
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କିନ୍ତୁ ତତ୍ତ୍ୱଗର୍ଭ ଉପାଖ୍ୟାନ କହନ୍ତି, ଯାହା ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ନୀତିଶିକ୍ଷା—ଦୁହେଁ। ସେ ଦେବଙ୍କ “ମହତ୍ ଚରିତ” ଉଲ୍ଲେଖ କରି କହନ୍ତି ଯେ ଏହାର ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ—ଏହି ଫଳଶ୍ରୁତି। କଥାରେ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ଶିଶୁରୂପେ ଗ୍ରାମର ପିଲାମାନଙ୍କ ସହ ଆମଲକ (ଆଁଳା) ଫଳ ନେଇ ଖେଳନ୍ତି। ପିଲାମାନେ ଫଳ ଛାଡ଼ିଲେ, ଶିବ କ୍ଷଣେ ତାହା ଆଣି ପୁଣି ଫେରାଇ ଛାଡ଼ନ୍ତି; ଖେଳ ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ ସେମାନେ ବୁଝନ୍ତି—ଏହି ଆମଲକ ହିଁ ପରମେଶ୍ୱର। ଶେଷରେ “ଆମଲେଶ୍ୱର” କୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇ, ସେଠାରେ ଏକଥର ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ ପରମ ପଦ ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि देवस्य चरितं महत् । श्रुतमात्रेण येनैव सर्वपापैः प्रमुच्यते
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଦେବଙ୍କ ଆଉ ଗୋଟିଏ ମହାନ୍ ଚରିତ୍ର କହିବି; ଯାହା କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
Verse 2
अबालो बालरूपेण ग्रामण्यैर्बालकैः सह । आमलैः क्रीडते शम्भुस्तत्ते वक्ष्यामि भारत
ହେ ଭାରତ! ଶମ୍ଭୁ ଶିଶୁ ନୁହେଁ ତଥାପି ଶିଶୁରୂପ ଧାରଣ କରି ଗ୍ରାମର ବାଳକମାନଙ୍କ ସହ ଆମଳକ ଫଳ ନେଇ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି—ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
Verse 3
सर्वैस्तैरामलाः क्षिप्ता ये ते देवेन पाण्डव । आनीतास्तत्क्षणादेव ततः पश्चात्क्षिपेद्धरः
ହେ ପାଣ୍ଡବ! ସେ ସମସ୍ତ ବାଳକ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଆମଳକ ଫଳ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଦେବତା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ଫେରାଇ ଆଣୁଥିଲେ; ତାପରେ ଛାଡ଼ିଥିବା ଲୋକ ପୁଣି ଛାଡ଼ୁଥିଲା।
Verse 4
यावद्गत्वा दिशो दिग्भ्य आगच्छन्ति पृथक्पृथक् । तावत्तमामलं भूतं पश्यन्ति परमेश्वरम्
ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତକୁ ଯାଇ ପୁଣି ପୁଣି ନିଜ ନିଜ ଦିଗରେ ଫେରିଆସୁଥିବା ଯାଏଁ, ସେତେ ସମୟ ସେମାନେ ସେଇ ନିର୍ମଳ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
Verse 5
तृतीये चैव यत्कर्म देवदेवस्य धीमतः । स्थानानां परमं स्थानमामलेश्वरमुत्तमम्
ଦେବଦେବ ଧୀମାନ ପ୍ରଭୁ ତୃତୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଯେ କର୍ମ କଲେ, ସେହି କାରଣରୁ ‘ଆମଳେଶ୍ୱର’ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ସ୍ଥାନ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥଧାମ ବୋଲି କଥିତ।
Verse 6
तेन पूजितमात्रेण प्राप्यते परमं पदम्
ତାଙ୍କୁ କେବଳ ପୂଜା କରିବାମାତ୍ରେ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।