
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ‘ପିତୃଣାମ୍ ଋଣମୋଚନମ୍’ ନାମରେ ତ୍ରିଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଉପଦେଶ କରନ୍ତି। ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ, ପରେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଓ ଦାନ—ଏହି କ୍ରମରେ ମନୁଷ୍ୟ ‘ଅନୃଣ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଋଣ/ବାଧ୍ୟତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ପୁତ୍ର ଓ କର୍ମପରମ୍ପରାର ଆବଶ୍ୟକତାର ତାତ୍ତ୍ୱିକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି—ପିତୃମାନେ ପୁତ୍ରକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, କାରଣ ପୁତ୍ର ‘ପୁଣ୍ଣାମା’ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାରକ ବୋଲି ପୁରାଣମତ ଅଛି; ତେଣୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ତର୍ପଣାଦି କ୍ରିୟା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବା ଉଚିତ। ପରେ ଋଣତ୍ରୟର ବିଭାଜନ: ପିତୃଋଣ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଜଳତର୍ପଣରେ, ଦେବଋଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞରେ, ଏବଂ ମାନବ/ସାମାଜିକ ଋଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ ଦାନ, ତୀର୍ଥସେବା ଓ ଦେଉଳକାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟପାଳନରେ ଶୋଧ ହୁଏ। ଶେଷରେ ଫଳଶ୍ରୁତି—ଏହି ତୀର୍ଥରେ କରାଯାଇଥିବା ଦାନ-ତର୍ପଣ ଓ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିବଙ୍ଗତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପକାର କରେ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । भूमिपाल ततो गच्छेत्तीर्थं परमशोभनम् । विख्यातं त्रिषु लोकेषु पित्ःणामृणमोचनम्
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ହେ ଭୂମିପାଳ! ତତ୍ପରେ ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ, ପିତୃଋଣ ମୋଚନକାରୀ ପରମ ଶୋଭନ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 2
तत्र स्नात्वा विधानेन संतर्प्य पितृदेवताः । मनुष्यश्च नृपश्रेष्ठ दानं दत्त्वानृणो भवेत्
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଠାରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଦାନ ଦେଲେ ଋଣମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 3
इच्छन्ति पितरः सर्वे स्वार्थहेतोः सुतं यतः । पुन्नाम्नो नरकात्पुत्रोऽस्मानयं मोचयिष्यति
ନିଜ ହିତାର୍ଥେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ପୁତ୍ରକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; କାରଣ ଏହି ପୁତ୍ର ‘ପୁନ୍ନାମ’ ନାମକ ନରକରୁ ଆମକୁ ମୋଚନ କରିବ।
Verse 4
पिण्डदानं जलं तात ऋणमुत्तममुच्यते । पित्ःणां तद्धि वै प्रोक्तमृणं दैवमतः परम्
ହେ ତାତ! ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଜଳଦାନକୁ ଋଣମୋଚନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ କୁହାଯାଏ; କାରଣ ଏହାହିଁ ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୈବ ଋଣ ବୋଲି ଘୋଷିତ, ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିଛି ନାହିଁ।
Verse 5
अग्निहोत्रं तथा यज्ञाः पशुबन्धास्तथेष्टयः । इति देवर्णं प्रोक्तं शृणु मानुष्यकं ततः
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଯଜ୍ଞ, ପଶୁବନ୍ଧ ଓ ଇଷ୍ଟି ଆଦି—ଏହିଏ ‘ଦେବଋଣ’ ବୋଲି କୁହାଗଲା। ଏବେ ‘ମାନୁଷ୍ୟଋଣ’ ଶୁଣ।
Verse 6
ब्राह्मणेषु च तीर्थेषु देवायतनकर्मसु । प्रतिश्रुत्य ददेत्तत्तद्व्यवहारः कृतो यथा
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବାଳୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମରେ—ଯାହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଆଯାଇଛି, ଠିକ୍ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟବହାର ଅନୁସାରେ ସେହିପରି ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 7
ऋणत्रयमिदं प्रोक्तं पुत्राणां धर्मनन्दन । सत्पुत्रास्ते तु राजेन्द्र स्नाता य ऋणमोचने
ହେ ଧର୍ମନନ୍ଦନ! ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ତ୍ରିବିଧ ଋଣ କୁହାଯାଇଛି। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଯେମାନେ ଋଣମୋଚନ-ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ପୁତ୍ର।
Verse 8
ऋणत्रयाद्विमुच्यन्ते ह्यपुत्राः पुत्रिणस्तथा । तस्मात्तीर्थवरं प्राप्य पुत्रेण नियतात्मना । पितृभ्यस्तर्पणं कार्यं पिण्डदानं विशेषतः
ସନ୍ତାନହୀନ ଓ ସନ୍ତାନବାନ—ଦୁହେଁ ତ୍ରିବିଧ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ନିୟତାତ୍ମା ପୁତ୍ର ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
तत्र तीर्थे हुतं दत्तं गुरवस्तोषिता यदि । मृतानां सप्त जन्मानि फलमक्षयमश्नुते
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ହୋମ କରାଯାଇ, ଦାନ ଦିଆଯାଇ ଓ ଗୁରୁଜନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୃତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ।
Verse 208
अध्यायः
ଅଧ୍ୟାୟ (ଅଧ୍ୟାୟ-ସମାପ୍ତିର ସୂଚକ)।