
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନର୍ମଦା ତଟରେ ମହା ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଉପାଖ୍ୟାନ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହନ୍ତି। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। କୁଲିକ ବଂଶର ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭକ୍ତ କଠୋର ତୀର୍ଥବ୍ରତ କରନ୍ତି—ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା, ଅନ୍ନତ୍ୟାଗ ଓ ଅତି ଅଳ୍ପ ଜଳ—ତାପରେ ଦେବତା ସ୍ୱପ୍ନରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ବ୍ରତକୁ ମିତ କରିବାକୁ କହନ୍ତି ଏବଂ ଚରାଚର ଜଗତରେ ଦିବ୍ୟତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାପିଛି ବୋଲି ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ବର ମାଗିବାକୁ କୁହାଗଲେ ଭକ୍ତ ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ନିତ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି; ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ପୂଜା କରିବେ ସେମାନଙ୍କୁ କୃପା ଓ ଲାଭ ମିଳୁ, ଏବଂ ଶାରୀରିକ ଅସମର୍ଥତା ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବିଶେଷ କରୁଣା ମିଳୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ପରେ ତୀର୍ଥଫଳ-ପ୍ରଶଂସା—ସ୍ନାନ, ଅର୍ଘ୍ୟଦାନ ଆଦିରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ସମ ପୁଣ୍ୟ; ଅନ୍ତକାଳରେ ସେଠାରେ କୃତ କର୍ମରେ ଅଗ୍ନିଲୋକ, ବରୁଣଲୋକ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀର୍ଘ ସମ୍ମାନ ଲାଭ ହୁଏ। ପ୍ରଭାତେ ଭାସ୍କରଙ୍କ ନିତ୍ୟ ସ୍ମରଣ ଜୀବନଜନିତ ପାପ ନାଶ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तत्रैव तु भवेदन्यदादित्यस्य महात्मनः । कीर्तयामि नरश्रेष्ठ यदि ते श्रवणे मतिः
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମହାତ୍ମା ଆଦିତ୍ୟ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ଅଛି। ଯଦି ତୁମ ମନ ଶ୍ରବଣରେ ଲଗେ, ମୁଁ ତାହା କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं श्रुत्वा तव मुखोद्गतम् । विस्मयाद्धृष्टरोमाहं जातोऽस्मि मुनिसत्तम
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ମୁନିସତ୍ତମ! ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ଏହି ଅତୁଲ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି ମୁଁ ବିସ୍ମୟରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଛି।
Verse 3
सहस्रकिरणो देवो हर्ता कर्ता निरञ्जनः । अवतारेण लोकानामुद्धर्ता नर्मदातटे
ସହସ୍ରକିରଣ ଦେବ—ନିର୍ମଳ, ନିରଞ୍ଜନ, ହର୍ତ୍ତା ଓ କର୍ତ୍ତା—ନର୍ମଦା ତଟରେ ଅବତାର ଧାରଣ କରି ଲୋକମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରକ ହେଲେ।
Verse 4
पुरुषाकारो भगवानुताहो तपसः फलात् । कस्य गोत्रे समुत्पन्नः कस्य देवोऽभवद्वशी
ଭଗବାନ କି ପୁରୁଷାକାର ଧାରଣ କଲେ—ନା ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଥିଲା? ସେ କେଉଁ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ କାହାର ଭକ୍ତିବଶେ ସେ ଦେବ ବଶୀଭୂତ ହେଲେ?
Verse 5
श्रीमार्कण्डेय उवाच । कुलिकान्वयसम्भूतो ब्राह्मणो भक्तिमाञ्छुचिः । ईक्ष्यामीति रविं तत्र तीर्थे यात्राकृतोद्यमः
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—କୁଲିକା ବଂଶଜ, ଭକ୍ତିମାନ ଓ ଶୁଚି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ‘ମୁଁ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବି’ ବୋଲି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହରେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।
Verse 6
योजनानां शतं साग्रं निराहारो गतोदकः । प्रस्थितो देवदेवेन स्वप्नान्ते वारितः किल
ସେ ଶତ ଯୋଜନରୁ ଅଧିକ ଦୂର, ନିରାହାର ଓ ଜଳ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ଯାତ୍ରା କଲା; କିନ୍ତୁ କୁହାଯାଏ, ସ୍ୱପ୍ନାନ୍ତେ ଦେବଦେବ ତାକୁ ରୋକି (ମାର୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଇ) ଦେଲେ।
Verse 7
भोभो मुने महासत्त्व अलं ते व्रतमीदृशम् । सर्वं व्याप्य स्थितं पश्य स्थावरं जङ्गमं च माम्
ହେ ମୁନି, ମହାସତ୍ତ୍ୱ! ଏପରି ବ୍ରତ ଯଥେଷ୍ଟ। ମୋତେ ଦେଖ—ମୁଁ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ; ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ଦୁହିଁରେ ମୁଁ ଅଛି।
Verse 8
तपाम्यहं ततो वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च । न मृ तं चैव मृत्युं च यः पश्यति स पश्यति
ମୁଁ ତାପରୂପେ ଜ୍ୱଳି ଉଠେ, ପରେ ବର୍ଷାରୂପ ହୁଏ; ମୁଁ ତାହାକୁ ରୋକେ ଓ ଛାଡ଼େ ମଧ୍ୟ। ଯେ ମୋତେ ଦେଖେ ସେଇ ସତ୍ୟରେ ଦେଖେ—ସେ ମୃତକୁ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପୃଥକ ଭାବେ ଦେଖେ ନାହିଁ।
Verse 9
वरं वरय भद्रं त्वमात्मनो यस्तवेप्सितम्
ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ନିଜ ପାଇଁ ଯାହା ଇଚ୍ଛିତ, ସେହି ବର ମାଗ।
Verse 10
ब्राह्मण उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव देयो यदि वरो मम । उत्तरे नर्मदाकूले सदा संनिहितो भव
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ସଦା ସନ୍ନିହିତ ରୁହନ୍ତୁ।
