Adhyaya 51

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । काले तत्क्रियते कस्मिञ्छ्राद्धं दानं तथेश्वर । यात्रा तत्र प्रकर्तव्या तिथौ यस्यां वदाशु तत्

ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ— ହେ ଈଶ୍ୱର! କେଉଁ କାଳରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ? ଏବଂ ସେଠାକୁ ଯାତ୍ରା କେଉଁ ତିଥିରେ କରିବା ଉଚିତ? ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।

Verse 2

ईश्वर उवाच । पितृतीर्थं यथा पुण्यं सर्वकामिकमुत्तमम् । इदं तीर्थं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ପିତୃତୀର୍ଥ ଯେପରି ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ସର୍ବକାମପ୍ରଦ, ସେପରି ଏହି ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ତର୍ପଣାଦି ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଅଟେ।

Verse 3

विशेषेण तु कुर्वीत श्राद्धं सर्वयुगादिषु । मन्वन्तरादयो वत्स श्रूयन्तां च चतुर्दश

ସମସ୍ତ ଯୁଗାରମ୍ଭ ଆଦି ପବିତ୍ର ସନ୍ଧିକାଳରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବତ୍ସ! ମନ୍ୱନ୍ତର ଆଦି ଚୌଦ୍ଦ ପବିତ୍ର କାଳ ଶୁଣ।

Verse 4

अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्त्तिकस्य च । तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च

ଆଶ୍ୱୟୁଜ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ, କାର୍ତ୍ତିକ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଚୈତ୍ର ମାସର ତୃତୀୟା, ଏବଂ ଭାଦ୍ରପଦର ମଧ୍ୟ ତୃତୀୟା— ଏହାମାନେ ଶୁଭ ତିଥି।

Verse 5

आषाढस्यैव दशमी माघस्यैव तु सप्तमी । श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढस्य पूर्णिमा

ଆଷାଢ ଦଶମୀ, ମାଘ ସପ୍ତମୀ, ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟମୀ, ଏବଂ ଆଷାଢ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା— ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ତିଥି।

Verse 6

फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी सिता । कार्त्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्यैष्ठी पञ्चदशी तथा

ଫାଲ୍ଗୁନ ଅମାବାସ୍ୟା, ପୌଷ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ, ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକୀ, ଫାଲ୍ଗୁନୀ, ଚୈତ୍ରୀ ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକାଳ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 7

मन्वन्तरादयश्चैते अनन्तफलदाः स्मृताः । अयने चोत्तरे राजन्दक्षिणे श्राद्धमाचरेत्

ମନ୍ୱନ୍ତର ଆଦି ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସର ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ହେ ରାଜନ୍, ଉତ୍ତରାୟଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ—ଦୁହିଁ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

कार्त्तिकी च तथा माघी वैशाखस्य तृतीयिका । पौर्णमासी च चैत्रस्य ज्येष्ठस्य च विशेषतः

କାର୍ତ୍ତିକୀ ଓ ମାଘୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ବୈଶାଖ ତୃତୀୟା, ଚୈତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକାଳ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 9

अष्टकासु च संक्रान्तौ व्यतीपाते तथैव च । श्राद्धकाला इमे सर्वे दत्तमेष्वक्षयं स्मृतम्

ଅଷ୍ଟକା ତିଥିରେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଏବଂ ବ୍ୟତୀପାତ ଯୋଗରେ—ଏସବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳ। ଏହି ସମୟରେ ଦିଆ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 10

मधुमासे सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः । निशि जागरणं कुर्याद्विष्णुपादसमीपतः

ମଧୁମାସ (ଚୈତ୍ର) ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି, ବିଷ୍ଣୁପାଦ ସନ୍ନିଧିରେ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

धूपदीपादिनैवेद्यैः स्रङ्मालागुरुचन्दनैः । अर्चां कुर्वन्ति ये विष्णोः पठेयुः प्राक्तनीं कथाम्

ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ପୁଷ୍ପମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଯେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ପୁଣ୍ୟକଥା ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

