Adhyaya 39

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेच्च राजेन्द्र कपिलातीर्थमुत्तमम् । स्नानमात्रान्नरो भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତାପରେ ଉତ୍ତମ କପିଲା-ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରରେ, ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ନର ସମସ୍ତ ପାପ-କଲ୍ମଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेषु कथितं द्विजसत्तम । नर्मदेश्वरमाहात्म्यं कापिलं कथयस्व मे

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରୂପେ କଥିତ। ଦୟାକରି ମୋତେ ନର୍ମଦେଶ୍ୱରଙ୍କ କପିଲା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 3

यस्मिन् कालेऽथ सम्बन्धे उत्पन्नं तीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं तीर्थं जातं कथं प्रभो

ଏହି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ କେଉଁ କାଳରେ ଏବଂ କେଉଁ ସମ୍ବନ୍ଧ-କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ହେ ପ୍ରଭୋ! ସର୍ବପାପହର ଓ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ଏହି ତୀର୍ଥ କିପରି ପ୍ରକଟ ହେଲା?

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । शृणु वक्ष्येऽद्य ते राजन्कपिलातीर्थमुत्तमम् । येन ते विस्मयः सर्वः श्रुत्वा गच्छति भारत

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ; ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ କପିଲା-ତୀର୍ଥର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ହେ ଭାରତ, ଏହା ଶୁଣିଲେ ତୁମର ସମସ୍ତ ବିସ୍ମୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ନିବୃତ୍ତ ହେବ।

Verse 5

पुरा कृतयुगस्यादौ ब्रह्मा लोकपितामहः । उत्पादयित्वा सकलं भूतग्रामं चतुर्विधम्

ପୁରାତନ କାଳରେ, କୃତଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସମଗ୍ର ଭୂତସମୂହକୁ ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 6

जपहोमपरो भक्त्या क्षणं ध्यात्वा च तिष्ठति । ज्वलमानात्तु कपिला तावत्कुण्डात्समुत्थिता

ସେ ଭକ୍ତିସହିତ ଜପ ଓ ହୋମରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ; କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରି ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ। ତେବେ ଜ୍ୱଳମାନ କୁଣ୍ଡରୁ କପିଲା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା।

Verse 7

अग्निज्वालोज्ज्वलैः शृङ्गैस्त्रिनेत्रा सुपयस्विनी । अग्निपूर्णा ह्यग्निमुखा अग्निघ्राणाग्निलोचना

ତାହାର ଶିଙ୍ଗ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ସେ ତ୍ରିନେତ୍ରୀ ଓ ଦୁଗ୍ଧସମୃଦ୍ଧ। ସେ ଅଗ୍ନିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଗ୍ନିମୁଖୀ, ଅଗ୍ନିନାସିକା ଓ ଅଗ୍ନିନୟନା ଥିଲା।

Verse 8

अग्निखुरा ह्यग्निपृष्ठा अग्निसर्वाङ्गसंस्थितिः । सर्वलक्षणसम्पूर्णा घण्टाललितनिःस्वना

ତାହାର ଖୁର ଅଗ୍ନିମୟ, ପୃଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିମୟ; ତାହାର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅଗ୍ନି ବ୍ୟାପିଥିଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତାହାର ଘଣ୍ଟାର ଧ୍ୱନି କୋମଳ ଓ ମଧୁର ଥିଲା।

Verse 9

दृष्ट्वा तु तां महाभागां कपिलां कुण्डमध्यगाम् । ब्रह्मा लोकगुरुस्तात प्रणम्येदमुवाच ह

କୁଣ୍ଡମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ କପିଳାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲୋକଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ହେ ତାତ, ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 10

नमस्ते कपिले पुण्ये सर्वलोकनमस्कृते । मङ्गल्ये मङ्गले देवि त्रिषु लोकेष्वनुपमे

ହେ ପୁଣ୍ୟସ୍ୱରୂପା କପିଳେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନମନ କରନ୍ତି। ହେ ମାଙ୍ଗଲ୍ୟେ, ମଙ୍ଗଳସ୍ୱରୂପିଣୀ ଦେବୀ, ତ୍ରିଲୋକରେ ତୁମେ ଅନୁପମା।

Verse 11

त्वं लक्ष्मीस्त्वं स्मृतिर्मेधा त्वं धृतिस्त्वं वरानने । उमादेवीति विख्याता त्वं सती नात्र संशयः

ହେ ବରାନନେ, ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ; ତୁମେ ସ୍ମୃତି ଓ ମେଧା; ତୁମେ ଧୃତି। ‘ଉମାଦେବୀ’ ଭାବେ ତୁମେ ବିଖ୍ୟାତ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ତୁମେ ସତୀ ହିଁ।

Verse 12

वैष्णवी त्वं महादेवी ब्रह्माणी त्वं वरानने । कुमारी त्वं महाभागे भक्तिः श्रद्धा तथैव च

ହେ ମହାଦେବୀ, ତୁମେ ବୈଷ୍ଣବୀ; ହେ ବରାନନେ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ କୁମାରୀ; ତୁମେ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ।

Verse 13

कालरात्रिस्तु भूतानां कुमारी परमेश्वरी । त्वं लवस्त्वं त्रुटिश्चैव मुहूर्तं लक्षमेव च

ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ କୁମାରୀ, ଭୂତଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ କାଳରାତ୍ରି। ତୁମେ ଲବ, ତୁମେ ତ୍ରୁଟି; ତୁମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଏବଂ କାଳର ମାପ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ।

Verse 14

संवत्सरस्त्वं मासस्त्वं कालस्त्वं च क्षणस्तथा । नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे

ତୁମେ ହିଁ ସଂବତ୍ସର, ତୁମେ ହିଁ ମାସ; ତୁମେ ହିଁ କାଳ ଏବଂ ତୁମେ ହିଁ କ୍ଷଣ। ତ୍ରିଲୋକରେ—ଚର ଓ ଅଚର—ତୁମ ବିନା କିଛି ନାହିଁ।

Verse 15

एवं स्तुता तु मानेन कपिला परमेष्ठिना । तमुवाच महाभागं प्रहृष्य पद्मसम्भवम्

ଏପରି ପରମେଷ୍ଠି (ବ୍ରହ୍ମା) ଦ୍ୱାରା ମାନସହିତ ସ୍ତୁତା ହୋଇ କପିଳା ହୃଦୟରେ ପ୍ରହର୍ଷିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଇ ମହାଭାଗ ପଦ୍ମସମ୍ଭବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 16

प्रसन्ना तव वाक्येन देवदेव जगद्गुरो । किं करोमि प्रियं तेऽद्य ब्रूहि सर्वं पितामह

ତୁମ ବାକ୍ୟରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ। ଆଜି ତୁମ ପ୍ରିୟ କ’ଣ କରିବି? ସବୁ କହ, ହେ ପିତାମହ।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । जगद्धिताय जनिता मया त्वं परमेश्वरि । स्वर्गान्मर्त्यं ततो याहि लोकानां हितकाम्यया

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ! ଜଗତ୍‌ର ହିତ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଅ।

Verse 18

सर्वदेवमयी त्वं तु सर्वलोकमयी तथा । विधिना ये प्रदास्यन्ति तेषां वासस्त्रिविष्टपे

ତୁମେ ସର୍ବଦେବମୟୀ ଏବଂ ସର୍ବଲୋକମୟୀ ମଧ୍ୟ। ଯେମାନେ ବିଧିଅନୁସାରେ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କର ବାସ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)ରେ ହେବ।

Verse 19

एवमुक्त्वा ततो देवी ब्रह्माणं परमेश्वरी । वन्द्यमाना सुरैः सिद्धैराजगाम धरातलम्

ଏହିପରି କହି ପରମେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ-ସ୍ତୁତ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ।

Verse 20

युधिष्ठिर उवाच । यदायातेह सा तात ब्राह्मणो वचनाच्छुभा । तदा देवाश्च लोकाश्च कथमङ्गेषु संस्थिताः

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ତାତ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନରେ ସେଇ ଶୁଭା ଦେବୀ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, ତେବେ ଦେବମାନେ ଓ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କରେ କିପରି ସ୍ଥିତ ହେଲେ?

