Adhyaya 35

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । जलमध्ये महादेवः केन तिष्ठति हेतुना । उत्तरं दक्षिणं कूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तम

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ମହାଦେବ କେଉଁ ହେତୁରୁ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ? ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ଛାଡ଼ି ସେ କାହିଁକି ମଧ୍ୟରେ ବସନ୍ତି?

Verse 2

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतदाख्यानमतुलं पुण्यं श्रुतिमुखावहम् । पुराणे यच्छ्रुतं तात तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ଅତୁଳ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ଶ୍ରବଣଯୋଗ୍ୟ। ହେ ତାତ! ପୁରାଣରେ ଯାହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ସେ ସବୁ ତୁମକୁ କିଛି ଛାଡ଼ିନାହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି।

Verse 3

त्रेतायुगे महाभाग रावणो देवकण्टकः । त्रैलोक्यविजयी रौद्रः सुरासुरभयंकरः

ହେ ମହାଭାଗ! ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ରାବଣ ଦେବମାନଙ୍କର କଣ୍ଟକ ଥିଲା—ରୌଦ୍ର ସ୍ୱଭାବୀ, ତ୍ରିଲୋକବିଜୟୀ, ଏବଂ ସୁର-ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର।

Verse 4

देवदानवगन्धर्वैरृषिभिश्च तपोधनैः । अवध्योऽथ विमानेन यावत्पर्यटते महीम्

ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ତପୋଧନ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହେଲା; ପରେ ସେ ନିଜ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ଇଚ୍ଛାମତେ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବତ୍ର ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲା।

Verse 5

तावद्धिन्ध्यगिरेर्मध्ये दानवो बलदर्पितः । मयो नामेति विख्यातो गुहावासी तपश्चरन्

ସେତେବେଳେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତମଧ୍ୟରେ ବଳଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ‘ମୟ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦାନବ ଗୁହାବାସୀ ହୋଇ ତପଶ୍ଚର୍ୟା କରୁଥିଲା।

Verse 6

तस्य पार्श्वगतो रक्षो विनयादवनिं गतः । पूजितो दानसन्मानैरिदं वचनमब्रवीत्

ତାହାର ପାଖକୁ ଯାଇ ରାକ୍ଷସ (ରାବଣ) ବିନୟରେ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲା; ଦାନ ଓ ସନ୍ମାନରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 7

कस्येयं पद्मपत्राक्षी पूर्णचन्द्रनिभानना । किंनामधेया तपति तप उग्रं कथं विभो

ଏହି ପଦ୍ମପତ୍ରାକ୍ଷୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ମୁଖବତୀ କନ୍ୟା କାହାର? ତାହାର ନାମ କ’ଣ, ଏବଂ ହେ ବିଭୋ, ସେ କାହିଁକି ଏତେ ଉଗ୍ର ତପ କରୁଛି?

Verse 8

मय उवाच । दानवानां पतिः श्रेष्ठो मयोऽहं नाम नामतः । भार्या तेजोवती नाम तस्यास्तु तनया शुभा

ମୟ କହିଲା—ମୁଁ ନାମରେ ‘ମୟ’, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧିପତି। ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ‘ତେଜୋବତୀ’; ତାଙ୍କର ଏକ ଶୁଭ କନ୍ୟା ଅଛି।

Verse 9

मन्दोदरीति विख्याता तपते भर्तृकारणात् । आराधयन्ती भर्तारमुमाया दयितं शुभम्

ସେ ‘ମନ୍ଦୋଦରୀ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଭର୍ତ୍ତା-ପ୍ରାପ୍ତି ହେତୁ ତପ କରୁଛି, ଏବଂ ଉମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶୁଭ ପ୍ରଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ନିଜ ବର ଭାବେ ଆରାଧନା କରୁଛି।

Verse 10

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य रावणो मदमोहितः । प्रसृतः प्रणतो भूत्वा मयं वचनमब्रवीत्