ऋग्यजुःसाममन्त्रोक्तं सूक्तं जपति यो द्विजः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

ଋଗ୍, ଯଜୁଃ ଓ ସାମ ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ଉପଦିଷ୍ଟ ସୂକ୍ତକୁ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଜପ କରେ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 13

प्रातः श्राद्धं प्रकुर्वीत द्विजान् सम्पूज्य यत्नतः । दानं दद्याद्यथाशक्ति गोहिरण्याम्बरादिकम्

ପ୍ରାତଃକାଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଥାଶକ୍ତି ଗୋ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 14

पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम् । श्राद्धदस्तु व्रजेत्तत्र यत्र देवो जनार्दनः

ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି। ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତ୍ତା ସେହି ଲୋକକୁ ଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ଜନାର୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 15

त्रयोदश्यां ततो गच्छेद्गुहावासिनि लिङ्गके । दृष्ट्वा मार्कण्डमीशानं मुच्यते सर्वपातकैः

ତାପରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଗୁହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ମାର୍କଣ୍ଡ (ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର) ରୂପୀ ଈଶାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ସର୍ବ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 16

उत्तानपाद उवाच । गुहामध्ये महादेव लिङ्गं परमशोभितम् । येन प्रतिष्ठितं देव तन्ममाख्यातुमर्हसि

ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ! ଏହି ଗୁହାମଧ୍ୟରେ ପରମ ଶୋଭାମୟ ଲିଙ୍ଗ ବିରାଜିତ। ହେ ଦେବ! ଏହାକୁ କିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ? କୃପାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 17

ईश्वर उवाच । त्रिषु लोकेषु विख्यातो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तपस्तेपे सुदारुणम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତିନି ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ମୁନୀଶ୍ୱର ମାର୍କଣ୍ଡେୟ। ସେ ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ତପ କଲେ।

Verse 18

गुहामध्यं प्रविष्टोऽसौ योगाभ्यासमुपाश्रितः । लिङ्गं तु स्थापितं तेन मार्कण्डेश्वरसंज्ञितम्

ସେ ଗୁହାମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଯୋଗାଭ୍ୟାସର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ଯାହା ‘ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 19

तत्र स्नात्वा च यो भक्त्या सोपवासो जितेन्द्रियः । तत्र जागरणं कुर्वन् दद्याद्दीपं प्रयत्नतः

ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରି, ଉପବାସ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି—ସେଠାରେ ଜାଗରଣ କରୁଥିବାବେଳେ—ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଦୀପଦାନ କରିବ।

Verse 20

देवस्य स्नपनं कुर्यान्मृतैः पञ्चभिस्तथा । यथा शक्त्या समालभ्य पूजां कुर्याद्यथाविधि

ଦେବଙ୍କ ସ୍ନପନ ପଞ୍ଚ ‘ମୃତ’ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଯଥାଶକ୍ତି ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରି ବିଧିମତେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

स्वशाखोत्पन्नमन्त्रैश्च जपं कुर्युर्द्विजातयः । सावित्र्यष्टसहस्रं तु शताष्टकमथापि वा

ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ନିଜ ବେଦଶାଖାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଜପ କରିବେ। ବିଶେଷତଃ ସାବିତ୍ରୀକୁ ଅଷ୍ଟସହସ୍ର ବାର, କିମ୍ବା ଏକଶେ ଆଠ ବାର ଜପ କରିପାରିବେ।

Verse 22

एतत्कृत्वा नृपश्रेष्ठ जन्मनः फलमाप्नुयात् । चतुर्दश्यां तु वै स्नात्वा पूजां कृत्वा यथाविधि

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହା କରିଲେ ଜନ୍ମର ସତ୍ୟ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ସ୍ନାନ କରି ବିଧିମତେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

पात्रं परीक्ष्य दातव्यमात्मनः श्रेय इच्छता । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

ଯେ ନିଜ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଚାହେ, ସେ ପାତ୍ରକୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ତାପରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ସେହି ଦାତାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 24

दाता स गच्छते तत्र यत्र भोगाः सनातनाः । गुहामध्ये प्रविष्टस्तु लोटयेच्चैव शक्तितः

