Adhyaya 50

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । द्विजाश्च कीदृशाः पूज्या अपूज्याः कीदृशाः स्मृताः । श्राद्धे वैवाहिके कार्ये दाने चैव विशेषतः

ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! କେମିତି ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜ୍ୟ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ, ଏବଂ କେମିତି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅପୂଜ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି—ବିଶେଷକରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ବିବାହକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦାନରେ?

Verse 2

यदि श्रद्धा भवेद्दैवयोगाच्छ्राद्धादिके विधौ । एतदाख्याहि मे देव कस्य दानं न दीयते

ଦୈବଯୋଗରେ ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି ବିଧି ପାଳନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜାଗେ, ତେବେ ହେ ଦେବ! ମୋତେ କୁହ—କାହାକୁ ଦାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ?

Verse 3

ईश्वर उवाच । यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः । ब्राह्मणश्चानधीयानस्त्रयस्ते नामधारकाः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଯେପରି କାଠର ହାତୀ ଓ ଚର୍ମର ମୃଗ କେବଳ ନାମମାତ୍ର, ସେପରି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ମାତ୍ର ନାମଧାରୀ।

Verse 4

यथा षण्ढोऽफलः स्त्रीषु यथा गौर्गवि चाफला । यथा चाज्ञेऽफलं दानं तथा विप्रोऽनृचोऽफलः

ଯେପରି ଷଣ୍ଢ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଷ୍ଫଳ, ଯେପରି ଗାଈ ଗାଈ ସହ ଫଳହୀନ, ଏବଂ ଯେପରି ଅଜ୍ଞକୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ—ସେପରି ବେଦମନ୍ତ୍ରପାଠ ବିହୀନ ବିପ୍ର ମଧ୍ୟ ଫଳହୀନ।

Verse 5

यथाऽनृणे बीजमुप्त्वा वप्ता न लभते फलम् । तथानृचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम्

ଯେପରି ଅନୁର୍ବର ଭୂମିରେ ବୀଜ ବୁଣିଲେ ବୁଣୁଥିବା ଲୋକ ଫଳ ପାଉନାହିଁ, ସେପରି ବେଦମନ୍ତ୍ରହୀନକୁ ହବି ଦେଲେ ଦାତା ମଧ୍ୟ ଫଳ ପାଉନାହିଁ।

Verse 6

रोगी हीनातिरिक्ताङ्गः काणः पौनर्भवस्तथा । अवकीर्णी श्यावदन्तः सर्वाशी वृषलीपतिः

ରୋଗୀ, ଅଙ୍ଗହୀନ କିମ୍ବା ଅତିରିକ୍ତ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତ, କାଣା, ନିନ୍ଦିତ ରୀତିରେ ପୁନର୍ବିବାହୀ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟଭଙ୍ଗୀ, କଳା ଦାନ୍ତଯୁକ୍ତ, ବିଚାରବିହୀନ ଭାବେ ସବୁ ଖାଉଥିବା, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରା-ସ୍ତ୍ରୀର ପତି—ଏମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 7

मित्रध्रुक्पिशुनः सोमविक्रयी परनिन्दकः । पितृमातृगुरुत्यागी नित्यं ब्राह्मणनिन्दकः

ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, ପିଶୁନ (ଚୁଗଲଖୋର), ସୋମ ବିକ୍ରେତା, ପରନିନ୍ଦକ, ପିତା-ମାତା-ଗୁରୁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା, ଏବଂ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣନିନ୍ଦକ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।

Verse 8

शूद्रान्नं मन्त्रसंयुक्तं यो विप्रो भक्षयेन्नृप । सोऽस्पृश्यः कर्मचाण्डालः स्पृष्ट्वा स्नानं समाचरेत्

ହେ ନୃପ! ମନ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତ ଶୂଦ୍ରର ଅନ୍ନ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭକ୍ଷଣ କରେ, ସେ କର୍ମଚାଣ୍ଡାଳ ହୋଇ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହୁଏ; ତାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଶୁଦ୍ଧିସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

