେ ଏଗାର, ପତନରେ ଷୋଳ (ବର୍ଷର ଫଳ) କୁହାଯାଇଛି। ମହାହବରେ ସାଠି, ଗୋଗୃହରେ ଅଶୀ; କିନ୍ତୁ ହେ ଭାରତ, ଅନାଶନ-ମରଣରେ ଅକ୍ଷୟ ଗତି ମିଳେ।

Verse 181

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । वायुभूतं निरीक्षन्ते ह्यागच्छन्तं स्वगोत्रजम्

ପିତା, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହ ମଧ୍ୟ—ବାୟୁସ୍ୱରୂପ ହୋଇ—ନିଜ ଗୋତ୍ରଜର ଆଗମନକୁ ଦେଖି (ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି) ରହନ୍ତି।

Verse 182

अस्मद्गोत्रेऽस्ति कः पुत्रो यो नो दद्यात्तिलोदकम् । कार्त्तिक्यां च विशेषेण वेशाख्यां वा तथैव च

ଆମ ଗୋତ୍ରରେ କିଏ ଏମିତି ପୁତ୍ର ଅଛି, ଯେ ଆମକୁ ତିଳୋଦକ (ତିଳ-ଜଳ) ଅର୍ପଣ କରିବ? ବିଶେଷକରି କାର୍ତ୍ତିକରେ, କିମ୍ବା ସେହିପରି ବୈଶାଖରେ।

Verse 183

स्वर्गतिं च प्रयास्यामस्तत्र तीर्थोपसेवनात् । एतत्ते कथितं सर्वं द्वीपेश्वरमनुत्तमम्

ସେହି ତୀର୍ଥର ସେବନରୁ ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବୁ। ଏହି ସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା—ଦ୍ୱୀପେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ।

Verse 184

यः पठेत्परया भक्त्या शृणुयात्तद्गतो नृप । सोऽपि पापविनिर्मुक्तो मोदते शिवमन्दिरे

ହେ ନୃପ! ଯେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଏହା ପଢ଼େ, କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣେ—ସେ ମଧ୍ୟ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବଧାମ (ଶିବମନ୍ଦିର)ରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 185

ऊषरं सर्वतीर्थानां निर्मितं मुनिपुंगवैः । कामप्रदं नृपश्रेष्ठ व्यासतीर्थं न संशयः

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସାରସ୍ୱରୂପ—ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା—ବ୍ୟାସତୀର୍ଥ। ଏହା କାମନାପ୍ରଦ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।