ସେ ଦାତା ସେଠାକୁ ଯାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଭୋଗ ସନାତନ। ଏବଂ ଗୁହାମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ଲୋଟିବା ଉଚିତ।

Verse 25

नीले गिरौ हि यत्पुण्यं तत्समस्तं लभन्ति ते । शूलभेदे तु यः कुर्याच्छ्राद्धं पर्वणि पर्वणि

ନୀଳଗିରିରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସେମାନେ ଲଭନ୍ତି—ଯେମାନେ ଶୂଳଭେଦରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତିଥିରେ ପୁନଃପୁନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି।

Verse 26

विशेषाच्चैत्रमासान्ते तस्य पुण्यफलं शृणु । केदारे चैव यत्पुण्यं गङ्गासागरसङ्गमे

ବିଶେଷତଃ ଚୈତ୍ରମାସର ଶେଷରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ। କେଦାରରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ—

Verse 27

सितासिते तु यत्पुण्यमन्यतीर्थे विशेषतः । अर्बुदे विद्यते पुण्यं पुण्यं चामरपर्वते

ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କରେ ଯେ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ବୁଦରେ ଅଛି; ଅମରପର୍ବତରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି।

Verse 28

गयादिसर्वतीर्थानां फलमाप्नोति मानवः । विधिमन्त्रसमायुक्तस्तर्पयेत्पितृदेवताः

ଗୟା ଆଦି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ମନୁଷ୍ୟ ପାଏ; ଯେତେବେଳେ ସେ ବିଧି ଓ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ପିତୃଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରେ।

Verse 29

कुलानां तारयेद्विंशं दश पूर्वान् दशापरान् । दक्षिणस्यां ततो मूर्तौ शुचिर्भूत्वा समाहितः

ସେ କୁଳର କୋଡ଼ିଏ ପିଢ଼ିକୁ ତାରେ—ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀ। ତାପରେ ଶୁଚି ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ (ପିତୃ-ଦିଗ) ରେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 30

न्यासं कृत्वा तु पूर्वोक्तं प्रदद्यादष्टपुष्पिकाम् । शास्त्रोक्तैरष्टभिः पुष्पैर्मानसैः शृणु तद्यथा

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ନ୍ୟାସ କରି ‘ଅଷ୍ଟପୁଷ୍ପିକା’ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଆଠ ମାନସିକ ପୁଷ୍ପରେ ଏହି ପୂଜା ହୁଏ—ସେ କିପରି, ଶୁଣ।

Verse 31

वारिजं सौम्यमाग्नेयं वायव्यं पार्थिवं पुनः । वानस्पत्यं भवेत्षष्ठं प्राजापत्यं तु सप्तमम्

ମାନସିକ ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—ୱାରିଜ (ଜଳଜ), ସୌମ୍ୟ (ଚନ୍ଦ୍ରତତ୍ତ୍ୱ), ଆଗ୍ନେୟ, ବାୟବ୍ୟ ଏବଂ ପୁନଃ ପାର୍ଥିବ। ଷଷ୍ଠଟି ବାନସ୍ପତ୍ୟ, ସପ୍ତମଟି ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ (ପ୍ରଜାପତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀ)।

Verse 32

अष्टमं शिवपुष्पं स्यादेषां शृणु विनिर्णयम् । वारिजं सलिलं ज्ञेयं सौम्यं मधुघृतं पयः

ଅଷ୍ଟମଟି ‘ଶିବପୁଷ୍ପ’। ଏହାମାନଙ୍କର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଶୁଣ—ୱାରିଜ ପୁଷ୍ପ ହେଉଛି ସଲିଲ (ଜଳ); ସୌମ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ହେଉଛି ମଧୁ, ଘୃତ ଓ ପୟଃ (ଦୁଧ)।

Verse 33

आग्नेयं धूपदीपाद्यं वायव्यं चन्दनादिकम् । पार्थिवं कन्दमूलाद्यं वानस्पत्यं फलात्मकम्