Verse 21

कथं वा संस्थितागत्य कपिला सा द्विजोत्तम । तीर्थे वा ह्यूषरे क्षेत्र एतन्मे कथय द्विज

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେଇ କପିଲା ଏଠାକୁ ଆସି କିପରି ସ୍ଥିତ ହେଲେ—ଏହି ତୀର୍ଥରେ କି, ନା ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ କହ।

Verse 22

मार्कण्डेय उवाच । सा तदा ब्रह्मणा चोक्ता धात्रा लोकस्य भारत । ब्रह्मलोकाद्गता पुण्यां नर्मदां लोकपावनीम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ସେତେବେଳେ ଲୋକଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ଆସି, ଲୋକପାବନୀ ପୁଣ୍ୟ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 23

तपः कृत्वा सुविपुलं नर्मदातटमाश्रिता । चचार पृथिवीं सर्वां सशैलवनकाननाम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ତପ କରି ନର୍ମଦାତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପର୍ବତ, ବନ ଓ କାନନ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ସେ ବିଚରଣ କଲେ।

Verse 24

तदाप्रभृति राजेन्द्र कपिलातीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं ख्यातमृषिसङ्घैर्निषेवितम्

ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କପିଲା-ତୀର୍ଥ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲା—ସର୍ବପାପହର ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ଏବଂ ଋଷିସଂଘମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷେବିତ।

Verse 25

तत्तीर्थे विधिवत्स्नात्वा कपिलायाः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ବିଧିମତ୍ ସ୍ନାନ କରି କପିଲାଙ୍କୁ ଦାନ ଅର୍ପଣ କରେ; ସେହି କର୍ମରେ ପର୍ବତ, ବନ ଓ କାନନ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦାନ ହୋଇଥିବା ପରି ହୁଏ।

Verse 26

तां तु पश्यति यो भक्त्या दीयमानां द्विजोत्तमे । तस्य वर्षशतं पापं नश्यते नात्र संशयः

କିନ୍ତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଦାନ ଦିଆଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଯେ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ—ତାହାର ଶତବର୍ଷର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 27

भूर्भुवः स्वर्महश्चैव जनः सत्यं तपस्तथा । ते तत्पृष्ठं समाश्रित्य स्थिता लोका नृपोत्तम

ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ, ମହଃ, ଜନଃ, ସତ୍ୟ ଓ ତପଃ—ଏହି ଲୋକମାନେ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ତାଙ୍କର ପୃଷ୍ଠକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 28

मुखे ह्यग्निः स्थितो देवो दन्तेषु च भुजङ्गमाः । धाता विधाता ह्योष्ठौ च जिह्वायां तु सरस्वती

ତାଙ୍କର ମୁଖରେ ଦେବ ଅଗ୍ନି ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଦାନ୍ତରେ ଭୁଜଙ୍ଗମାନେ (ସର୍ପ) ଅଛନ୍ତି। ଓଷ୍ଠରେ ଧାତା-ବିଧାତା, ଓ ଜିହ୍ୱାରେ ସରସ୍ୱତୀ ବିରାଜିତ।

Verse 29

सहस्रकिरणौ देवौ चन्द्रादित्यौ सुलोचनौ । नासिकामध्यगश्चैव मारुतो नृपसत्तम

ସହସ୍ରକିରଣଧାରୀ ଦେବ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଆଦିତ୍ୟ ତାହାର ସୁଲୋଚନ ନୟନ; ତାହାର ନାସିକାମଧ୍ୟରେ ମାରୁତ (ବାୟୁ) ବସନ୍ତି, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 30

