
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶୂଳଭେଦ-ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ଫଳଶ୍ରୁତି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଉତ୍ତାନପାଦ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭାନୁମତୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ମହତ୍ତ୍ୱ ପଚାରନ୍ତି। ଈଶ୍ୱର କହନ୍ତି—ଭାନୁମତୀ ଏକ ପୁଣ୍ୟକୁଣ୍ଡ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାହାର ପବିତ୍ରତା ଚିହ୍ନି ସତ୍ୱରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଡାକି ସତ୍କାର କଲେ, ନିୟମାନୁସାରେ ଦାନ ଦେଇ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦୃଢ଼ କଲେ। ପରେ ପିତୃ ଓ ଦେବପୂଜା କରି, ମଧୁମାସରେ ପକ୍ଷକାଳ ନିୟମ ପାଳନ କରି, ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ପର୍ବତପ୍ରଦେଶକୁ ଗଲେ। ଶିଖର ଆରୋହଣ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—ପରିବାର ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନଙ୍କୁ ସମାଧାନର ସନ୍ଦେଶ ପହଞ୍ଚାନ୍ତୁ; ଶୂଳଭେଦରେ ସ୍ୱଶକ୍ତି-ତପସ୍ୟାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗଗତି ପାଇବି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଇ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କଲେ। ତାପରେ ସେ ବସ୍ତ୍ର ଦୃଢ଼ କରି ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଆସି ବିମାନରେ ବସାଇ କୈଳାସକୁ ନେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେଖାଦେଖି ସେ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗମନ କଲେ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି କଥା ସ୍ଥାପନ କରି ପ୍ରବଳ ଫଳଶ୍ରୁତି କହନ୍ତି—ତୀର୍ଥରେ କିମ୍ବା ମନ୍ଦିରରେ ଭକ୍ତିରେ ପାଠ-ଶ୍ରବଣ କଲେ ଦୀର୍ଘକାଳ ସଞ୍ଚିତ ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ; ସାମାଜିକ ଅପରାଧ, ବିଧିଭଙ୍ଗ, ବିଶ୍ୱାସଭଙ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ଦୋଷ ‘ଶୂଳଭେଦ’ ପ୍ରଭାବରେ ଛିନ୍ନ ହୁଏ। ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନ ସମୟରେ ପାଠ କଲେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଶ୍ରୋତାମାନେ ମଙ୍ଗଳ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
Verse 1
उत्तानपाद उवाच । अथातो देवदेवेश भानुमत्यकरोच्च किम् । एष मे संशयो देव कथयस्व प्रसादतः
ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ—ଏବେ ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଭାନୁମତୀ କ’ଣ କଲା? ହେ ଦେବ, ଏହା ମୋର ସନ୍ଦେହ; କୃପାକରି କହ।
Verse 2
ईश्वर उवाच । चिन्तयित्वा मुहूर्तं सा गता कुण्डस्य सन्निधौ । दृष्ट्वा कुण्डस्य माहात्म्यं राज्ञी हर्षेण पूरिता
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—କିଛିକ୍ଷଣ ଚିନ୍ତା କରି ସେ କୁଣ୍ଡର ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲା। କୁଣ୍ଡର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି ରାଣୀ ହର୍ଷରେ ପୂରିତ ହେଲା।
Verse 3
विप्रान् बहून् समाहूय पूजयामास तत्क्षणात् । दत्त्वा तु विधिवद्दानं ब्राह्मणेभ्यो नृपात्मज
ବହୁ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କର ପୂଜା କଲା। ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ବିଧିମତ ଦାନ ଦେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲା।
Verse 4
निश्चयं परमं कृत्वा स्थिता शान्तेन चेतसा । ततः सम्पूज्य विधिवत्पितॄन्देवान्नराधिप
ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା। ପରେ, ହେ ନରାଧିପ, ବିଧିମତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା।
