
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଥିବା ଧନଦା-ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏହା ସର୍ବପାପନାଶକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ସାଧକ ସଂଯମ ଧରି ଉପବାସ କରି ରାତି ଜାଗରଣ କରିବ। ସେଠାରେ ‘ଧନଦା’ଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ଅଭିଷେକ, ଘୃତଦୀପ ଅର୍ପଣ ଏବଂ ଭକ୍ତିସହ ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ ସେବା କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରଭାତେ ଦାନ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ, ବିଦ୍ୟା ଓ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥରେ ନିଷ୍ଠ, ଶ୍ରୌତ-ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ଆଚାରପରାୟଣ ଏବଂ ଶୀଳ-ସଂଯମସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୋଦାନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ପାଦୁକା, ଅନ୍ନ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଛତ୍ର ଓ ଶୟ୍ୟା ଦାନ କଲେ ତିନି ଜନ୍ମର ପାପ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି। ଫଳରେ ଭେଦ ଅଛି—ଅସଂଯମୀଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ, ସଂଯମୀଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ; ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଅନ୍ନଲାଭ; ସହଜ କୁଳୀନତା ଓ ଦୁଃଖକ୍ଷୟ; ନର୍ମଦାଜଳରେ ରୋଗନାଶ। ବିଶେଷତଃ ଧନଦା-ତୀର୍ଥରେ ବିଦ୍ୟାଦାନ କଲେ ରୋଗରହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏବଂ ରେବାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟର ଦେବଦ୍ରୋଣୀରେ ବହୁ ଦାନ-ଯଜ୍ଞାଦି କରିଲେ ଶୋକରହିତ ଶଙ୍କରଲୋକ ମିଳେ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । धनदस्य तु तत्तीर्थं ततो गच्छेद्युधिष्ठिर । नर्मदादक्षिणे कूले सर्वपापक्षयंकरम्
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ତାପରେ ଧନଦ (କୁବେର)ଙ୍କ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ; ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଥିବା ଏହା ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକର।
Verse 2
सर्वतीर्थफलं तत्र प्राप्यते नात्र संशयः । चैत्रमासत्रयोदश्यां शुक्लपक्षे जितेन्द्रियः
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଚୈତ୍ରମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ କରି,
Verse 3
उपोष्य परया भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम् । पञ्चामृतेन राजेन्द्र स्नापयेद्धनदं बुधः
ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଉପବାସ କରି ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ଧନଦ (କୁବେର)ଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବ।
Verse 4
दीपं घृतेन दातव्यं गीतं वाद्यं च कारयेत् । प्रभाते पूजयेद्विप्रानात्मनः श्रेय इच्छति
ଘିଅରେ ପୂରିତ ଦୀପ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ନିଜ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଚାହେ, ସେ ପ୍ରଭାତେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।
Verse 5
प्रतिग्रहसमर्थांश्च विद्यासिद्धान्तवादिनः । श्रौतस्मार्तक्रियायुक्तान् परदारपराङ्मुखान्
—ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଗ୍ରହଣକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ବିଦ୍ୟା ଓ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାରୀ, ଶ୍ରୌତ-ସ୍ମାର୍ତ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ—ସେମାନଙ୍କୁ (ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ)।
Verse 6
पूजयेद्गोहिरण्येन वस्त्रोपानहभोजनैः । छत्रशय्याप्रदानेन सर्वपापक्षयो भवेत्
ଗୋଦାନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର, ପାଦୁକା, ଭୋଜନ ଅର୍ପଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଛତ୍ର ଓ ଶୟ୍ୟା ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟ ହୁଏ।
Verse 7
त्रिजन्मजनितं पापं वरदस्य प्रभावतः । स्वर्गदं दुर्विनीतानां विनीतानां च मोक्षदम्
ବରଦ (ତୀର୍ଥ/ଦେବତା)ଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ତିନି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏହା ଦୁର୍ବିନୀତମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଏ ଓ ବିନୀତମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 8
अन्नदं च दरिद्राणां भवेज्जन्मनिजन्मनि । कुलीनत्वं दुःखहानिः स्वभावाजायते नरे
ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଅନ୍ନଦାତା ହୁଏ। ନରରେ କୁଳୀନତ୍ୱ (ସଦାଚାର) ଓ ଦୁଃଖହାନି ସ୍ୱଭାବତଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 9
व्याधिध्वंसो भवेत्तेषां नर्मदोदकसेवनात् । धनदस्य तु यस्तीर्थे विद्यादानं प्रयच्छति
ନର୍ମଦାଜଳ ସେବନ କରିଲେ ସେମାନଙ୍କର ରୋଗ ନଶିଯାଏ। ଏବଂ ଧନଦା-ତୀର୍ଥରେ ଯେ ଜ୍ଞାନଦାନ କରେ—
Verse 10
स याति भास्करे लोके सर्वव्याधिविवर्जिते । देवद्रोणीं च तत्रैव स्वशक्त्या पाण्डुनन्दन
ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧିରହିତ ଭାସ୍କର-ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏବଂ ସେଠାରେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ, ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଦେବଦ୍ରୋଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 11
ये प्रकुर्वन्ति भूयिष्ठां रेवाया दक्षिणे तटे । ते यान्ति शांकरे लोके सर्वदुःखविवर्जिते
ଯେମାନେ ରେବା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଏହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ଭାବେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରହିତ ଶାଙ୍କର-ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 68
। अध्याय
ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।