Verse 11
ये भक्त्या परया देव योजनानां शते स्थिताः । स्मरिष्यन्ति जितात्मानस्तेषां त्वं वरदो भव
ହେ ଦେବ! ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ପରମ ଭକ୍ତିରେ—ଜିତାତ୍ମା ହୋଇ—ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ, ଆପଣ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବରଦାତା ହୁଅନ୍ତୁ।
Verse 12
कुब्जान्धबधिरा मूका ये केचिद्विकलेन्द्रियाः । तव पादौ नमस्यन्ति तेषां त्वं वरदो भव
କୁବ୍ଜ, ଅନ୍ଧ, ବଧିର, ମୂକ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିକଳ ଲୋକ—ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବରଦାତା ହୁଅନ୍ତୁ।
Verse 13
शीर्णघ्राणा गतधियो ह्यस्थिचर्मावशेषिताः । तेषां त्वं करुणां देव अचिरेण कुरुष्व ह
ଯାହାଙ୍କ ଘ୍ରାଣଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ, ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ନିଷ୍ପ୍ରଭ, ଯେମାନେ ଅସ୍ଥି-ଚର୍ମମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ—ହେ ଦେବ! ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର କରୁଣା କରନ୍ତୁ।
Verse 14
येऽपि त्वां नर्मदातोये स्नात्वा तत्र दिने दिने । अर्चयन्ति जगन्नाथ तेषां त्वं वरदो भव
ଯେମାନେ ନର୍ମଦା ଜଳରେ ଦିନେଦିନେ ସ୍ନାନ କରି ସେଠାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି—ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ଆପଣ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବରଦାତା ହୁଅନ୍ତୁ।
Verse 15
प्रभाते ये स्तविष्यन्ति स्तवैर्वैदिकलौकिकैः । अभिप्रेतं वरं देव तेषां त्वं दद भोच्युत
ଯେମାନେ ପ୍ରଭାତେ ବୈଦିକ ଓ ଲୌକିକ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ହେ ଦେବ ଅଚ୍ୟୁତ, ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦାନ କରନ୍ତୁ।
Verse 16
तवाग्रे वपनं देव कारयन्ति नरा भुवि । स्वामिंस्तेषां वरो देय एष मे परमो वरः
ହେ ଦେବ! ପୃଥିବୀରେ ଯେ ନରମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବପନ (ମୁଣ୍ଡନ) କରାନ୍ତି, ହେ ସ୍ୱାମୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ବର ଦିଆଯାଉ—ଏହି ମୋର ପରମ ବର।
Verse 17
एवमस्त्विति तं चोक्त्वा मुनिं करुणया पुनः । शतभागेन राजेन्द्र स्थित्वा चादर्शनं गतः
“ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, କରୁଣାରେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ପୁନଃ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଶତଭାଗ ସମୟମାତ୍ର ସେଠାରେ ରହି ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
Verse 18
तत्र तीर्थे नरो भक्त्या गत्वा स्नानं समाचरेत् । तर्पयेत्पितृदेवांश्च सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ନର ଭକ୍ତିସହିତ ଯାଇ ସ୍ନାନ କରୁ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରୁ; ତେଣୁ ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
Verse 19
अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । द्योतयन्वै दिशः सर्वा अग्निलोकं स गच्छति
ହେ ନରାଧିପ! ଯେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଅଗ୍ନିପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୀପ୍ତ କରି ଅଗ୍ନିଲୋକକୁ ଗମନ କରେ।
Verse 20
यस्तत्तीर्थं समासाद्य त्यजतीह कलेवरम् । स गतो वारुणं लोकमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
ଯେ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ବରୁଣଲୋକକୁ ଯାଏ—ଏହିପରି ଶଙ୍କର କହିଲେ।
Verse 21
तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्संन्यासेन तनुं त्यजेत् । षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते
ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ସନ୍ନ୍ୟାସ ଧାରଣ କରି ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 22
अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यशब्दानुनादिते । उषित्वायाति मर्त्ये वै वेदवेदाङ्गविद्भवेत्
ଅପ୍ସରାଗଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ସେଠାରେ ବାସ କରି, ସେ ପୁନର୍ବାର ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଫେରେ ଏବଂ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାତା ହୁଏ।
Verse 23
व्याधिशोकविनिर्मुक्तो धनकोटिपतिर्भवेत् । पुत्रदारसमोपेतो जीवेच्च शरदः शतम्
ସେ ରୋଗ ଓ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ କୋଟି ଧନର ଅଧିପତି ହୁଏ; ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଶତ ଶରଦ (ଶତବର୍ଷ) ଜୀବନ୍ତ ରହେ।
Verse 24
प्रातरुत्थाय यस्तत्र स्मरते भास्करं तदा । आजन्मजनितात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः
ଯେ ସେଠାରେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସେତେବେଳେ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ଜନ୍ମଠାରୁ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 34
। अध्याय
ଇତି ଅଧ୍ୟାୟ।