कुनखी वृषली स्तेयी वार्द्धुष्यः कुण्डगोलकौ । महादानरतो यश्च यश्चात्महनने रतः

କୁନଖୀ, ବୃଷଲୀ, ଚୋର, ସୁଦଖୋର, କୁଣ୍ଡ ଓ ଗୋଲକ, ଦେଖାଦେଖି ‘ମହାଦାନ’ରେ ରତ, ଏବଂ ଆତ୍ମହନନରେ ଆସକ୍ତ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଜ୍ୟ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

Verse 10

भृतकाध्यापकः क्लीबः कन्यादूष्यभिशस्तकः । एते विप्राः सदा त्याज्याः परिभाव्य प्रयत्नतः

ବେତନ ନେଇ ପଢ଼ାଉଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଲୀବ (ଅଶକ୍ତ), ଏବଂ କନ୍ୟାଦୂଷଣ ଅଭିଯୋଗରେ ଦୂଷିତ—ଏମିତି ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ସାବଧାନ ବିଚାର କରି ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

प्रतिग्रहं गृहीत्वा तु वाणिज्यं यस्तु कारयेत् । तस्य दानं न दातव्यं वृथा भवति तस्य तत्

ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଗ୍ରହଣ କରି ପରେ ଯେ ବାଣିଜ୍ୟ କରେ, ତାକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାହାକୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 12

श्रुताध्ययनसम्पन्ना ये द्विजा वृत्ततत्पराः । तेषां यद्दीयते दानं सर्वमक्षयतां व्रजेत्

ଶ୍ରୁତି ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସଦ୍ବୃତ୍ତିରେ ତତ୍ପର ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ।

Verse 13

दरिद्रान्भर भूपाल मा समृद्धान् कदाचन । व्याधितस्यौषधं पथ्यं नीरुजस्य किमौषधैः

ହେ ଭୂପାଳ! ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର, କେବଳ ସମୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ କେବେ ନୁହେଁ। ଔଷଧ ଓ ପଥ୍ୟ ରୋଗୀ ପାଇଁ; ନିରୋଗଙ୍କୁ ଔଷଧର କି ଆବଶ୍ୟକ?

Verse 14

उत्तानपाद उवाच । कीदृशोऽथ विधिस्तत्र तीर्थश्राद्धस्य का क्रिया । दानं च दीयते यद्वत्तन्ममाख्याहि शङ्कर

ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ— ସେଠାରେ ବିଧି କିପରି? ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାର କ୍ରିୟା କଣ? ଦାନ କିପରି ଦିଆଯାଏ—ହେ ଶଙ୍କର, ମୋତେ କହ।

Verse 15

ईश्वर उवाच । श्राद्धं कृत्वा गृहे भक्त्या शुचिश्चापि जितेन्द्रियः । गुरुं प्रदक्षिणीकृत्य भोज्य सीमान्तके ततः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ଘରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଶୁଚି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କର; ତାପରେ ଗ୍ରାମ-ସୀମାନ୍ତରେ (ଆମନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ଭୋଜନ କରା।

Verse 16

वाग्यतः प्रव्रजेत्तावद्यावत्सीमां न लङ्घयेत् । शूलभेदं ततो गत्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि

ମୌନ ଧାରଣ କରି ସୀମା ଲଂଘନ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଗେଇଯିବା ଉଚିତ। ପରେ ଶୂଳଭେଦ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

पञ्चस्थानेषु च श्राद्धं हव्यकव्यादिभिः क्रमात् । पिण्डदानं च यः कुर्यात्पायसैर्मधुसर्पिषा

ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ଥାନରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ଆଦି ଅର୍ପଣ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ପାୟସ, ମଧୁ ଓ ଘୃତରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ—

Verse 18

पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दानि पञ्च च । अक्षतैर्बदरैर्बिल्वैर्गुदमधुसर्पिषा

ତାହାର ପିତୃମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ଏବଂ ଅଧିକ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଅକ୍ଷତ, ବଦରଫଳ, ବିଲ୍ୱଫଳ, ଗୁଡ଼, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା କୃତ ପିଣ୍ଡ-ତର୍ପଣାଦି ଅର୍ପଣରେ।