ଅଗ୍ନିତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ପଣ ଧୂପ, ଦୀପ ଆଦି; ବାୟୁତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ପଣ ଚନ୍ଦନ ଆଦି ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ। ପାର୍ଥିବ ଅର୍ପଣ କନ୍ଦ-ମୂଳ ଆଦି; ବାନସ୍ପତ୍ୟ ଅର୍ପଣ ଫଳସ୍ୱରୂପ।

Verse 34

प्राजापत्यं तु पाठाद्यं शिवपुष्पं तु वासना । अहिंसा प्रथमं पुष्पं पुष्पमिन्द्रियनिग्रहः

ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଅର୍ପଣ ହେଉଛି ପାଠ ଆଦି; ଏବଂ ‘ଶିବପୁଷ୍ପ’ ହେଉଛି ବାସନା (ଶୁଦ୍ଧ ସୁଗନ୍ଧମୟ ଭାବ)। ଅହିଂସା ପ୍ରଥମ ପୁଷ୍ପ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ପ।

Verse 35

तृतीयं तु दया पुष्पं क्षमा पुष्पं चतुर्थकम् । ध्यानपुष्पं तपः पुष्पं ज्ञानपुष्पं तु सप्तमम्

ତୃତୀୟ ପୁଷ୍ପ ହେଉଛି ଦୟା, ଚତୁର୍ଥ ପୁଷ୍ପ କ୍ଷମା। ଧ୍ୟାନ ପୁଷ୍ପ, ତପ ପୁଷ୍ପ; ଜ୍ଞାନକୁ ସପ୍ତମ ପୁଷ୍ପ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 36

सत्यं चैवाष्टमं पुष्पमेभिस्तुष्यन्ति देवताः । भक्त्या तपस्विनः पूज्या ज्ञानिनश्च नराधिप

ସତ୍ୟ ହିଁ ଅଷ୍ଟମ ପୁଷ୍ପ—ଏହି ପୁଷ୍ପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ନରାଧିପ! ଭକ୍ତିରେ ତପସ୍ବୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 37

छत्रमावरणं दद्यादुपानद्युगलं तथा । तेन पूजितमात्रेण पूजिताः पुरुषास्त्रयः

ଛତ୍ର, ଆବରଣ ବସ୍ତ୍ର ଓ ପାଦୁକା-ଯୁଗଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦାନରେ ଯୋଗ୍ୟଜନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସମ୍ମାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ତିନି ପୁରୁଷ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 38

स्वर्गलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम् । शूलपाणेस्तु भक्त्या वै जाप्यं कुर्वन्ति ये नराः

ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ (ମହାପ୍ରଳୟ) ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ବାସ କରେ। ଯେ ନରମାନେ ଶୂଳପାଣି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଜପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 39

पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैर्यक्षकर्दमकुङ्कुमैः । समालभेत देवेशं श्रीखण्डागुरुचन्दनैः

ପଞ୍ଚାମୃତ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ, ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଦେବେଶଙ୍କୁ ଅନୁଲେପନ/ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

नानाविधैश्च ये पुष्पैरर्चां कुर्वन्ति शूलिनः । निशि जागरणं कुर्युर्दीपदानं प्रयत्नतः

ଯେମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପରେ ଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ଦୀପଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

धूपनैवेद्यकं दद्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । तत्र स्थाने स्थिता भक्त्या जपं कुर्वन्ति ये नराः

ଧୂପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ପୌରାଣିକ କଥା ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଭକ୍ତିସହ ରହି ଯେ ନର ଜପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଥିତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 42

श्रीसूक्तं पौरुषं सूक्तं पावमानं वृषाकपिम् । वेदोक्तैश्चैव मन्त्रैश्च रौद्रीं वा बहुरूपिणीम्

ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ, ପୌରୁଷସୂକ୍ତ, ପାବମାନ ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଓ ବୃଷାକପି ସୂକ୍ତ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ବେଦୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରସହ ରୌଦ୍ରୀ କିମ୍ବା ବହୁରୂପିଣୀ ସ୍ତୋତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या पूजयित्वा प्रणम्य च । नानाविधैर्महाभोगैः शिवलोके महीयते

