Adhyaya 62
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 62

Adhyaya 62

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ରାଜାଙ୍କୁ କ୍ରୋଡୀଶ୍ୱର ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନର ବିଧି କହିଛନ୍ତି। ଦାନବବିନାଶ ପରେ ବିଜୟୋତ୍ସାହରେ ଦେବମାନେ ଛିନ୍ନ ମସ୍ତକ ସଂଗ୍ରହ କରି ନର୍ମଦାଜଳରେ ବିସର୍ଜନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସ୍ମରଣ କରି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ପରେ ଉମାପତି ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଲୋକସିଦ୍ଧି ଓ କଲ୍ୟାଣାର୍ଥେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଏହି ତୀର୍ଥ ପୃଥିବୀରେ “କ୍ରୋଡୀ” ଭାବେ ପାପଘ୍ନ ତୀର୍ଥ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ବିଧାନରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଭକ୍ତିସହ ଉପବାସ, ଶୂଲିନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ—ପବିତ୍ର କଥାଶ୍ରବଣ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ସହ—ପ୍ରାତଃ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱର ପୂଜା, ପଞ୍ଚାମୃତ ଅଭିଷେକ, ଚନ୍ଦନଲେପନ, ବିଲ୍ୱପତ୍ର-ପୁଷ୍ପାର୍ପଣ, ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ ମନ୍ତ୍ରଜପ ଓ ନିୟତ ଜଳନିମଜ୍ଜନ କୁହାଯାଇଛି। ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ତିଳାଞ୍ଜଳି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଏବଂ ବେଦନିଷ୍ଠ ସଂଯମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ-ଦାନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ବହୁଗୁଣ ବଢ଼େ। ଫଳଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ନିୟମପୂର୍ବକ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଅସ୍ଥି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନର୍ମଦାଜଳରେ ରହେ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବଲୋକରେ ଦୀର୍ଘବାସ; ପରେ ଧନବାନ, ସମ୍ମାନିତ, ସଦାଚାରୀ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଜନ୍ମ ମିଳି ଶେଷରେ କ୍ରୋଡୀଶ୍ୱର ପୂଜାରେ ପରମଗତି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ରେବାର ଉତ୍ତରତଟରେ ସତ୍ୟୋପାର୍ଜିତ ଧନରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଶକ୍ତି ସୁଲଭତା, ଏବଂ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣିଲେ ଛଅ ମାସରେ ପାପନାଶ—ଏହି ଉପସଂହାର ଅଛି।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करोडीश्वरमुत्तमम् । यत्र वै निहतास्तात दानवाः सपदानुगाः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ କରୋଡୀଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଦାନବମାନେ ନିଜ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 2

इन्द्रादिदेवैः संहृष्टैः सततं जयबुद्धिभिः । तेषां ये पुत्रपौत्राश्च पूर्ववैरमनुस्मरम्

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ସଦା ବିଜୟବୁଦ୍ଧିରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ (ଦାନବମାନଙ୍କ) ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ପୂର୍ବ ବୈରକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 3

क्रुद्धैर्देवसमूहैश्च दानवा निहता रणे । तेषां शिरांसि संगृह्य सर्वे देवाः सवासवाः

କ୍ରୁଦ୍ଧ ଦେବସମୂହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଶିରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ (ପରେ ଏପରି କଲେ)।

Verse 4

निक्षिप्य नर्मदातोये बन्धुभावमनुस्मरम् । तत्र स्नात्वा सुराः सर्वे स्थापयित्वा उमापतिम्

ନର୍ମଦାର ଜଳରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିକ୍ଷେପ କରି, ବନ୍ଧୁଭାବ ସ୍ମରଣ କରି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସ୍ନାନ କରି ଉମାପତି (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 5

इन्द्रेण सहिताः सर्वेऽपूजयंल्लोकसिद्धये । हृष्टचित्ताः सुराः सर्वे जग्मुराकाशमण्डलम्

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତେ ଲୋକସିଦ୍ଧି ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ (ଶିବଙ୍କୁ) ପୂଜା କଲେ; ପରେ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆକାଶମଣ୍ଡଳକୁ ଗଲେ।

Verse 6

दानवानां महाभाग सूदिता कोटिरुत्तमा । तदा प्रभृति तत्तीर्थं करोडीति महीतले

ହେ ମହାଭାଗ! ସେଠାରେ ଦାନବମାନଙ୍କର ଏକ ଉତ୍ତମ କୋଟି ନିହତ ହେଲା; ସେହି ସମୟରୁ ପୃଥିବୀରେ ସେ ତୀର୍ଥ ‘କରୋଡୀ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 7

विख्यातं तु तदा लोके पापघ्नं पाण्डुनन्दन । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ च भक्तितः । उपोष्य शूलिनश्चाग्रे रात्रौ कुर्वीत जागरम्

ତେବେ, ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ତାହା ଲୋକେ ପାପନାଶକ ବୋଲି ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା। ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ—ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ—ଭକ୍ତିସହ ଉପବାସ କରି ଶୂଲିନ (ଶିବ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

सत्कथापाठसंयुक्तो वेदाध्ययनसंयुतः । प्रभाते विमले प्राप्ते पूजयेत्त्रिदशेश्वरम्

ସତ୍କଥାପାଠ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତ ଆସିଲେ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱର (ଦେବାଧିଦେବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

