Adhyaya 44

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तीर्थानां परमं तीर्थं तच्छृणुष्व नराधिप । रेवाया दक्षिणे कूले निर्मितं शूलपाणिना

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ନରାଧିପ! ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ପରମ ତୀର୍ଥ ଯାହା, ତାହା ଶୁଣ; ରେବାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳେ ଶୂଳପାଣି ଭଗବାନ ଏହା ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 2

मोक्षार्थं मानवेन्द्राणां निर्मितं नृपसत्तम युधिष्ठिर उवाच । श्रुता मे विविधा धर्मास्तीर्थानि विविधानि च । दानधर्माः समस्ताश्च त्वत्प्रसादाद्द्विजोत्तम

ହେ ନୃପସତ୍ତମ! ଏହା ମାନବେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ନିର୍ମିତ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ, ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଦାନଧର୍ମର ସମସ୍ତ ବିଧି ଶୁଣିଛି।

Verse 3

अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि संसारश्छिद्यते यथा । पुनरागमनं नास्ति मोक्षप्राप्तिर्भवेद्यथा

ମୁଁ ଆହୁରି ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ଯେପରି ସଂସାରବନ୍ଧନ ଛିନ୍ନ ହେବ, ପୁନରାଗମନ ନ ରହିବ, ଏବଂ ଯେପରି ମୋକ୍ଷପ୍ରାପ୍ତି ହେବ।

Verse 4

एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसादाद्द्विजसत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ପ୍ରସାଦକରି ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा तीर्थात्तीर्थान्तरं महत् । श्रुते यस्य प्रभावे तु मुच्यते चाब्दिकादघात्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ଶୁଣ; ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ସେ ମହାତୀର୍ଥର କଥା। ଯାହାର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବାଚିକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 6

वाचिकैर्मानसैर्वापि शारीरैश्च विशेषतः । कीर्तनात्तस्य तीर्थस्य मुच्यते सर्वपातकैः

ବାଣୀ, ମନ ଓ ବିଶେଷତଃ ଶରୀରଦ୍ୱାରା କୃତ ପାପ—ସେ ତୀର୍ଥର କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ମହିମା-ଘୋଷଣା କଲେ ସମସ୍ତ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 7

पञ्चक्रोशप्रमाणं तु तच्च तीर्थं महीपते । भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं प्राणिनां पापकर्मिणाम्

ହେ ମହୀପତେ! ସେ ତୀର୍ଥ ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶ ପରିମାଣର। ପାପକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଉଭୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 8

रेवाया दक्षिणे कूले पर्वतो भृगुसंज्ञितः । तस्य मूर्ध्नि च तत्तीर्थं स्थापितं चैव शम्भुना

ରେବା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳେ ଭୃଗୁ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି। ତାହାର ଶିଖରରେ ସେ ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ୱୟଂ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

Verse 9

शूलभेदेति विख्यातं त्रिषु लोकेषु भूपते । तत्र स्थिताश्च ये वृक्षास्तीर्थाच्चैव चतुर्दिशम्

ହେ ଭୂପତେ! ଏହା ‘ଶୂଳଭେଦ’ ନାମରେ ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ। ଏବଂ ସେ ତୀର୍ଥର ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଯେ ଗଛମାନେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ପବିତ୍ର ପରିସରର ଅଂଶ।

Verse 10

पतिता निलयं यान्ति रुद्रस्य नात्र संशयः । मृतास्तत्रैव ये केचिज्जन्तवो भुवि पक्षिणः

ପାପରେ ପତିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଯେ କେହି ଜୀବ—ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ଭୂମିର ଜନ୍ତୁ—ମରନ୍ତି,

Verse 11

ते यान्ति परमं लोकं तत्र तीर्थे न संशयः । पातालान्निःसृता गङ्गा भोगवतीतिसंज्ञिता

ସେମାନେ ସେହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ପରମ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପାତାଳରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ଗଙ୍ଗାଧାରା ‘ଭୋଗବତୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 12

निष्क्रान्ता शूलभेदाच्च सर्वपापक्षयंकरी । या सा गीर्वाणनाम्न्यन्या वहेत्पुण्या महानदी

ଶୂଳଭେଦରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ସର୍ବ ପାପକ୍ଷୟକାରିଣୀ। ସେହି ପୁଣ୍ୟମୟ ମହାନଦୀ ‘ଗୀର୍ବାଣା’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବାହିତ।