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଗର୍ବମୋହିତ ରାବଣ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା; ପରେ ପ୍ରଣାମ କରି ମୟଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 11

पौलस्त्यान्वयसंजातो देवदानवदर्पहा । प्रार्थयामि महाभाग सुतां त्वं दातुमर्हसि

ମୁଁ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶଜ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦର୍ପ ନାଶକ। ହେ ମହାଭାଗ! ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି—ଆପଣ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ମୋତେ ଦାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 12

ज्ञात्वा पैतामहं वृत्तं मयेनापि महात्मना । रावणाय सुता दत्ता पूजयित्वा विधानतः

ପୈତାମହ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣି ମହାତ୍ମା ମୟ ମଧ୍ୟ ବିଧିମତେ (ରାବଣଙ୍କୁ) ପୂଜା କରି ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।

Verse 13

गृहीत्वा तां तदा रक्षोऽभ्यर्च्यमानो निशाचरैः । देवोद्याने विमानैश्च क्रीडते स तया सह

ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ରାକ୍ଷସ, ନିଶାଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ବିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୋଦ୍ୟାନରେ ତାଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କଲା।

Verse 14

केनचित्त्वथ कालेन रावणो लोकरावणः । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो जनयामास भारत

କିଛି ସମୟ ପରେ, ହେ ଭାରତ! ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାବଣ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା ଏବଂ ପୁତ୍ରବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲା।

Verse 15

तेनैव जातमात्रेण रावो मुक्तो महात्मना । संवर्तकस्य मेघस्य तेन लोका जडीकृताः

ସେଇ ମହାତ୍ମା ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ମୁକ୍ତ କଲେ; ସଂବର୍ତ୍ତକ ମେଘର ନାଦ ପରି ସେ ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜଡ ହୋଇ ସ୍ତବ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 16

श्रुत्वा तन्नर्दितं घोरं ब्रह्मा लोकपितामहः । नाम चक्रे तदा तस्य मेघनादो भविष्यति

ସେ ଘୋର ନର୍ଦ୍ଦନ ଶୁଣି ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତେବେ ତାହାର ନାମ ରଖିଲେ—‘ଏ ମେଘନାଦ ହେବ’।

Verse 17

एवंनामा कृतः सोऽपि परमं व्रतमास्थितः । तोषयामास देवेशमुमया सह शङ्करम्

ଏଭଳି ନାମ ପାଇ ସେ ମଧ୍ୟ ପରମ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲା; ବ୍ରତାଚରଣରେ ଉମାସହିତ ଦେବେଶ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା।

Verse 18

व्रतैर्नियमदानैश्च होमजाप्यविधानतः । कृच्छ्रचान्द्रायणैर्नित्यं कृशं कुर्वन्कलेवरम्

ବ୍ରତ, ନିୟମ ଓ ଦାନ, ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ହୋମ ଓ ଜପ ଦ୍ୱାରା—ନିତ୍ୟ କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ତପରେ ସେ ନିଜ ଶରୀରକୁ କୃଶ କରିଦେଲା।

Verse 19

एवमन्यद्दिने तात कैलासं धरणीधरम् । गत्वा लिङ्गद्वयं गृह्य प्रस्थितो दक्षिणामुखः

ଏଭଳି ଆଉ ଗୋଟିଏ ଦିନ, ହେ ତାତ, ସେ ଧରଣୀଧର କୈଲାସକୁ ଯାଇ ଦୁଇଟି ଲିଙ୍ଗ ଗ୍ରହଣ କରି ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 20

नर्मदातटमाश्रित्य स्नातुकामो महाबलः । निक्षिप्य पूजयन् देवं कृतजाप्यो नरेश्वर

ନର୍ମଦାତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ସେ ମହାବଳୀ ତାହାକୁ ରଖି ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲା; ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଜପ ସମାପ୍ତ କରି।

