Adhyaya 198

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल भद्रकालीतिसङ्गमम् । शूलतीर्थमिति ख्यातं स्वयं देवेन निर्मितम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ ପରେ, ହେ ମହୀପାଳ, ଭଦ୍ରକାଳୀ-ସଙ୍ଗମକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ‘ଶୂଳତୀର୍ଥ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ସ୍ୱୟଂ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।

Verse 2

पञ्चायतनमध्ये तु तिष्ठते परमेश्वरः । शूलपाणिर्महादेवः सर्वदेवतपूजितः

ସେଠାରେ ପଞ୍ଚାୟତନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପରମେଶ୍ୱର ବିରାଜିତ—ଶୂଳପାଣି ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।

Verse 3

स सङ्गमो नृपश्रेष्ठ नित्यं देवैर्निषेवितः । दर्शनात्तस्य तीर्थस्य स्नानदानाद्विशेषतः

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ସଙ୍ଗମ ସଦା ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ; ସେ ତୀର୍ଥର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ—ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ—

Verse 4

दौर्भाग्यं दुर्निमित्तं च ह्यभिशापो नृपग्रहः । यदन्यद्दुष्कृतं कर्म नश्यते शङ्करोऽब्रवीत्

ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ, ଦୁର୍ନିମିତ୍ତ, ଅଭିଶାପ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଧରିବା ଗ୍ରହଦୋଷ—ତଥା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ପାପକର୍ମ—ସବୁ ନଶିଯାଏ: ଏହିପରି ଶଙ୍କର କହିଲେ।

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । कथं शूलेश्वरी देवी कथं शूलेश्वरो हरः । प्रथितो नर्मदातीरे एतद्विस्तरतो वद

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ନର୍ମଦାତଟେ ଦେବୀ କିପରି ‘ଶୂଲେଶ୍ୱରୀ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଏବଂ ହର କିପରି ‘ଶୂଲେଶ୍ୱର’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ? ଏହା ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । बभूव ब्राह्मणः कश्चिन्माण्डव्य इति विश्रुतः । वृत्तिमान्सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ‘ମାଣ୍ଡବ୍ୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ସେ ସଦାଚାରୀ, ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ନିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ।

Verse 7

अशोकाश्रममध्यस्थो वृक्षमूले महातपाः । ऊर्ध्वबाहुर्महातेजास्तस्थौ मौनव्रतान्वितः

ଅଶୋକ-ଆଶ୍ରମର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଗଛର ମୂଳତଳେ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମହାତେଜସ୍ବୀ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ସ୍ଥିର ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।

Verse 8

तस्य कालेन महता तीव्रे तपसि वर्ततः । तमाश्रममनुप्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणः

ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବାବେଳେ, ଲୁଟିତ ଧନ ଚୋରି କରିଥିବା ଦସ୍ୟୁମାନେ ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 9

अनुसर्प्यमाणा बहुभिः पुरुषैर्भरतर्षभ । ते तस्यावसथे लोप्त्रं न्यदधुः कुरुनन्दन

ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅନେକ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଛୁଆଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ସେଇ ଚୋରା ଧନକୁ ତାହାର ବାସସ୍ଥାନରେ ରଖିଦେଲେ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ।

Verse 10

निधाय च तदा लीनास्तत्रैवाश्रममण्डले । तेषु लीनेष्वथो शीघ्रं ततस्तद्रक्षिणां बलम्

ତାହା ରଖି ସେମାନେ ସେହି ଆଶ୍ରମ-ପରିସରରେ ଲୀନ ହୋଇ ଲୁଚିଗଲେ। ସେମାନେ ଲୁଚିବା ସହସା ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ବଳ ଶୀଘ୍ରେ ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 11

आजगाम ततोऽपश्यंस्तमृषिं तस्करानुगाः । तमपृच्छंस्तदा वृत्तं रक्षिणस्तं तपोधनम्

ତାପରେ ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ପଛୁଆମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ରକ୍ଷକମାନେ ସେ ତପୋଧନ ଋଷିଙ୍କୁ ଘଟିଥିବା ବୃତ୍ତାନ୍ତ ପଚାରିଲେ।

Verse 12

वद केन पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम । तेन गच्छामहे ब्रह्मन् यथा शीघ्रतरं वयम्

କୁହନ୍ତୁ—ଦସ୍ୟୁମାନେ କେଉଁ ପଥରେ ଗଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେହି ପଥରେ ଆମେ ଯିବୁ, ଯେପରି ଆମେ ଅଧିକ ଶୀଘ୍ର ପହଞ୍ଚିପାରିବୁ।

Verse 13

तथा तु वचनं तेषां ब्रुवतां स तपोधनः । न किंचिद्वचनं राजन्नवदत्साध्वसाधु वा

ସେମାନେ ଏଭଳି କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ତପୋଧନ ଋଷି ଏକଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ—ନ ‘ସାଧୁ’ ନ ‘ଅସାଧୁ’।

Verse 14

ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वन्तस्तमाश्रमम् । संयम्यैनं ततो राज्ञे सर्वान् दस्यून्न्यवेदयन्

ତାପରେ ରାଜପୁରୁଷମାନେ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ତଲାଶ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ସଂଯମ କରି, ସମସ୍ତ ଦସ୍ୟୁ (ଏଠାରେଇ) ମିଳିଛନ୍ତି ବୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 15

तं राजा सहितैश्चोरैरन्वशाद्वध्यतामिति । सम्बध्य तं च तैर्राजञ्छूले प्रोतो महातपाः

ରାଜା ଚୋରମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ—“ଏହାକୁ ବଧ କର।” ତେବେ, ହେ ରାଜନ, ସେମାନେ ସେଇ ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଶୂଳରେ ବିଧିଲେ।

Verse 16

ततस्ते शूलमारोप्य तं मुनिं रक्षिणस्तदा । प्रतिजग्मुर्महीपाल धनान्यादाय तान्यथ

ତାପରେ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ଶୂଳରେ ଚଢ଼ାଇ, ହେ ଭୂପାଳ, ପାହାରାଦାରମାନେ ସେଇ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ ପୁଣି ଫେରିଗଲେ।

Verse 17

शूलस्थः स तु धर्मात्मा कालेन महता तदा । ध्यायन्देवं त्रिलोकेशं शङ्करं तमुमापतिम्

ଶୂଳାଗ୍ରରେ ଅଟକିଥିବା ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ବହୁଦୀର୍ଘ କାଳ ତ୍ରିଲୋକେଶ୍ୱର ଦେବ—ଉମାପତି ଶଙ୍କର—ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରହିଲେ।

Verse 18

बहुकालं महेशानं मनसाध्याय संस्थितः । निराहारोऽपि विप्रर्षिर्मरणं नाभ्यपद्यत

ସେ ବହୁକାଳ ମନେ ମହେଶାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସ୍ଥିର ରହିଲେ; ନିରାହାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିପ୍ରର୍ଷି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 19

धारयामास विप्राणामृषभः स हृदा हरिम् । शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन कृतं तदा

ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ; ଶୂଳାଗ୍ରରେ ଦହିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ତେବେ ସେଇ ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 20

सन्तापं परमं जग्मुः श्रुत्वैतन्मुनयोऽखिलाः । ते रात्रौ शकुना भूत्वा संन्यवर्तन्त भारत

ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ପରମ ସନ୍ତାପରେ ପତିତ ହେଲେ। ପରେ ରାତିରେ ପକ୍ଷୀରୂପ ଧାରଣ କରି, ହେ ଭାରତ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଫେରିଲେ।

Verse 21

दर्शयन्तो मुनेः शक्तिं तमपृच्छन् द्विजोत्तमम् । श्रोतुमिच्छाम ते ब्रह्मन् किं पापं कृतवानसि

ମୁନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ଜାଣି ସେମାନେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ; ଆପଣ କେଉଁ ପାପ କରିଛନ୍ତି?”

Verse 22

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान् । दोषतः किं गमिष्यामि न हि मेऽन्यो पराध्यति

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ତାପରେ ସେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ ତପୋଧନମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୋର ନିଜ ଦୋଷରୁ ମୁଁ କ’ଣ କହିବି? ମୋ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟ କେହି ଅପରାଧ କରିନାହାନ୍ତି।”

Verse 23

एवमुक्त्वा ततः सर्वानाचचक्षे ततो मुनिः । मुनयश्च ततो राज्ञे द्वितीयेऽह्नि न्यवेदयन्

ଏଭଳି କହି ସେ ମୁନି ସମସ୍ତ କଥା ସେମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରେ କହିଲେ। ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ମୁନିମାନେ ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 24

राजा तु तमृषिं श्रुत्वा निष्क्रान्तः सह बन्धुभिः । प्रसादयामास तदा शूलस्थमृषिसत्तमम्

ସେ ଋଷିଙ୍କ ବିଷୟ ଶୁଣି ରାଜା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ବାହାରିଲେ। ତାପରେ ଶୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

Verse 25

राजोवाच । यन्मयाऽपकृतं तात तवाज्ञानवशाद्बहु । प्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुमर्हसि

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ତାତ, ଅଜ୍ଞାନବଶେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଯେ ବହୁତ ବଡ଼ ଅପକାର କରିଛି, ତାହା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛି; ମୋପରେ କ୍ରୋଧ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 26