ଭକ୍ତିସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପୂଜା କରି ପ୍ରଣାମ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ତେବେ ସେ ଶିବଲୋକରେ ନାନାବିଧ ମହାଭୋଗ ସହ ମହିମାନ୍ବିତ ହୁଏ।

Verse 44

अग्निमित्यादि जाप्यानि ऋग्वेदी जपते तु यः । रुद्रान् पुरुषसूक्तं च श्लोकाध्यायं च शुक्रियम्

ଯେ ଋଗ୍ବେଦୀ ନର ‘ଅଗ୍ନିମ୍…’ ଇତ୍ୟାଦି ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଜପ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜପ କରେ, ଏବଂ ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତ, ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର ଶୁକ୍ରିୟ ଶ୍ଲୋକାଧ୍ୟାୟକୁ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରେ—

Verse 45

इषेत्वा दिकमन्त्रौघं ज्योतिर्ब्राह्मणमेव च । गायत्र्यं वै मधु चैव मण्डलब्राह्मणानि च

—ଏବଂ ‘ଇଷେ ତ୍ୱା’ ଆଦି ଦିକ୍-ମନ୍ତ୍ରସମୂହ, ଜ୍ୟୋତିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାୟତ୍ରୀ, ମଧୁ ସୂକ୍ତ ଏବଂ ମଣ୍ଡଳବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ପାଠ-ଜପ କରେ)।

Verse 46

एताञ्जप्यांस्तु यो भक्त्या यजुर्वेदी जपेद्यदि । देवव्रतं वामदेव्यं पुरुषर्षभमेव च

ଯେ ଯଜୁର୍ବେଦୀ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ଜପମାନଙ୍କୁ ଜପ କରେ—ଦେବବ୍ରତ, ବାମଦେବ୍ୟ ଏବଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ମଧ୍ୟ।

Verse 47

बृहद्रथान्तरं चैव यो जपेद्भक्तितत्परः । स प्रयाति नरः स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ଭକ୍ତିରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ଯେ ବୃହଦ୍ରଥାନ୍ତର ଜପ କରେ, ସେ ନର ଯେଉଁ ଧାମରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ବିରାଜନ୍ତି ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 48

पादशौचं तथाभ्यङ्गं कुरुते योऽत्र भक्तितः । गोदाने चैव यत्पुण्यं लभते नात्र संशयः

ଏଠାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ପାଦଶୌଚ ଓ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ (ତେଲସ୍ନାନ/ମର୍ଦନ) କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଗୋଦାନସମ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 49

ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र मधुना पायसेन च । एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

ସେଠାରେ ମଧୁ ଓ ପାୟସ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ; ଏକ ଵିପ୍ର ଭୋଜିତ ହେଲେ ଯେନେ କୋଟି ଵିପ୍ର ଭୋଜିତ ହେଲେ।

Verse 50

सुवर्णं रजतं वस्त्रं दद्याद्भक्त्या द्विजोत्तमे । तर्पितास्तेन देवाः स्युर्मनुष्याः पितरस्तथा

ଭକ୍ତିସହିତ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 51

। अध्याय

॥ ଅଧ୍ୟାୟ-ସମାପ୍ତିର ସୂଚକ (ଅଧ୍ୟାୟ) ॥

Verse 52

अश्वं रथं गजं यानं तुलापुरुषमेव च । शकटं यः प्रदद्याद्वा सप्तधान्यप्रपूरितम्

ଯେ କେହି ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ, ଯାନ ଏବଂ ତୁଲାପୁରୁଷ-ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି, କିମ୍ବା ସପ୍ତଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକଟ (ଗାଡ଼ି) ଦାନ କରେ—

Verse 53

सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्याद्युवानौ तु धुरंधरौ । गोभूतिलहिरण्यादि पात्रे दातव्यमर्चितम्

