
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ପାପନାଶକ ଏକ ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କରିଣୀ ତୀର୍ଥର ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦର୍ଶନ-ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ରେବା (ନର୍ମଦା) ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ, କାରଣ ବେଦମୂର୍ତ୍ତି ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସେଠାରେ ସଦା ବିରାଜମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ—ବିଶେଷତଃ ସର୍ବକାମଫଳ ଦେଇ ଦାନବୃଦ୍ଧି କରେ—ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଦାନ—ମୂଲ୍ୟବାନ ଦ୍ରବ୍ୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରୌପ୍ୟ, ପଶୁଧନ ଇତ୍ୟାଦି—କଲେ ମହାଫଳ ମିଳେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରୌପ୍ୟ ଦାନର ଫଳ ତେର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼େ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ତୃପ୍ତିକର; ପାୟସ, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଲାଭ ମିଳେ। ଅକ୍ଷତ, ବଦର, ବିଲ୍ୱ, ଇଙ୍ଗୁଦ, ତିଳ ଆଦି ଧାନ୍ୟ-ଫଳ ଅର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପାସନା ମୁଖ୍ୟ—ସ୍ନାନ, ଦିବାକର ପୂଜା, ଆଦିତ୍ୟହୃଦୟ ପାଠ ଓ ବେଦିକ ଜପ। ଗୋଟିଏ ଋକ୍/ଯଜୁଃ/ସାମ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର ବେଦଫଳ, ପାପମୋଚନ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ବିଧିମତେ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପରମ ପଦ ପାଏ ବୋଲି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः पुष्करिणीं गच्छेत्सर्वपापप्रणाशिनीम् । श्रुते यस्याः प्रभावे तु सर्वपापैः प्रमुच्यते
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ ସର୍ବପାପପ୍ରଣାଶିନୀ ପୁଷ୍କରିଣୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯାହାର ପ୍ରଭାବ ଶୁଣିମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 2
रेवाया उत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । यत्रास्ते सर्वदा देवो वेदमूर्तिर्दिवाकरः
ରେବା ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳେ ଏକ ପରମଶୋଭନ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେଠାରେ ବେଦମୂର୍ତ୍ତି ଦିବାକର ଦେବ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସଦା ବିରାଜମାନ।
Verse 3
कुरुक्षेत्रं यथा पुण्यं सार्वकामिकमुत्तमम् । इदं तीर्थं तथा पुण्यं सर्वकामफलप्रदम्
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯେପରି ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ସର୍ବକାମସିଦ୍ଧିଦାୟକ ଉତ୍ତମ, ସେପରି ଏହି ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ସର୍ବକାମଫଳପ୍ରଦ।
Verse 4
कुरुक्षेत्रे यथा वृद्धिर्दानस्य जगतीपते । पुष्करिण्यां तथा दानं वर्धते नात्र संशयः
ହେ ଜଗତୀପତେ! କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେପରି ଦାନର ପୁଣ୍ୟବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ସେପରି ପୁଷ୍କରିଣୀରେ କରାଯାଇଥିବା ଦାନ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 5
यवमेकं तु यो दद्यात्सौवर्णं मस्तके नृप । पुष्करिण्यां तथा स्थानं यथा स्थानं नरे स्मृतम्
ହେ ନୃପ! ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ମସ୍ତକରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଖି ଏକ ଯବକଣ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଯେ ଦାନ କରେ, ସେ ନର ପାଇଁ ସ୍ମୃତ ସେଇ ପରମ ‘ସ୍ଥାନ’କୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 6
सूर्यग्रहे तु यः स्नात्वा दद्याद्दानं यथाविधि । हस्त्यश्वरथरत्नादि गृहं गाश्च युगंधरान्
ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଯେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ବିଧିମତେ ଦାନ ଦିଏ—ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ରତ୍ନାଦି, ଘର ଏବଂ ଜୁଆଁକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଗାଈ—ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
Verse 7
सुवर्णं रजतं वापि ब्राह्मणेभ्यो ददाति यः । त्रयोदश दिनं यावत्त्रयोदशगुणं भवेत्
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସୁନା କିମ୍ବା ରୂପା ଦାନ କରେ, ତ୍ରୟୋଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ଏଭଳି) କଲେ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ତ୍ରୟୋଦଶଗୁଣ ହୁଏ।
Verse 8
तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः । द्वादशाब्दे भवेत्प्रीतिस्तत्र तीर्थे महीपते
ହେ ମହୀପତେ! ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳଦ୍ୱାରା ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାରେ ପିତୃମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି।
Verse 9
यस्तत्र कुरुते श्राद्धं पायसैर्मधुसर्पिषा । श्राद्धदो लभते स्वर्गं पित्ःणां दत्तमक्षयम्
ଯେ ସେଠାରେ ପାୟସ (ଖୀର)କୁ ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତା ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ; ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
Verse 10
अक्षतैर्बदरैर्बिल्वैरिङ्गुदैर्वा तिलैः सह । अक्षयं फलमाप्नोति तस्मिंस्तीर्थे न संशयः
ଅକ୍ଷତ, ବଦର ଫଳ, ବିଲ୍ୱ ଫଳ, ଇଙ୍ଗୁଦ ଫଳ କିମ୍ବା ତିଳ ସହିତ (ଅର୍ପଣ କଲେ) ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 11
तत्र स्नात्वा तु यो देवं पूजयेच्च दिवाकरम् । आदित्यहृदयं जप्त्वा पुनरादित्यमर्चयेत् । स गच्छेत्परमं लोकं त्रिदशैरपि वन्दितम्
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ଦିବାକର ଦେବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରେ ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟହୃଦୟ ଜପ କରି ପୁନଃ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ତ୍ରିଦଶ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦିତ ପରମ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 12
ऋचमेकां जपेद्यस्तु यजुर्वा साम एव च । स समग्रस्य वेदस्य फलमाप्नोति वै नृप
ହେ ନୃପ! ଯେ କେହି ଗୋଟିଏ ଋକ୍, କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଯଜୁଃ, ଅଥବା ଗୋଟିଏ ସାମନ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜପ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମଗ୍ର ବେଦର ଫଳ ପାଏ।
Verse 13
यस्त्र्यक्षरं जपेन्मन्त्रं ध्यायमानो दिवाकरम् । आदित्यहृदयं जप्त्वा मुच्यते सर्वपातकैः
ଦିବାକରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଯେ ତ୍ର୍ୟକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଜପ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 14
यस्तत्र विधिवत्प्राणांस्त्यजते नृपसत्तम । स गच्छेत्परमं स्थानं यत्र देवो दिवाकरः
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଦିବାକର ଦେବ ଯେଉଁ ପରମ ସ୍ଥାନରେ ବିରାଜନ୍ତି ସେହି ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 59
। अध्याय
ଇତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।