Verse 13

पतिता कुण्डमध्ये तु यत्र भिन्नं त्रिशूलिना । शम्भुना च पुरा तात उत्पाद्य च सरस्वती

ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ତାକୁ ଭେଦିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ କୁଣ୍ଡର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପତିତ ହେଲା। ହେ ତାତ, ପୁରାକାଳରେ ଶମ୍ଭୁ ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।

Verse 14

सा तत्र पतिता राजन् प्राचीनाघविमोचिनी । भास्वत्या त्रितयं यत्र शिला गीर्वाणसंज्ञिता

ହେ ରାଜନ୍, ସେ ସେଠାରେ ଅବତରି ପ୍ରାଚୀନ ପାପମୋଚିନୀ ହେଲା। ସେଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ତ୍ରୟ ଅଛି, ଏବଂ ‘ଗୀର୍ବାଣା’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏକ ଶିଳା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 15

तत्र तीर्थे च तत्तीर्थं न भूतं न भविष्यति । केदारं च प्रयागं च कुरुक्षेत्रं गया तथा

ସେହି ପବିତ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ଏପରି ତୀର୍ଥ ପୂର୍ବେ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। କେଦାର, ପ୍ରୟାଗ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଗୟା ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ—

Verse 16

अन्यानि च सुतीर्थानि कलां नार्हन्ति षोडशीम् । पञ्च स्थानानि तीर्थानि पृथग्भूतानि यानि च

ଅନ୍ୟ ସୁତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ପୁଣ୍ୟର ଷୋଡ଼ଶମ ଅଂଶର ଏକ କଳାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏବଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଥିବା ପାଞ୍ଚ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ—

Verse 17

वक्ष्यामि च समासेन एकैकं च पृथक्पृथक् । गया नाभ्यां यथा पुण्या चक्रतीर्थं च तत्समम्

ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କ୍ରମେ କହିବି। ଯେପରି ଗୟା ଓ ନାଭି ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ସେପରି ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସମ ପବିତ୍ର।

Verse 18

धर्मारण्ये यथा कूपं शूलभेदं च तत्समम् । ब्रह्मयूपं यथा पुण्यं देवनद्यास्तथैव च

ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ଯେପରି ପବିତ୍ର କୂପ ଅଛି, ସେପରି ଶୂଳଭେଦ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସମାନ। ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମୟୂପ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ସେପରି ଦେବନଦୀ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପବିତ୍ର।

Verse 19

यथा गयाशिरः पुण्यं सुराणां च यथा शिला । यथा च पुष्करं स्थानं मार्कण्डह्रद एव च

ଯେପରି ଗୟାଶିର ପୁଣ୍ୟମୟ, ଏବଂ ଯେପରି ଦେବମାନେ ପୂଜୁଥିବା ଶିଳା ପବିତ୍ର; ସେପରି ପୁଷ୍କରସ୍ଥାନ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ ପାବନ।

Verse 20

दत्त्वा पिण्डोदकं तत्र पिण्डाणां च तथाक्षयम् । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं तोयं पिबति नित्यशः । मुच्यते सर्वपापैस्तु उरगः कञ्चुकैरिव । अनिन्द्यान्पूजयेद्विप्रान् दम्भक्रोधविवर्जितान्

ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଓ ତର୍ପଣଜଳ ଦାନ କଲେ ପିତୃକର୍ମର ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ। ଯେ ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ସେଇ ଜଳ ପାନ କରେ, ସେ ସର୍ପ ଯେପରି କଞ୍ଚୁକ ଛାଡ଼େ ସେପରି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଦମ୍ଭ ଓ କ୍ରୋଧବିହୀନ ନିର୍ଦୋଷ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

त्रयोदशदिनं दानं त्रयोदशगुणं भवेत् । अभ्यर्चितं सुरं दृष्ट्वा गणनाथं गजाननम्

ତେର ଦିନ ଧରି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ତେରଗୁଣ ଫଳ ଦେଉଛି। ପୂଜିତ ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ଗଜାନନ ଗଣନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ-ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ…

Verse 22

सर्वे विघ्ना विनश्यन्ति दृष्ट्वा कम्बलक्षेत्रपम्

କମ୍ବଲକ୍ଷେତ୍ରର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନଶିଯାଏ।

Verse 23

पूजयेत्परया भक्त्या शूलपाणिं महेश्वरम्

ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଶୂଳପାଣି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

देवस्य पूर्वभागे तु उमा पूज्या प्रयत्नतः । मार्कण्डेशं ततो भक्त्या पूजयेद्गुहवासिनम्