Verse 5
क्षपयित्वा पक्षमेकं मधुमासस्य सा स्थिता । अमावास्यां ततो राज्ञी गता पर्वतसन्निधौ
ମଧୁମାସର ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷ ପୂରା କରି ସେ ଅଟୁଟ ରହିଲା। ପରେ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ ରାଣୀ ପର୍ବତର ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲା।
Verse 6
नगशृङ्गं समारुह्य कृत्वा मुकुलितौ करौ । विज्ञाप्य ब्राह्मणान् सर्वानिदं वचनमब्रवीत्
ସେ ପର୍ବତଶିଖରକୁ ଆରୋହଣ କରି, ଦୁଇହାତ ଯୋଡ଼ି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସାଦରେ ନିବେଦନ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲା।
Verse 7
मम माता पिता भ्राता ये चान्ये सखिबान्धवाः । क्षमापयित्वा सर्वांस्तान्वचनं मम कथ्यताम्
ମୋ ମାତା, ପିତା, ଭ୍ରାତା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସଖା-ବାନ୍ଧବ—ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷମା ମାଗି ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେଶ ପହଞ୍ଚାଇଦିଅ।
Verse 8
त्वत्पुत्री शूलभेदे तु तपः कृत्वा स्वशक्तितः । विसृज्य चैव सात्मानं तस्मिंस्तीर्थे दिवं ययौ
ତୁମ ଝିଅ ଶୂଲଭେଦ ତୀର୍ଥରେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ତପ କଲା; ଏବଂ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା।
Verse 9
ब्राह्मणा ऊचुः । संदेशं कथयिष्यामस्त्वयोक्तं शोभनव्रते । मातापितृभ्यां सुश्रोणि मा तेऽभूदत्र संशयः
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ଶୋଭନବ୍ରତେ! ତୁମେ କହିଥିବା ସନ୍ଦେଶ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ କହିବୁ। ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ତୁମ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଆମେ ଜଣାଇଦେବୁ; ତୁମ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ରଖନି।
Verse 10
ततो विसृज्य तांल्लोकान् स्थिता पर्वतमूर्धनि । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण गाढं बद्धा पुनःपुनः
ତାପରେ ସେ ଲୋକିକ ବନ୍ଧନଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପର୍ବତଶିଖରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା, ଏବଂ ନିଜ ଅର୍ଧ-ଉତ୍ତରୀୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ପୁନଃପୁନଃ ଦୃଢ଼ଭାବେ ନିଜକୁ ବାନ୍ଧିଲା।
Verse 11
ततश्चिक्षेप सात्मानमेकचित्ता नराधिप । नगार्द्धे पतिता यावत्तावद्दृष्टाः सुराङ्गनाः
ତେବେ, ହେ ନରାଧିପ! ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ ନିଜକୁ ତଳେ ନିକ୍ଷେପ କଲା। ପର୍ବତ ଢାଳରେ ପତିତ ହେବା ସହିତ ସେହି କ୍ଷଣେ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
Verse 12
भोभो वत्से महाभागे भानुमत्यतितापसि । दिव्यं विमानमारुह्य कैलासं प्रति गम्यताम्
“ଆସ, ଆସ, ବତ୍ସେ! ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାନୁମତୀ, ମହାତପସ୍ବିନୀ! ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି କୈଲାସ ପ୍ରତି ଗମନ କର।”
Verse 13
ततः सा पश्यतां तेषां जनानां त्रिदिवं गता
ତାପରେ, ସେହି ଲୋକମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ହିଁ ସେ ତ୍ରିଦିବକୁ (ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ) ଗଲା।
Verse 14
मार्कण्डेय उवाच । इति ते कथितः सर्वः शूलभेदस्य विस्तरः । यः श्रुतः शङ्करात्पूर्वमृषिदेवसमागमे
