Adhyaya 57

Verse 1

ईश्वर उवाच । भानुमती द्विजान्भोज्य बुभुजे भुक्तशेषतः । भुक्त्वा सुसुखमास्थाय तदन्नं परिणाम्य च

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଭାନୁମତୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କଲା। ଭୋଜନ ପରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବିଶ୍ରାମ କଲା, ଏବଂ ଅନ୍ନ ଭଲଭାବେ ପଚିଗଲା।

Verse 2

त्रयोदश्यां ततो गत्वा मदनाख्यतिथौ तदा । मार्कण्डस्य ह्रदे स्नात्वानर्च्य देवं गुहाशयम्

ତାପରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ, ‘ମଦନ’ ନାମକ ତିଥିରେ, ସେ ସେଠାକୁ ଗଲା। ମାର୍କଣ୍ଡ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ଗୁହାବାସୀ ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା।

Verse 3

कृतोपवासनियमा स्नापयित्वा महेश्वरम् । पञ्चामृतसुगन्धेन धूपदीपनिवेदनैः

ଉପବାସ-ନିୟମ ପାଳନ କରି ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲା; ସୁଗନ୍ଧିତ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ଅଭିଷେକ କରି ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 4

आर्चयद्विविधैः पुष्पैर्नैवेद्यैश्च सुशोभनैः । क्षपाजागरणं कृत्वा श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम्

ସେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ସୁଶୋଭନ ନୈବେଦ୍ୟରେ ଆର୍ଚ୍ଚନା କଲା; ରାତିଜାଗରଣ କରି ପୌରାଣିକ କଥା ଶୁଣିଲା।

Verse 5

नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैर्दध्यौ देवं महेश्वरम् । अन्नं विस्तारितं सर्वं देवस्याग्रे यथाविधि

ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ସ୍ତୋତ୍ର ସହିତ ସେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲା; ଏବଂ ବିଧିମତେ ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ନ-ନୈବେଦ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରି ରଖିଲା।

Verse 6

चातुर्वर्ण्यसुताः सर्वे भोजिताः सपरिच्छदाः । चतुर्दश्यां दिनं यावत्सम्पूज्य वृषभध्वजम्

ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଭୋଜନ କରାଗଲା; ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସାରାଦିନ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରାଗଲା।

Verse 7

शङ्खवादित्रभेरीभिः पटहध्वनिनादितम् । क्षपाजागरणं कृत्वा प्रभूतजनसंकुलम्

ଶଙ୍ଖ, ବାଦ୍ୟ, ଭେରୀ ଓ ପଟହର ଗୁଞ୍ଜିତ ନାଦରେ ମୁଖରିତ ହୋଇ, ଅପାର ଜନସମାଗମ ମଧ୍ୟରେ ସେ ରାତିଜାଗରଣ କଲା।

Verse 8

नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः प्रेरिता सा निशा तदा । प्रभाते भोजिता विप्राः पायसैर्मधुसर्पिषा

ସେତେବେଳେ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ ରାତ୍ରି ଅତିବାହିତ ହେଲା। ପ୍ରଭାତେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ପାୟସ, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସହ ଭୋଜନ କରାଗଲା।

Verse 9

दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यः शक्त्या विप्रानुसारतः । अर्चयित्वा महापुष्पैः सुगन्धैर्मदनेन च

ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଓ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତାନୁସାରେ ଦାନ ଦେଇ, ପରେ ମହାପୁଷ୍ପ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଧୂପରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।

Verse 10

विचित्रैः सूक्ष्मवस्त्रैश्च देवः सम्पूज्य वेष्टितः । स्रग्दामलम्बमानैश्च बहुदीपसमुज्ज्वलैः

ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜିତ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଚିତ୍ର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ରରେ ବେଷ୍ଟିତ କରାଗଲା; ଲମ୍ବମାନ ମାଳା ଓ ବହୁ ଦୀପର ଆଲୋକରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

Verse 11

पक्वान्नैर्विविधैर्भक्ष्यैः सुवृत्तैर्मोदकादिभिः । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे वेदाध्ययनतत्पराः

ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ୱାନ୍ନ ଓ ସୁସଜ୍ଜିତ ଭକ୍ଷ୍ୟ—ମୋଦକ ଆଦି—ଦ୍ୱାରା; ତାପରେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ତତ୍ପର ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ (ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସତ୍କୃତ ହେଲେ)।

Verse 12

तत्पर्व कीर्तयांश्चक्रुः पद्मकं नाम नामतः । आदित्यस्य दिनं त्वद्य तिथिः पञ्चदशी तथा

ସେମାନେ ସେହି ପର୍ବକୁ ନାମରେ ‘ପଦ୍ମକ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ; ଏବଂ କହିଲେ—‘ଆଜି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଦିନ (ରବିବାର), ତିଥି ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଚଦଶୀ।’

Verse 13

त्वाष्ट्रमेव च नक्षत्रं संक्रान्तिर्विषुवन्तथा । व्यतीपातस्तथा योगः करणविष्टिरेव च

ଏଠାରେ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର ନକ୍ଷତ୍ର; ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଓ ବିଷୁବ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ବ୍ୟତୀପାତ ଏବଂ ଶୁଭ ଯୋଗ ଅଛି, କରଣ ଭାବେ ବିଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 14

पद्मकं नाम पर्वैतदयनादिचतुर्गुणम् । अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं भवति चाक्षयम्

ଏହି ପର୍ବ ‘ପଦ୍ମକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଅୟନ ଆଦି କାରଣରୁ ଚତୁର୍ଗୁଣ ଫଳ ଦେଏ। ଏଠାରେ ଦିଆ ଦାନ, ହୋମରେ ଆହୁତି, କିମ୍ବା କରା ଜପ—ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 15

ते द्विजा भानुमत्याथ शूलभेदं गताः सह । ददृशुः शबरं कुण्डे भार्यया सह संस्थितम्

ତାପରେ ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭାନୁମତୀ ସହ ଶୂଳଭେଦକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ କୁଣ୍ଡ ପାଖରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏକ ଶବରକୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।

Verse 16

ऐशानीं स दिशं गत्वा पर्वते भृगुमूर्धनि । पतितुं च समारूढो भार्यया सह पार्थिव

ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଈଶାନ ଦିଗକୁ ଯାଇ ‘ଭୃଗୁମୂର୍ଧନ’ ନାମକ ପର୍ବତରେ ଚଢ଼ିଲା; ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ସେଠାରୁ ପଡ଼ି ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 17

भानुमत्युवाच । तिष्ठ तिष्ठ महासत्त्व शृणुष्व वचनं मम । किमर्थं त्यजसि प्राणानद्यापि च युवा भवान्

ଭାନୁମତୀ କହିଲେ—ଥାମ, ଥାମ, ହେ ମହାସତ୍ତ୍ୱ! ମୋ କଥା ଶୁଣ। ତୁମେ ଏଯାବତ୍ ଯୁବା; ତେବେ କାହିଁକି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରୁଛ?

Verse 18

कः सन्तापः क उद्वेगः किं दुःखं व्याधिरेव च । शिशुः संदृश्यसेऽद्यापि कारणं कथ्यतामिदम्

ଏ କି ସନ୍ତାପ, ଏ କି ଉଦ୍ବେଗ? କେଉଁ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ରୋଗ ତୁମକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି? ତୁମେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଯୁବକ ପରି ଦିଶୁଛ; କାରଣ କହ।

Verse 19

शबर उवाच । कारणं नास्ति मे किंचिन्न दुःखं किंचिदेव तु । संसारभयभीतोऽहं नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

ଶବର କହିଲା—ମୋର କୌଣସି ବିଶେଷ କାରଣ ନାହିଁ, କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସଂସାରଭୟରେ ଭୀତ; ଅନ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ଚାଲେ ନାହିଁ।

Verse 20

दुःखेन लभ्यते यस्मान्मानुष्यं जन्म भाग्यतः । मानुष्यं जन्म चासाद्य या न धर्मं समाचरेत्

କାରଣ ମାନବଜନ୍ମ ଦୁଃଖ ସହି ଏବଂ ସୁଭାଗ୍ୟରେ ମିଳେ। ମାନବଜନ୍ମ ପାଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରେ ନାହିଁ…

Verse 21

स गच्छेन्निरयं घोरमात्मदोषेण सुन्दरि । तस्मात्पतितुमिच्छामि तीर्थेऽस्मिन्पापनाशने

…ସେ ନିଜ ଦୋଷରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଘୋର ନରକକୁ ଯାଏ। ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ପାପନାଶକ ତୀର୍ଥରେ ପତିତ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 22

राज्ञ्युवाच । अद्यापि वर्तते कालो धर्मस्योपार्जने तव । कृतापकृतकर्मा वै व्रतदानैर्विशुध्यति

ରାଣୀ କହିଲେ—ଏବେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଉପାର୍ଜନର ସମୟ ଅଛି। ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ବ୍ରତ ଓ ଦାନରେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 23

अहं दास्यामि धान्यं वा वासांसि द्रविणं बहु । नित्यमाचर धर्मं त्वं ध्यायन्नित्यं महेश्वरम्

ମୁଁ ତୁମକୁ ଧାନ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଚୁର ଧନ ଦେବି। ତୁମେ ପ୍ରତିଦିନ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରି, ନିତ୍ୟ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 24

शबर उवाच । नैवाहं कामये वित्तं न धान्यं वस्त्रमेव च । यो यस्यैवान्नमश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम्

ଶବର କହିଲା—ମୋତେ ଧନ ନାହିଁ ଚାହିଁ, ଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେ ଯାହାର ଅନ୍ନ ଖାଏ, ସେ ସତ୍ୟରେ ତାହାର ପାପଭାଗ ଖାଏ।

Verse 25

राज्ञ्युवाच । कन्दमूलफलाहारो भ्रमित्वा भैक्ष्यमुत्तमम् । अवगाह्य सुतीर्थानि सर्वपापैः प्रमुच्यते

ରାଣୀ କହିଲେ—କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଆହାର କରି, ଉତ୍ତମ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଭ୍ରମଣ କରି, ଯେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କରେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 26

ततो विमुक्तपापस्तु यत्किंचित्कुरुते शुचिः । कर्मणा तेन पूतस्त्वं सद्गतिं प्राप्स्यसि ध्रुवम्

ତାପରେ ପାପମୁକ୍ତ ଓ ଶୁଚି ଲୋକ ଯେ କିଛି କରେ, ସେହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ସଦ୍ଗତି ପାଇବ।

Verse 27

शबर उवाच । अन्नमद्य मया त्यक्तं प्राणेभ्योऽपि महत्तरम् । सत्यं न लोपयेद्देवि निश्चितात्र मतिर्मम

ଶବର କହିଲା—ଆଜି ମୁଁ ଅନ୍ନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଯାହା ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ; ଏଥିରେ ମୋର ସଙ୍କଳ୍ପ ଦୃଢ।

Verse 28

प्रसादः क्रियतां देवि क्षमस्वाद्य जनैः सह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण संयम्यात्मानमुद्यतः

ହେ ଦେବୀ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ଆଜି ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର। ଅର୍ଧୋତ୍ତରୀୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି ସେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଲା।

Verse 29

भार्यया सहितो व्याधो हरिं ध्यात्वा पपात ह । नगार्धात्पतितो यावद्गतजीवो नराधिप

ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ସେ ବ୍ୟାଧ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି କରି ପଡ଼ିଗଲା। ପର୍ବତ ଢାଳରୁ ପଡ଼ିବା ସହିତେ ସେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲା, ହେ ନରାଧିପ।

Verse 30

चूर्णीभूतौ हि तौ दृष्ट्वा कुण्डस्योपरि भूमिप । त्रिमुहूर्ते गते काले शबरो भार्यया सह

ହେ ଭୂମିପ, କୁଣ୍ଡର ଉପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଚୂର୍ଣ୍ଣବିଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସମୟ ଗତ ହେଲାପରେ ଶବର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ (ତତଃ)…

Verse 31

दिव्यं विमानमारूढो गतश्चानुत्तमां गतिम्

ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ସେ ଅନୁତ୍ତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 57

। अध्याय

‘ଅଧ୍ୟାୟ’—ଅଧ୍ୟାୟ-ସମାପ୍ତି ସୂଚକ ଶବ୍ଦ।