पञ्चामृतेन संस्नाप्य श्रीखण्डेन च गुण्ठयेत् । शस्तैः पल्लवपुष्पैश्च पूजयेत्तु प्रयत्नतः

ପଞ୍ଚାମୃତରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ପରେ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ-ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରିବ। ଉତ୍ତମ ପଲ୍ଲବ ଓ ପୁଷ୍ପରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ।

Verse 10

बहुरूपं जपन्मन्त्रं दक्षिणाशां व्यवस्थितः । यथोक्तेन विधानेन नाभिमात्रे जले क्षिपेत्

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦାଁଡ଼ି ବହୁରୂପ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବ। ଯଥୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ନାଭିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ (ଅର୍ପଣ) କ୍ଷେପ କରିବ।

Verse 11

तिलाञ्जलिं तु प्रेताय दक्षिणाशामुपस्थितः । श्राद्धं तत्रैव विप्राय कारयेद्विजितेन्द्रियः

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ପ୍ରେତଙ୍କ ପାଇଁ ତିଳସହିତ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରିବ। ସେଠାରେଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଇବ।

Verse 12

विषमैरग्रजातैश्च वेदाभ्यसनतत्परैः । गोहिरण्येन सम्पूज्य ताम्बूलैर्भोजनैस्तथा

ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ—ଅଗ୍ରଜ, ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ତତ୍ପର—ସମ୍ମାନ କରିବ। ଗୋଦାନ ଓ ହିରଣ୍ୟଦାନରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ତାମ୍ବୂଳ ଓ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 13

भूषणैः पादुकाभिश्च ब्राह्मणान्पाण्डुनन्दन । भवेत्कोटिगुणं तस्य नात्र कार्या विचारणा

ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୂଷଣ ଓ ପାଦୁକା ଦାନ କଲେ ତାହାର ଫଳ କୋଟିଗୁଣ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 14

तस्मिंस्तीर्थे तु यः कश्चित्त्यजेद्देहं विधानतः । तस्य भवति यत्पुण्यं तच्छृणुष्व नराधिप

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ହେ ନରାଧିପ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ କେମିତି ହୁଏ ଶୁଣ।

Verse 15

यावदस्थीनि तिष्ठन्ति मर्त्यस्य नर्मदाजले । तावद्वसति धर्मात्मा शिवलोके सुदुर्लभे

ମର୍ତ୍ୟର ଅସ୍ଥି ଯେତେଦିନ ନର୍ମଦାଜଳରେ ରହେ, ସେତେଦିନ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଦୁର୍ଲଭ ଶିବଲୋକରେ ବସେ।

Verse 16

ततः कालाच्च्युतस्तस्मादिह मानुषतां गतः । कोटिधनपतिः श्रीमाञ्जायते राजपूजितः

ତାପରେ ସେଠାର ନିୟତ କାଳ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ସେ ସେହି ଅବସ୍ଥାରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ଏଠାରେ ମାନବଜନ୍ମ ନେଇ, କୋଟିଧନର ଅଧିପତି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 17

सर्वधर्मसमायुक्तो मेधावी बीजपुत्रकः । विख्यातो वसुधापृष्ठे दीर्घायुर्मानवो भवेत्

ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ମାନବ ହୁଏ—ସମସ୍ତ ଧର୍ମଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ମେଧାବୀ, ସନ୍ତାନସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ବିଖ୍ୟାତ।

Verse 18

पुनः स्मरति तत्तीर्थं तत्र गत्वा नृपोत्तम । करोडेश्वरमभ्यर्च्य प्राप्नोति परमां गतिम्

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ସେ ପୁନଃ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ମରେ; ସେଠାକୁ ଯାଇ କରୋଡେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 19

इन्द्रचन्द्रयमैर्रुद्रैरादित्यैर्वसुभिस्तथा । विश्वेदेवैस्तथा सर्वैः स्थापितस्त्रिदशेश्वरः

ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ବସୁମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ—ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ଏଠାରେ ବିରାଜିତ।

Verse 20

रेवाया उत्तरे कूले लोकानां हितकाम्यया । मानवो भक्तिसंयुक्तः प्रासादं कारयेत्तु यः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତକାମନାରେ, ରେବା ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରାଏ—

Verse 21

तस्मिंस्तीर्थे नरश्रेष्ठ सद्गतिं समवाप्नुयात् । न्यायोपात्तधनेनैव दारुपाषाणकेष्टकैः

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସେ ସଦ୍ଗତି ପାଏ—ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ, କାଠ, ପାଷାଣ ଓ ଇଟା ଦ୍ୱାରା (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରି।

Verse 22

ब्राह्मणः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः स्त्रीभिश्च शक्तितः । तेऽपि यान्ति नरा लोके शांकरे सुरपूजिते

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ଯଥାଶକ୍ତି—ସୁରମାନେ ପୂଜୁଥିବା ଶାଙ୍କରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

यः शृणोति सदा भक्त्या माहात्म्यं तीर्थजं नृप । तस्य पापं प्रणश्येत षण्मासाभ्यन्तरं च यत्

ହେ ନୃପ! ଯେ କେହି ସଦା ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣେ, ତାହାର ପାପ ନଶିଯାଏ—ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସଞ୍ଚିତ ଥିବାଟି ମଧ୍ୟ।

Verse 62

। अध्याय

॥ ଅଧ୍ୟାୟ ॥