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏହିପରି ଶୂଳଭେଦର ସମଗ୍ର ବିସ୍ତୃତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଯାହା ପୂର୍ବେ ଋଷି-ଦେବ ସମାଗମର ମହାସଭାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରୁତ ହୋଇଥିଲା।
Verse 15
य इदं पठते भक्त्या तीर्थे देवकुलेऽपि वा । स मुच्यते महापापादपि जन्मशतार्जितात्
ଯେ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ପଢ଼େ—ତୀର୍ଥରେ ହେଉ କି ଦେବାଳୟରେ ମଧ୍ୟ—ସେ ଶତଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ମହାପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 16
ब्रह्महा च सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः । गोघाती स्त्रीविघाती च देवब्रह्मस्वहारकः
ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସୁରାପୀ, ଚୋର, ଗୁରୁଶଯ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ; ଗୋହନ୍ତା, ସ୍ତ୍ରୀହନ୍ତା ଏବଂ ଦେବ-ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ପତ୍ତି ହରଣକାରୀ—
Verse 17
स्वामिद्रोही मित्रघाती तथा विश्वासघातकः । परन्यासापहारी च परनिक्षेपलोपकः
ସ୍ୱାମିଦ୍ରୋହୀ, ମିତ୍ରଘାତୀ, ବିଶ୍ୱାସଘାତକ; ପରର ଅମାନତ ହରଣକାରୀ ଏବଂ ପରନିକ୍ଷେପ ଲୋପକାରୀ—
Verse 18
रसभेदी तुलाभेदी तथा वार्द्धुषिकस्तु यः । यः कन्याविघ्नकर्ता च तथा विक्रयकारकः
ଦ୍ରବ୍ୟରେ ମିଶ୍ରଣ କରୁଥିବା, ତୋଳ-ମାପରେ ଛଳ କରୁଥିବା ଓ ସୁଦଖୋର; କନ୍ୟାର (ଧର୍ମସମ୍ମତ) ବିବାହରେ ବିଘ୍ନ କରୁଥିବା ଏବଂ ତାକୁ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା—
Verse 19
परभार्या भ्रातृभार्या गौः स्नुषा कन्यका तथा । अभिगामी परद्वेषी तथा धर्मप्रदूषकः
ପରସ୍ତ୍ରୀ, ଭ୍ରାତୃଭାର୍ଯ୍ୟା, ଗୋ, ସ୍ନୁଷା କିମ୍ବା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଅଭିଗମନ କରୁଥିବା; ପରଦ୍ୱେଷୀ ଓ ଧର୍ମପ୍ରଦୂଷକ—
Verse 20
मुच्यन्ते सर्वे एवैते शूलभेदप्रभावतः
ଶୂଳଭେଦର ପ୍ରଭାବରେ ଏ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ (ପାପରୁ) ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 21
य इदं श्रावयेच्छ्राद्धे विप्राणां भुञ्जतां नृप । मुदं प्रयान्ति संहृष्टाः पितरस्तस्य सर्वशः
ହେ ରାଜନ୍, ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ଯେ ଏହି ପାଠ ଶୁଣାଏ, ତାହାର ପିତୃମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 22
यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या पठ्यमानं नरो वशी । स मुक्तः सर्वपापेभ्यः सर्वकल्याणभाग्भवेत्
ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ପାଠ ପଢ଼ାଯାଉଥିବାବେଳେ ଯେ ସଂୟମୀ ପୁରୁଷ ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ କଲ୍ୟାଣର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 23
इदं यशस्यमायुष्यमिदं पावनमुत्तमम् । पठतां शृण्वतां नृणामायुःकीर्तिविवर्धनम्
ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ଯଶ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦାନକାରୀ, ଏହା ପରମ ପାବନ; ଯେମାନେ ଏହା ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 24
इति कथितमिदं ते शूलभेदस्य पुण्यं महिमन हि मनुष्यैः श्रूयते यत्सपापैः । मदनरिपुतटिन्या याम्यकूलस्थितस्य प्रबलदुरितकन्दोच्छेदकुद्दालकल्पम्
ଏହିପରି ତୁମକୁ ଶୂଳଭେଦର ପୁଣ୍ୟ ଓ ମହିମା କୁହାଗଲା, ଯାହା ପାପଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିପାରନ୍ତି। ମଦନରିପୁଙ୍କ ନଦୀ (ରେବା)ର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ତୀର୍ଥ ପ୍ରବଳ ପାପର ମୂଳଗଠିକୁ ଉପାଡ଼ିଦେବା କୁଦାଳ ସଦୃଶ।
Verse 58
। अध्याय
ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।