
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ତୀର୍ଥବିଧିର ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ବହ୍ନୀତୀର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ—ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ପରେ ନର୍ମଦାତଟରେ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ଅପୂର୍ବ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ମହେଶ୍ୱର ପୂଜା, ଭକ୍ତିକର୍ମ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ତର୍ପଣାଦି କ୍ରିୟା ବିଧିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ମର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫଳ ଏବଂ କିଛି କ୍ରିୟା ମହାଯଜ୍ଞ ସମ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଛି। ପରେ କୌବେରତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆସେ—ଯେଉଁଠାରେ କୁବେର ଯକ୍ଷାଧିପତି ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଉମାସହିତ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଦାନଧର୍ମ—ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ—ସହ ପୁଣ୍ୟଫଳର ପରିମାଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଶେଷରେ “ନର୍ମଦା ତୀର୍ଥ ପଞ୍ଚକ”କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଉତ୍ତମ ପରଲୋକଗତି ଏବଂ ପ୍ରଳୟରେ ଅନ୍ୟ ଜଳ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରେବାର ପବିତ୍ରତା ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହେ ବୋଲି ପ୍ରତିପାଦିତ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल वह्नितीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धो महातेजास्तपः कृत्वा हुताशनः
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ହେ ମହୀପାଳ! ତାପରେ ଅନୁତ୍ତମ ବହ୍ନିତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ହୁତାଶନ ତପ କରି ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ।
Verse 2
सर्वभक्ष्यः कृतो योऽसौ दण्डके मुनिना पुरा । नर्मदातटमाश्रित्य पूतो जातो हुताशनः
ପୂର୍ବେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଜଣେ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ‘ସର୍ବଭକ୍ଷ୍ୟ’ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ନର୍ମଦାତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ହୁତାଶନ ପବିତ୍ର ହେଲେ।
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयित्वा महेश्वरम् । अग्निप्रवेशं कुरुते स गच्छेदग्निसाम्यताम्
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ଏବଂ ପରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ଅଗ୍ନିସମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 4
भक्त्या स्नात्वा तु यस्तत्र तर्पयेत्पितृदेवताः । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमाप्नोत्यसंशयम्
ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦିଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
Verse 5
तस्यैवानन्तरं राजन्कौबेरं तीर्थमुत्तमम् । कुबेरो यत्र संसिद्धो यक्षाणामधिपः पुरा
ତାହାର ପରେ, ହେ ରାଜନ୍, କୌବେର ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କୁବେର ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
Verse 6
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा समभ्यर्च्य जगद्गुरुम् । उमया सहितं भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଉମାସହିତ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 7
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा दद्याद्विप्राय कांचनम् । नाभिमात्रे जले तिष्ठन्स लभेतार्बुदं फलम्
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ନାଭିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରେ, ସେ ଅର୍ବୁଦ-ଫଳ ଅର୍ଥାତ୍ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।
Verse 8
दधिस्कन्दे मधुस्कन्दे नन्दीशे वरुणालये । आग्नेये यत्फलं तात स्नात्वा तत्फलमाप्नुयात्
ଦଧିସ୍କନ୍ଦ, ମଧୁସ୍କନ୍ଦ, ନନ୍ଦୀଶ ଓ ବରୁଣାଳୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ତାତ, ଆଗ୍ନେୟ କର୍ମ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
Verse 9
ते वन्द्या मानुषे लोके धन्याः पूर्णमनोरथाः । यैस्तु दृष्टं महापुण्यं नर्मदातीर्थपञ्चकम्
ମାନବଲୋକରେ ସେମାନେ ବନ୍ଦନୀୟ—ଧନ୍ୟ, ପୂର୍ଣ୍ଣମନୋରଥ—ଯେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ନର୍ମଦା-ତୀର୍ଥପଞ୍ଚକର ଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି।
Verse 10
ते यान्ति भास्करे लोके परमे दुःखनाशने । भास्करादैश्वरे लोके चैश्वरादनिवर्तके
ସେମାନେ ପରମ ଦୁଃଖନାଶକ ଭାସ୍କର-ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଭାସ୍କର-ଲୋକରୁ ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ଲୋକକୁ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଅନାବର୍ତ୍ତ ପରମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 11
नीयते स परे लोके यावदिन्द्राश्चतुर्दश । ततः स्वर्गाच्च्युतो मर्त्यो राजा भवति धार्मिकः
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଉଚ୍ଚ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନୀତ ହୁଏ; ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 12
सर्वरोगविनिर्मुक्तो भुनक्ति सचराचरम् । विष्णुश्च देवता येषां नर्मदातीर्थसेविनाम्
ସେ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଭୋଗ କରେ; ନର୍ମଦା-ତୀର୍ଥ ସେବକମାନଙ୍କର ଅଧିଦେବତା ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ।
Verse 13
अखण्डितप्रतापास्ते जायन्ते नात्र संशयः । गङ्गा कनखले पुण्या कुरुक्षेत्रे सरस्वती
ସେମାନେ ଅଖଣ୍ଡ ପ୍ରତାପ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା କନଖଲରେ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ପୁଣ୍ୟମୟ।
Verse 14
ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा । रेवातीरे वसेन्नित्यं रेवातोयं सदा पिबेत्
ଗ୍ରାମରେ ହେଉ କି ଅରଣ୍ୟରେ, ନର୍ମଦା ସର୍ବତ୍ର ପୁଣ୍ୟମୟୀ। ରେବାତୀରେ ନିତ୍ୟ ବସି, ରେବାଜଳ ସଦା ପାନ କରୁ।
Verse 15
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सोमपानं दिने दिने । गङ्गाद्याः सरितः सर्वाः समुद्राश्च सरांसि च । कल्पान्ते संक्षयं यान्ति न मृता तेन नर्मदा
ସେ ଯେନ ସର୍ବତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଛି ଓ ଦିନେଦିନେ ସୋମପାନ କରିଛି। ଗଙ୍ଗାଦି ସମସ୍ତ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ସରୋବର କଳ୍ପାନ୍ତେ କ୍ଷୟ ପାଉଛନ୍ତି; ତେଣୁ ନର୍ମଦା ‘ମୃତା’ ନୁହେଁ—ସେ ନଶେ ନାହିଁ।
Verse 82
। अध्याय
ଇତି ଅଧ୍ୟାୟସମାପ୍ତି।