ଜୁଆ ସହିତ ଲାଙ୍ଗଳ (ହଳ) ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦୁଇଟି ଯୁବ, ବଳବାନ ଧୁରନ୍ଧର ଜୋତପଶୁ ମଧ୍ୟ। ସହିତ ଗୋ, ଧାନ୍ୟ-ଉତ୍ପାଦ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି—ପାତ୍ରକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ କରି—ଦାନୀୟ।

Verse 54

अपात्रे विदुषा किंचिन्न देयं भूतिमिच्छता । यतोऽसौ सर्वभूतानि दधाति धरणी किल

ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ସତ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ଚାହେ, ସେ ଅପାତ୍ରକୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଧରଣୀ (ପୃଥିବୀ) ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ଧାରଣ କରେ।

Verse 55

ततो विप्राय सा देया सर्वसस्यौघमालिनी । अथान्यच्छृणु राजेन्द्र गोदानस्य तु यत्फलम्

ଏହେତୁ ସେଇ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ—ଯେ ସର୍ବ ଶସ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧିର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ। ଏବେ ଆଉ ଶୁଣ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଗୋଦାନର ଯେ ଫଳ ଅଛି।

Verse 56

यावद्वत्सस्य पादौ द्वौ मुखं योन्यां प्रदृश्यते । तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଛୁର ଦୁଇ ପାଦ ଓ ମୁଖ ଗର୍ଭରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଗାଈକୁ ପୃଥିବୀ-ସ୍ୱରୂପା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଗର୍ଭ ମୁକ୍ତ କରେନାହିଁ।

Verse 57

येन केनाप्युपायेन ब्राह्मणे तां समर्पयेत् । पृथ्वी दत्ता भवेत्तेन सशैलवनकानना

ଯେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ସମ୍ଭବ, ସେହିପରି ତାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାଦ୍ୱାରା ପର୍ବତ, ବନ ଓ ଉପବନ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଦାନ ହେଲା ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 58

तारयेन्नियतं दत्ता कुलानामेकविंशतिम् । रौप्यखुरीं कांस्यदोहां सवस्त्रां च पयस्विनीम्

ଏପରି ଗାଈକୁ ନିଶ୍ଚୟରେ ଦାନ କଲେ ସେ ଏକୋଇଶ କୁଳକୁ ତାରେ। (ଦାନରେ) ପୟସ୍ୱିନୀ ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ—ଯାହାର ଖୁର ରୌପ୍ୟାଲଙ୍କୃତ, ଦୋହନପାତ୍ର କାଂସ୍ୟର, ଏବଂ ବସ୍ତ୍ରସହିତ।

Verse 59

ये प्रयच्छन्ति कृतिनो ग्रस्ते सूर्ये निशाकरे । तेषां संख्यां न जानामि पुण्यस्याब्दशातैरपि

ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣଗ୍ରସ୍ତ ଥିବାବେଳେ ଯେ ପୁଣ୍ୟବାନ କୃତାର୍ଥ ଲୋକ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟର ପରିମାଣକୁ ମୁଁ ଶତଶତ ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରେନି।

Verse 60

सर्वस्यापि हि दानस्य संख्यास्तीह नराधिप । चन्द्रसूर्योपरागे च दानसंख्या न विद्यते

ହେ ନରାଧିପ! ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳର ଏକ ପରିମାଣ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣକାଳରେ ଦାନଫଳର ସଂଖ୍ୟା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 61

यत्र गौर्दृश्यते राजन् सर्वतीर्थानि तत्र हि । तत्र पर्व विजानीयान्नात्र कार्या विचारणा

ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋ ଦେଖାଯାଏ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସନ୍ନିଧି ଥାଏ। ସେ ସ୍ଥାନକୁ ପର୍ବରୂପ ଜାଣ; ଏଠାରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ॥

Verse 62

पुनः स्मृत्वा तु तत्तीर्थं यः कुर्याद्गमनं नरः । अथवा म्रियते योऽत्र रुद्रस्यानुचरो भवेत्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ପୁନଃ ସ୍ମରି ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଯାଏ—କିମ୍ବା ଯେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ—ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଚର ହୁଏ॥