
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁଙ୍ଖ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହି ଏହାକୁ “ଉତ୍ତମ” ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ପୂର୍ବକାଳରେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ପୁଙ୍ଖଙ୍କ ସିଦ୍ଧିଲାଭର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ସ୍ମରଣ କରାଇ ତୀର୍ଥର ପାବନତା ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ। ପରେ ଏହି ସ୍ଥାନର ଖ୍ୟାତିକୁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ (ପରଶୁରାମ)ଙ୍କ ତପସ୍ୟା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଏ—କ୍ଷତ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ନିବାରକ ସେ ମହାବଳୀ ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଦୀର୍ଘକାଳ କଠୋର ତପ କରନ୍ତି। ତାପରେ ଫଳଶ୍ରୁତି କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ—ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ପୂଜା କଲେ ଇହଲୋକରେ ବଳ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ଦେବ-ପିତୃ ତର୍ପଣ/ପୂଜାରେ ପିତୃଋଣମୁକ୍ତି ହୁଏ; ସେଠାରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କଲେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପରାବର୍ତ୍ତନୀୟ ଗତି ମିଳେ। ସ୍ନାନରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପୁଣ୍ୟବୃଦ୍ଧି (ଏକ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ବହୁ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ), ଏବଂ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ଆରାଧନାରେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି କୁହାଯାଇଛି। ଏଭଳି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସ୍ଥାନାଧାରିତ ଶୈବ ଆଚରଣକୁ ଉଚ୍ଚ ଫଳଦାୟକ ଧର୍ମମାର୍ଗ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात पुङ्खिलं तीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थे पुरा पुङ्खः पार्थ सिद्धिमुपागतः
ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ତାତ! ତାହାର ପରେ ‘ପୁଙ୍ଖିଲ’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେହି ତୀର୍ଥରେ ପୁରାକାଳରେ ପୃଥାପୁତ୍ର ପୁଙ୍ଖ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲା।
Verse 2
जामदग्न्यो महातेजाः क्षत्रियान्तकरः प्रभुः । तपः कृत्वा सुविपुलं नर्मदोत्तरतीरभाक्
ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଭୁ—କ୍ଷତ୍ରିୟାନ୍ତକର—ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଆସୀନ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ତପ କଲେ।
Verse 3
ततः प्रभृति विख्यातं पुङ्खतीर्थं नरेश्वर । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ह्याराध्य परमेश्वरम्
ହେ ନରେଶ୍ୱର! ସେହି ସମୟରୁ ଏହା ‘ପୁଙ୍ଖତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା। ଯେ କେହି ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ…
Verse 4
इहलोके बलैर्युक्तः परे मोक्षमवाप्नुयात् । देवान्पित्ःन् समभ्यर्च्य पित्ःणामनृणी भवेत्
ଏହି ଲୋକରେ ସେ ବଳସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ପିତୃଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 5
तत्र तीर्थे नरो यस्तु प्राणत्यागं करोति वै । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम्
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାର ଗତି ଅନିବର୍ତ୍ତନୀୟ—ପୁନଃ ଫେରିବା ନୁହେଁ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 6
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा हयमेधफलं लभेत्
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ପାଏ।
Verse 7
तत्र तीर्थे नरो यस्तु ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता
ହେ ନୃପ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ—ଗୋଟିଏ ବିପ୍ରକୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ମଧ୍ୟ କୋଟି ବିପ୍ର ଭୋଜିତ ହେଲେ ପରି ଫଳ ହୁଏ।
Verse 8
तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्पूजयेद्वृषभध्वजम् । वाजपेयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 210
अध्यायः
ଏଠାରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି