
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହନ୍ତି—ମହେଶ୍ୱର ଭିକ୍ଷୁରୂପ ଧାରଣ କରି ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦେହ ଭସ୍ମଲିପ୍ତ, ଗଳାରେ ଅକ୍ଷସୂତ୍ର, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ, ଜଟା ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ; ସେ ଡମରୁ ବଜାନ୍ତି, ଯାହାର ନାଦ ଦିଣ୍ଡିମ (ନଗାଡ଼ା) ସଦୃଶ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଶିଶୁ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ଘେରି ରହିଲେ, ସେ କେବେ ଗୀତ, କେବେ ହାସ, କେବେ କଥା, କେବେ ନୃତ୍ୟ କରି—ଦର୍ଶକଙ୍କୁ କେବେ ଦିଶନ୍ତି, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ସତର୍କବାଣୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ସେ ଖେଳଛଳରେ ଯେଉଁଠି ତାହା ରଖନ୍ତି, ସେଇ ଘର ‘ଭାରଗ୍ରସ୍ତ’ ହୋଇ ନଶିଯାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅବମାନ, ଭୁଲ ପରିଚୟ, କିମ୍ବା ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଦିବ୍ୟ-ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ଅସ୍ଥିର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ନୈତିକ-ଆଚାରଗତ ସୂଚନା। ଲୋକେ ଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ସହିତ ପ୍ରଭୁ ‘ଦିଣ୍ଡିମ-ରୂପ’ରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରୁ ଦିଣ୍ଡିମେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ରୂପ/ସ୍ଥଳର ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ସର୍ବପାପମୋଚନ ଫଳ ମିଳେ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି କୁହେ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । अथान्यत्सम्प्रवक्ष्यामि देवस्य चरितं महत् । श्रुतमात्रेण येनाशु सर्वपापैः प्रमुच्यते
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଦେବଙ୍କ ଆଉ ଏକ ମହାନ ଚରିତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 2
भिक्षुरूपं परं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः । एकशालां गतो ग्रामं भिक्षार्थी क्षुत्पिपासितः
ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ପରମ ଭିକ୍ଷୁରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାର ଭାବ ଦେଖାଇ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ‘ଏକଶାଳା’ ନାମକ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ।
Verse 3
अक्षसूत्रोद्यतकरो भस्मगुण्ठितविग्रहः । स्फुरत्त्रिशूलो विश्वेशो जटाकुण्डलभूषितः
ହାତରେ ଉଠାଇଥିବା ଅକ୍ଷମାଳା, ଦେହ ଭସ୍ମରେ ଆବୃତ; ଝଲମଲ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଜଟା ଓ କୁଣ୍ଡଳରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
Verse 4
कृत्तिवासा महाकायो महाहिकृतभूषणः । वादयन्वै डमरुकं डिण्डिमप्रतिमं शुभम्
ସେ କୃତ୍ତିବାସ, ମହାକାୟ, ମହାସର୍ପରେ ନିର୍ମିତ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ। ସେ ଶୁଭ ଡମରୁ ବାଜାଉଥିଲେ; ତାହାର ଧ୍ୱନି ମହା ଡିଣ୍ଡିମ-ନଗାଡ଼ା ପରି ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା।
Verse 5
कपालपाणिर्भगवान्बालकैर्बहुभिर्वृतः । क्वचिद्गायन्हसंश्चैव नृत्यन्वदन् क्वचित्क्वचित्
ଭଗବାନ କପାଳପାତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ଅନେକ ବାଳକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ। କେବେ ଗାଉଥିଲେ, କେବେ ହସୁଥିଲେ, କେବେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, କେବେ କଥା କହୁଥିଲେ—ଏଠି ସେଠି ଘୁରୁଥିଲେ।
Verse 6
यत्र यत्र गृहे देवो लीलया डिण्डमं न्यसेत् । भाराक्रान्तं गृहं पार्थ तत्रतत्र विनश्यति
ହେ ପାର୍ଥ! ଦେବ ଲୀଳାବଶେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଘରେ ସେଇ ‘ଡିଣ୍ଡିମ’ ରଖୁଥିଲେ, ସେ ଘର ତାହାର ଭାରରେ ଚାପି ପଡ଼ି ସେଠାରେଇ ଭାଙ୍ଗି ନଶିଯାଉଥିଲା।
Verse 7
एवं सम्प्रचरन् देवो वेष्टितो बहुभिर्जनैः । दृश्यादृश्येन रूपेण निर्जगाम बहिः प्रभुः
ଏଭଳି ଚଳିତ ଦେବତା ବହୁ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ; ଦୃଶ୍ୟ-ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପେ ପ୍ରଭୁ ବାହାରକୁ ନିର୍ଗତ ହେଲେ।
Verse 8
इतश्चेतश्च धावन्तं न पश्यन्ति यदा जनाः । विस्मितास्ते स्थिताः शम्भुर्भविष्यति ततोऽस्तुवन्
ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଏଠି-ସେଠି ଧାଉଥିବାବେଳେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ପରେ ‘ଏହି ଶମ୍ଭୁ’ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 9
तेषां तु स्तुवतां भक्त्या शङ्करं जगतां पतिम् । डिण्डिरूपो हि भगवांस्तदासौ प्रत्यदृश्यत
ଭକ୍ତିରେ ଜଗତ୍ପତି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଡିଣ୍ଡି (ଢୋଳ) ରୂପେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।
Verse 10
तदाप्रभृति देवेशो डिण्डिमेश्वर उच्यते । दर्शनात्स्पर्शनाद्राजन् सर्वपापैः प्रमुच्यते
ସେହି ସମୟରୁ ଦେବେଶ ‘ଡିଣ୍ଡିମେଶ୍ୱର’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ—ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।