
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସଂବାଦରୂପେ ରେବା ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ‘ଗୌତମେଶ୍ୱର’ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛନ୍ତି। ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଋଷି ଗୌତମଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ଲୋକହିତ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପୁରାଣୀୟ ପୁଣ୍ୟଭାଷାରେ ‘ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ସୋପାନ’ ବୋଲି ମାନାଯାଇଛି। ‘ଲୋକଗୁରୁ’ ଦେବତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଯେ ଭକ୍ତିବିଶେଷ ସହ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରେ, ତାହାର ପାପବିନାଶ, ନୀତିଶୁଦ୍ଧି ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦିଆଯାଇଛି। ଜୟ, ଦୁଃଖନିବାରଣ, ଶୁଭସୌଭାଗ୍ୟବୃଦ୍ଧି ଭଳି ଫଳ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ପିତୃକର୍ମରେ ଗୋଟିଏ ପିଣ୍ଡଦାନରେ ବଂଶର ତିନି ପୁରୁଷ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ମୂଲ୍ୟନୀତି—ଭକ୍ତିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଛୋଟ କି ବଡ଼ ଯେକୌଣସି ଦାନ ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଅନେକଗୁଣ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ‘ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇ, ରୁଦ୍ରବଚନ ଭାବେ କହାଯାଇଥିବାରୁ ଶୈବ ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୋଇଛି।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । रेवाया उत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सर्वपापहरं मर्त्ये नाम्ना वै गौतमेश्वरम्
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ରେବା ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ପରମ ଶୋଭନ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏହା ସର୍ବ ପାପ ହରେ; ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଏହା ‘ଗୌତମେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 2
स्थापितं गौतमेनैव लोकानां हितकाम्यया । स्वर्गसोपानरूपं तु तीर्थं पुंसां युधिष्ठिर
ଲୋକମଙ୍ଗଳ କାମନାରେ ଗୌତମ ନିଜେ ଏହି ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣର ସୋପାନସ୍ୱରୂପ।
Verse 3
तत्र गच्छ परं भक्त्या यत्र देवो जगद्गुरुः । पातकस्य विनाशार्थं स्वर्गवासप्रदस्तथा
ଯେଉଁଠାରେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ଦେବଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ, ସେଠାକୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯାଅ; ଏହା ପାପବିନାଶ କରେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗବାସ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 4
सौभाग्यवर्द्धनं तीर्थं जयदं दुःखनाशनम् । पिण्डदानेन चैकेन कुलानामुद्धरेत्त्रयम्
ଏହି ତୀର୍ଥ ସୌଭାଗ୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ, ଜୟଦାୟକ ଓ ଦୁଃଖନାଶକ। ଏକମାତ୍ର ପିଣ୍ଡଦାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କୁଳର ତିନି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
Verse 5
यत्किंचिद्दीयते भक्त्या स्वल्पं वा यदि वा बहु । तत्सर्वं शतसाहस्रमाज्ञया गौतमस्य हि
ଭକ୍ତିସହ ଯାହା କିଛି ଦିଆଯାଏ—ଅଳ୍ପ ହେଉ କି ବହୁ—ଗୌତମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ସବୁ ଲକ୍ଷଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 6
तीर्थानां परमं तीर्थं स्वयं रुद्रेण भाषितम्
ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ତୀର୍ଥ—ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ରୁଦ୍ର କହିଛନ୍ତି।
Verse 74
। अध्याय
ଅଧ୍ୟାୟ। (ଅଧ୍ୟାୟ-ଶୀର୍ଷକ)