Verse 19

सापि तत्फलमाप्नोति तीर्थेऽस्मिन्नात्र संशयः । उपानहौ च यो दद्याद्ब्राह्मणेभ्यः प्रयत्नतः

ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସେଇ ଫଳକୁ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେ କେହି ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପାଦୁକା/ଜୁତା ଦାନ କରେ—

Verse 20

सोऽपि स्वर्गमवाप्नोति हयारूढो न संशयः । शय्यामश्वं च यो दद्याच्छत्त्रिकां वा विशेषतः

ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ—ଘୋଡ଼ାରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଶେଷତଃ ଯେ ଶୟ୍ୟା, ଅଶ୍ୱ କିମ୍ବା ବିଶେଷକରି ଛତ୍ର ଦାନ କରେ।

Verse 21

गच्छेद्विमानमारूढः सोऽप्सरोवृन्दवेष्टितः । उत्तमं यो गृहं दद्यात्सप्तधान्यसमन्वितम्

ସେ ବିମାନରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ ଗମନ କରେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ—ଯେ ସପ୍ତଧାନ୍ୟସହିତ ଉତ୍ତମ ଗୃହ ଦାନ କରେ।

Verse 22

स्वेच्छया मे वसेल्लोके काञ्चने भवने हि सः । तिलधेनुं च यो दद्यात्सवत्सां वस्त्रसंप्लुताम्

ସେ ମୋ ଲୋକରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଭବନରେ ବସେ—ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଓ ଅଲଙ୍କୃତ, ବଛଡ଼ା ସହିତ ତିଳଧେନୁ ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।

Verse 23

नाकपृष्ठे वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम् । गृहे वा यदि वारण्ये तीर्थवर्त्मनि वा नृप

ହେ ନୃପ! ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାପ୍ରଳୟ ଆସେନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ଶିଖରେ ବାସ କରେ—ଗୃହେ ହେଉ କି ଅରଣ୍ୟେ, କିମ୍ବା ତୀର୍ଥମାର୍ଗରେ।

Verse 24

तोयमन्नं च यो दद्याद्यमलोकं स नेक्षते । सर्वदानानि दीयन्ते तेषां फलमवाप्यते

ଯେ ଜଳ ଓ ଅନ୍ନ ଦାନ କରେ, ସେ ଯମଲୋକକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦିଆଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 25

उदकं चात्र दानं च दद्यादभयमेव च । अन्नदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति

ଏଠାରେ ଜଳଦାନ, ଅନ୍ୟ ଦାନ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଅଭୟଦାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ନଦାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ନ ପୂର୍ବେ ଥିଲା, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ।

Verse 26

कन्यादानं तु यः कुर्याद्वृषं वा यः समुत्सृजेत् । तस्य वासो भवेत्तत्र यत्राहमिति नान्यथा

ଯେ କନ୍ୟାଦାନ କରେ, କିମ୍ବା ଯେ ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ (ବଳଦ ମୁକ୍ତିଦାନ) କରେ—ତାହାର ବାସ ନିଶ୍ଚୟ ସେଠାରେ ହୁଏ ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅଛି; ଏହା ସତ୍ୟ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 27

उत्तानपाद उवाच । कन्यादानं कथं स्वामिन् कर्तव्यं धार्मिकैः सदा । परिग्रहो यथा पोष्यः कन्योद्वाहस्तथैव च

ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ—ହେ ସ୍ୱାମିନ୍! ଧାର୍ମିକମାନେ ସଦା କିପରି କନ୍ୟାଦାନ କରିବେ? ବରଙ୍କୁ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରି ପୋଷଣ କରିବେ, ଏବଂ କନ୍ୟାବିବାହର ବିଧି ମଧ୍ୟ କିପରି କରିବେ?

Verse 28

अन्यत्पृच्छामि देवेश कस्य कन्या न दीयते । दातव्यं कुत्र तद्देव कस्मै दत्तमथाक्षयम्

ହେ ଦେବେଶ! ମୁଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପଚାରୁଛି—କାହାକୁ କନ୍ୟା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ? ହେ ଦେବ! କେଉଁଠି ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ କାହାକୁ ଦେଲେ ତାହା ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ?

Verse 29

उत्तमं मध्यमं वापि कनीयः स्यात्कथं विभो । राजसं तामसं वापि निःश्रेयसमथापि वा

ହେ ବିଭୋ! ଏହା କିପରି ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା କନିଷ୍ଠ ବୋଲି ଧରାଯାଏ? ଏହା କିପରି ରାଜସ କିମ୍ବା ତାମସ ହୁଏ—ଅଥବା କିପରି ନିଃଶ୍ରେୟସ, ପରମ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ ହୁଏ?

Verse 30

ईश्वर उवाच । सर्वेषामेव दानानां कन्यादानं विशिष्यते । यो दद्यात्परया भक्त्याभिगम्य तनयां निजाम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଦାନମଧ୍ୟରେ କନ୍ୟାଦାନ ବିଶେଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସମୀପ ହୋଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କରେ, ସେ ପରମ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 31

कुलीनाय सुरूपाय गुणज्ञाय मनीषिणे । सुलग्ने सुमुहूर्ते च दद्यात्कन्यामलंकृताम्

ସୁକୁଳୀନ, ସୁରୂପ, ଗୁଣଜ୍ଞ ଓ ମନୀଷୀ ପୁରୁଷଙ୍କୁ—ଶୁଭ ଲଗ୍ନ ଓ ଉତ୍ତମ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ—ଅଲଙ୍କୃତ କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

अश्वान्ना गांश्च वासांसि योऽत्र दद्यात्स्वशक्तितः । तस्य वासो भवेत्तत्र पदं यत्र निरामयम्

ଯେ ଏଠାରେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଅଶ୍ୱ, ଅନ୍ନ, ଗାଈ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରେ, ତାହାର ସେଠାରେ ବାସ ହୁଏ—ଯେଉଁ ଲୋକରେ ରୋଗ ଓ କ୍ଲେଶ ନାହିଁ।

Verse 33

येनात्र दुहिता दत्ता प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । तेन सर्वमिदं दत्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ଯିଏ ଏଠାରେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାକୁ କନ୍ୟାଦାନରେ ଦେଇଛି, ସେ ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ।

Verse 34

यः कन्यार्थं ततो लब्ध्वा भिक्षते चैव तद्धनम् । स भवेत्कर्मचण्डालः काष्ठकीलो भवेन्मृतः

ଯେ ‘କନ୍ୟାର କାରଣେ’ ବୋଲି ଧନ ଲାଭ କରି, ପରେ ସେଇ ଧନକୁ ପୁଣି ଯାଚି ଭୋଗ କରେ, ସେ କର୍ମଚାଣ୍ଡାଳ ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କାଠର କୀଳ ପରି ନିଷ୍ଫଳ ଗତି ପାଏ।

Verse 35

गृहेऽपि तस्य योऽश्नीयाज्जिह्वालौल्यात्कथंचन । चान्द्रायणेन शुध्येत तप्तकृच्छ्रेण वा पुनः

ତାହାର ଘରେ ଯେ କେହି କେବଳ ଜିଭାର ଲୋଭରୁ କିପରି ହେଉ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତରେ କିମ୍ବା ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 36

उत्तानपाद उवाच । वित्तं न विद्यते यस्य कन्यैवास्ति च यद्गृहे । कथं चोद्वाहनं तस्य न याञ्चां कुरुते यदि

ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ—ଯାହାର ଧନ ନାହିଁ ଏବଂ ଘରେ କେବଳ କନ୍ୟା ଅଛି, ସେ ଯଦି ଯାଚନା ନ କରେ, ତେବେ ତାହାର ବିବାହ କିପରି ହେବ?