Verse 21

तत्रायतनावासेन स्नातो हुतहुताशनः । कृतकृत्यमिवात्मानं मानयित्वा निशाचरः

ସେଠାରେ ସେହି ପବିତ୍ର ଆୟତନରେ ବାସ କରି ସେ ସ୍ନାନ କଲା ଓ ହୁତାଶନରେ ଆହୁତି ଦେଲା; ଏବଂ ସେ ନିଶାଚର ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ ଭାବି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 22

गन्तुकामः परं मार्गं लङ्कायां नृपसत्तम । एकमुद्धरतो लिङ्गं प्रणतः सव्यपाणिना

ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ଲଙ୍କାକୁ ଆଗେ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ଗୋଟିଏ ଲିଙ୍ଗକୁ ଉଠାଇଲା; ପ୍ରଣାମ କରି ବାମହାତକୁ ନମସ୍କାରାର୍ଥେ ଉଠାଇଲା।

Verse 23

द्वितीयं तु द्वितीयेन भक्त्या पौलस्त्यनन्दनः । तावदेव महालिङ्गं पतितं नर्मदांभसि

ତାପରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟନନ୍ଦନ ସେହି ଭକ୍ତିରେ ଦ୍ୱିତୀୟଟିକୁ ଉଠାଇଲା; ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମହାଲିଙ୍ଗ ନର୍ମଦାଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 24

याहि याहीति चेत्युक्त्वा जलमध्ये प्रतिष्ठितः । नमित्वा रावणिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः

‘ଯାଅ, ଯାଅ’ ବୋଲି କହି ସେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା; ଏବଂ ରାବଣି ଦେବମାନଙ୍କର ପରମେଷ୍ଠୀ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 25

जगामाकाशमाविश्य पूज्यमानो निशाचरैः । तदा प्रभृति तत्तीर्थं मेघनादेति विश्रुतम्

ସେ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ନିଶାଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ। ସେହିଦିନଠାରୁ ସେ ତୀର୍ଥ ‘ମେଘନାଦ-ତୀର୍ଥ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 26

पूर्वं तु गर्जनं नाम सर्वपापक्षयंकरम् । तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र यस्तु स्नानं समाचरेत्

ପୂର୍ବେ ତାହାର ନାମ ‘ଗର୍ଜନ’ ଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକ୍ଷୟକର। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯେ କେହି ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରେ—

Verse 27

अहोरात्रोषितो भूत्वा अश्वमेधफलं लभेत् । पिण्डदानं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

ଯେ ସେଠାରେ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି ବାସ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ହେ ନରାଧିପ, ଯେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ—

Verse 28

यत्फलं सत्त्रयज्ञेन तद्भवेन्नात्र संशयः । तेन द्वादशवर्षाणि पितरः संप्रतर्पिताः

ସତ୍ତ୍ରଯଜ୍ଞରୁ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 29

यस्तु भोजयते विप्रं षड्रसात्रेन भारत । अक्षयपुण्यमाप्नोति तत्र तीर्थे नरोत्तम

କିନ୍ତୁ ହେ ଭାରତ, ଯେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଷଡ୍ରସଯୁକ୍ତ ଭୋଜନ କରାଏ, ହେ ନରୋତ୍ତମ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 30

प्राणत्यागं तु यः कुर्याद्भावितो भावितात्मना । स वसेच्छाङ्करे लोके यावदा भूतसम्प्लवम्

ଯେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଧ୍ୟାନମୟ ଭାବିତ ମନରେ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ (ପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶଙ୍କରଲୋକରେ ବସେ।

Verse 31

एषा ते नरशार्दूल गर्जनोत्पत्तिरुत्तमा । कथिता स्नेहबन्धेन सर्वपापक्षयकरी

ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ! ସ୍ନେହବନ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ‘ଗର୍ଜନ’ର ଏହି ଉତ୍ତମ ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା କହିଛି; ଏହା ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକାରୀ।

Verse 35

। अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ। (ଅଧ୍ୟାୟ-ଶୀର୍ଷକ)