ललाटे तु महादेवो ह्यश्विनौ कर्णसंस्थितौ । नरनारायणौ शृङ्गे शृङ्गमध्ये पितामहः

ତାହାର ଲଲାଟେ ମହାଦେବ ଅଧିଷ୍ଠିତ; କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଅବସ୍ଥିତ। ଶୃଙ୍ଗଦ୍ୱୟରେ ନର-ନାରାୟଣ, ଶୃଙ୍ଗମଧ୍ୟରେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 31

कम्बलोऽधिगतस्तात पाशधृग्वरुणस्तथा । यमश्च भगवान्देव आश्रित्य चोदरं श्रितः

ହେ ତାତ, ସେଠାରେ କମ୍ବଳ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିଛି; ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ ଓ ଭଗବାନ୍ ଦେବ ଯମ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାହାର ଉଦରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 32

खुरेषु पन्नगाश्चैवं पुच्छाग्रे सूर्यरश्मयः । एवम्भूतां हि कपिलां सर्वदेवमयीं नृप

ତାହାର ଖୁରରେ ଏହିପରି ପନ୍ନଗ (ନାଗ) ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ପୁଛର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମିମାନ ଅଛି। ହେ ନୃପ, ଏପରି କପିଳା ଗୋ ସର୍ବଦେବମୟୀ।

Verse 33

ये धारयन्ति च गृहे धन्यास्ते नात्र संशयः । प्रातरुत्थाय यस्तस्याः कुरुते तु प्रदक्षिणाम्

ଯେମାନେ ତାହାକୁ ଗୃହେ ଧାରଣ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଧନ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେ ପ୍ରାତଃକାଳେ ଉଠି ତାହାର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ…

Verse 34

प्रदक्षिणा कृता तेन सशैलवनकानना । कपिलापञ्चगव्येन यः स्नापयति शङ्करम्

ତାହାର କୃତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାର ଫଳ ପର୍ବତ, ବନ ଓ ଉପବନସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ପରିକ୍ରମାର ଫଳ ସମାନ। ଏବଂ ଯେ କପିଲା ଗାଈର ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ…

Verse 35

उपवासपरो यस्तु तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । स्नात्वा ह्युक्तविधानेन तर्पयेत्पितृदेवताः

ହେ ନରାଧିପ! ଯେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଉପବାସପରାୟଣ, ସେ ନିୟମୋକ୍ତ ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରୁ।

Verse 36

तस्य ते वंशजाः सर्वे दश पूर्वे दशापरे । तृप्ता रोहन्ति वै स्वर्गे ध्यायन्तोऽस्य मनोरथान्

ତାହାର ସମସ୍ତ ବଂଶଜ—ପୂର୍ବର ଦଶ ଓ ପରର ଦଶ ପିଢ଼ି—ତୃପ୍ତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆରୋହଣ କରନ୍ତି, ତାହାର ପୁଣ୍ୟସଙ୍କଳ୍ପକୁ ସ୍ମରଣ କରି।

Verse 37

एष ते विधिरुद्दिष्टः सम्भवो नृपसत्तम । तीर्थस्य च फलं पुण्यं किमन्यत्परिपृच्छसि

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହାର ବିଧି ଉତ୍ପତ୍ତିସହିତ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା, ଏବଂ ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟଫଳ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଆଉ କଣ ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

Verse 38

धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

ଏହା ଧନ୍ୟ, ଯଶଦାୟକ, ଆୟୁବର୍ଦ୍ଧକ ଓ ଉତ୍ତମ—ସମସ୍ତ ଦୁଃଖନାଶକ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 39

अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ—ଏହା ଅଧ୍ୟାୟ-ସମାପ୍ତି ସୂଚକ ଚିହ୍ନ।