Verse 37

ईश्वर उवाच । अवितेनैव कर्तव्यं कन्योद्वहनकं नृप । कन्यानाम समुच्चार्य न दोषाय कदाचन

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ନୃପ, ଧନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କନ୍ୟାର ବିବାହ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; ବିଧିପୂର୍ବକ କନ୍ୟାର ନାମ ସମୁଚ୍ଚାର ହେଲେ ତାହା କେବେ ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 38

अभिगम्योत्तमं दानं यच्च दानमयाचितम् । भविष्यति युगस्यान्तस्तस्यान्तो नैव विद्यते

ନିଜେ ଯାଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏବଂ ନ ମାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ଯୁଗର ଅନ୍ତ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ପୁଣ୍ୟର ଅନ୍ତ କେଉଁଠି ମିଳେନାହିଁ।

Verse 39

अभिगम्योत्तमं दानं स्मृतमाहूय मध्यमम् । याच्यमानं कनीयः स्याद्देहि देहीति चाधमम्

ନିଜେ ଯାଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ; ଡାକି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ମଧ୍ୟମ। ମାଗିଲେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ କନିଷ୍ଠ; ଏବଂ ‘ଦେ, ଦେ’ ବୋଲି ପୁନଃପୁନଃ କହି ଆଦାୟ କରାଯାଇଥିବା ଦାନ ଅଧମ।

Verse 40

यथैवाश्माश्मनाबद्धो निक्षिप्तो वारिमध्यतः । द्वावेतौ निधनं यातस्तद्वदन्नमपात्रके

ଯେପରି ଗୋଟିଏ ପଥରକୁ ଅନ୍ୟ ପଥର ସହ ବାନ୍ଧି ଜଳମଧ୍ୟରେ ଛାଡିଲେ ଦୁହେଁ ଡୁବି ନାଶକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ଅପାତ୍ରକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନ୍ନ ଦାତା ଓ ଗ୍ରହୀତା—ଦୁହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିନାଶକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 41

असमर्थे ततो दानं न प्रदेयं कदाचन । दातारं नयतेऽधस्तादात्मानं च विशेषतः

ଏହିହେତୁ ଅଯୋଗ୍ୟ (ଅସମର୍ଥ) ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ଦାତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧୋଗତିକୁ ନେଇଯାଏ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଗ୍ରହୀତାକୁ ଅଧିକ ପତିତ କରେ।

Verse 42

समर्थस्तारयेद्द्वौ तु काष्ठं शुष्कं यथा जले । यथा नौश्च तथा विद्वान्प्रापयेदपरं तटम्

କିନ୍ତୁ ସମର୍ଥ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାର କରାଇପାରେ—ଯେପରି ଜଳରେ ଶୁଷ୍କ କାଠ ଭାସିଥାଏ। ଯେପରି ନୌକା ଅପର ତଟକୁ ପହଞ୍ଚାଏ, ସେପରି ସେହି ବିଦ୍ୱାନ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରତଟକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦିଏ।

Verse 43

आहिताग्निश्च गृह्णाति यः शूद्राणां प्रतिग्रहम् । इह जन्मनि शूद्रोऽसौ मृतः श्वा चोपजायते

ଯେ ଆହିତାଗ୍ନି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଶୂଦ୍ର ହୋଇଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୁକୁର-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।

Verse 44

वृथा क्लेशश्च जायेत ब्राह्मणे ह्यग्निहोत्रिणि । असत्प्रतिग्रहं कुर्वन्गुप्तं नीचस्य गर्हितम्

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ନୀଚ ଲୋକଠାରୁ ଗୁପ୍ତଭାବେ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅସତ୍‌-ପ୍ରତିଗ୍ରହ କରେ, ତେବେ ତାହାର କ୍ଲେଶ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

Verse 45

अभोज्यः स भवेन्मर्त्यो दह्यते कारिषाग्निना । कटकारो भवेत्पश्चात्सप्त जन्म न संशयः

ଏପରି ମନୁଷ୍ୟ ଅଭୋଜ୍ୟ ହୁଏ; ସେ ଗୋବର-ଅଗ୍ନିରେ ଦହିତ ହୁଏ। ତାପରେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଟାଇ/ଟୋକରି କରୁଥିବା ଲୋକ ହୁଏ—ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 46

लज्जादाक्षिण्यलोभाच्च यद्दानं चोपरोधजम् । भृत्येभ्यश्च तु यद्दानं तद्वृथा निष्फलं भवेत्

ଲଜ୍ଜା, ଔପଚାରିକ ଦାକ୍ଷିଣ୍ୟ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଚାପରୁ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ବାଧ୍ୟହୋଇ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ—ସେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ଓ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 50

। अध्याय

ଇତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।