ଦେବଙ୍କ ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଉମାଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଭକ୍ତିରେ ଗୁହାବାସୀ ମାର୍କଣ୍ଡେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

मुच्यन्ते पातकैः सर्वैरज्ञानज्ञानसंचितैः । गुहामध्ये प्रविष्टस्तु जपेत्सूक्तं तु त्र्यक्षरम्

ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଭ୍ରାନ୍ତ ଜ୍ଞାନରୁ ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ପରେ ଗୁହାର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପବିତ୍ର ତ୍ର୍ୟକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁ।

Verse 26

नीलपर्वतजं पुण्यं षष्ठांशेन लभेत सः । त्रिनरास्तत्र तिष्ठन्ति सादित्यमरुतैः सह

ସେ ନୀଳପର୍ବତଜ ପୁଣ୍ୟର ଷଷ୍ଠାଂଶ ଲାଭ କରେ। ସେଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ ଓ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ତିନି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 27

सर्वदेवमयं स्थानं कोटिलिङ्गमनुत्तमम् । यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संक्षयम्

ଏହି ସ୍ଥାନ ସର୍ବଦେବମୟ—ଅନୁତ୍ତମ ‘କୋଟିଲିଙ୍ଗ’। ଯେପରି ସମସ୍ତ ନଦୀ ଓ ନଦୀକା ଶେଷେ ସାଗରରେ ଲୟ ପାଇ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତେଣୁ,

Verse 28

तथा पापानि नश्यन्ति शूलभेदस्य दर्शनात् । प्रत्यक्षो दृश्यतेऽद्यापि प्रत्ययो ह्यवनीपते

ସେହିପରି ଶୂଳଭେଦର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପ ନଶିଯାଏ। ହେ ଅବନୀପତି, ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାହାର ପ୍ରମାଣ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 29

विस्फुलिङ्गा लिङ्गमध्ये स्पन्दन्ते स्नानयोगतः । द्वितीयः प्रत्ययस्तत्र तैलबिन्दुर्न सर्पति

ସ୍ନାନ କରିଲେ ଲିଙ୍ଗମଧ୍ୟରେ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ମାନେ ସ୍ପନ୍ଦିତ ହେଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ସେଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚିହ୍ନ—ତେଲବିନ୍ଦୁ ସରେ ନାହିଁ, ପସରେ ନାହିଁ।

Verse 30

एवं हि प्रत्ययस्तत्र शूलभेदप्रभावजः । यः स्मरेच्छूलभेदं तु त्रिकालं नित्यमेव च

ସେଠାରେ ଶୂଳଭେଦର ପ୍ରଭାବରୁ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ-ଲକ୍ଷଣ ଜନ୍ମେ। ଯେ ନର ଶୂଳଭେଦକୁ ନିତ୍ୟ ତ୍ରିକାଳ ସ୍ମରେ—

Verse 31

स पूतश्च भवेत्साक्षात्सबाह्याभ्यन्तरो नृप । न कस्यचिन्मया ख्यातं पृष्टोऽहं त्रिदशैरपि

ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପବିତ୍ର ହୁଏ—ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର ଉଭୟରେ, ହେ ରାଜନ୍। ଦେବମାନେ ପଚାରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହା କାହାକୁ କହିନଥିଲି।

Verse 32

गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं सदा गोप्यं कृतं मया । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदोषघ्नमुत्तमम्

ଏହା ଗୁହ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁହ୍ୟ ତୀର୍ଥ; ମୁଁ ଏହାକୁ ସଦା ଗୋପନ କରି ରଖିଛି—ଏହା ପରମ ପୁଣ୍ୟ, ସର୍ବପାପହର ଓ ସର୍ବଦୋଷନାଶକ ଉତ୍ତମ।

Verse 33

सर्वतीर्थमयं तीर्थं शूलभेदं जनेश्वर । श्रुते यस्य प्रभावे तु मुच्यते सर्वपातकैः

ହେ ଜନେଶ୍ୱର, ଶୂଳଭେଦ ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ ତୀର୍ଥ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସାର ଏଥିରେ ନିହିତ। ତାହାର ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର ନର ସର୍ବ ମହାପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 34

शूलभेदं मया तात संक्षेपात्कथितं तव । यः शृणोति नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

ତାତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୂଳଭେଦ ବିଷୟ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି। ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ଏହା ଶୁଣେ, ସେ ସର୍ବ ମହାପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।