एवमुक्तस्ततो राज्ञा प्रसादमकरोन्मुनिः । कृतप्रसादं राजा तं ततः समवतारयत्

ରାଜା ଏଭଳି କହିବା ପରେ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସାଦ ଦେଲେ। ପ୍ରସାଦ ଲାଭ ହେଲାପରେ ରାଜା ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ତଳକୁ ଅବତାରଣ କରାଇଲେ।

Verse 27

अवतीर्यमाणस्तु मुनिः शूले मांसत्वमागते । अतिसंपीडितो विप्रः शङ्करं मनसागमत्

ତଳକୁ ଅବତରୁଥିବାବେଳେ ଶୂଳଟି ମୁନିଙ୍କ ମାଂସରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା। ଅତ୍ୟଧିକ ବେଦନାରେ ପୀଡିତ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନେମନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।

Verse 28

संध्यातः शङ्करस्तेन बहुकालोपवासतः । प्रादुर्भूतो महादेवः शूलं तस्य तथाछिनत्

ଦୀର୍ଘକାଳ ଉପବାସ କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିବାରୁ ମହାଦେବ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ, ସେଇ ଶୂଳଟିକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କାଟିଦେଲେ।

Verse 29

शूलमूलस्थितः शम्भुस्तुष्टः प्राह पुनःपुनः । ब्रूहि किं क्रियतां विप्र सत्त्वस्थानपरायण

ଶୂଳର ମୂଳସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ—ହେ ସତ୍ତ୍ୱସ୍ଥାନପରାୟଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୁହ; ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରାଯାଉ?

Verse 30

अदेयमपि दास्यामि तुष्टोऽस्म्यद्योमया सह । किं तु सत्यवतां लोके सिद्धिर्न स्याच्च भूयसी

ଯାହା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେହିଟି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେବି—ଆଜି ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ଲୋକେ ଧର୍ମମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଂଘନକାରୀ ଅତ୍ୟଧିକ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 31

स्वकर्मणोऽनुरूपं हि फलं भुञ्जन्ति जन्तवः । शुभेन कर्मणा भूतिर्दुःखं स्यात्पातकेन तु

ଜୀବମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମାନୁସାରେ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଶୁଭ କର୍ମରେ ସମୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ପାପ କର୍ମରେ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମେ।

Verse 32

बहुभेदप्रभिन्नं तु मनुष्येषु विपच्यते । केषां दरिद्रभावेन केषां धनविपत्तिजम्

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମ ବହୁ ଭେଦରେ ପକ୍କ ହୁଏ—କେହିଙ୍କ ପାଇଁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରୂପେ, କେହିଙ୍କ ପାଇଁ ଧନବିପତ୍ତିରୂପେ।

Verse 33

सन्तत्यभावजं केषां केषांचित्तद्विपर्ययः । तथा दुर्वृत्तितस्तेषां फलमाविर्भवेन्नृणाम्

କେହିଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ତାନାଭାବ ଫଳ ହୁଏ, କେହିଙ୍କ ପାଇଁ ତାହାର ବିପରୀତ। ଏଭଳି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦୁର୍ବୃତ୍ତି ଓ ଆଚରଣାନୁସାରେ ଫଳ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

Verse 34

केषांचित्पुत्रमरणे वियोगात्प्रियमित्रयोः । राजचौराग्नितः केषां दुःखं स्याद्दैवनिर्मितम्

କେହିଙ୍କୁ ପୁତ୍ରମୃତ୍ୟୁରେ, କିମ୍ବା ପ୍ରିୟମିତ୍ରଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଶୋକ ହୁଏ। କେହିଙ୍କୁ ରାଜା, ଚୋର, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା—ଦୈବନିର୍ମିତ ଦୁଃଖ ଘଟେ।

Verse 35

तच्छरीरे तु केषांचित्कर्मणा सम्प्रदृश्यते । जराश्च विविधाः केषां दृश्यन्ते व्याधयस्तथा

କେତେକଙ୍କ ଶରୀରରେ କର୍ମଫଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଅନ୍ୟ କେତେକଙ୍କଠାରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ସେହିପରି ରୋଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 36

दृश्यन्ते चाभिशापाश्च पूर्वकर्मानुसंचिताः । कष्टाः कष्टतरावस्था गताः केचिदनागसः

ପୂର୍ବକର୍ମାନୁସାରେ ସଞ୍ଚିତ ଅଭିଶାପମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି। କେତେକ ଲୋକ ନିର୍ଦୋଷ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ କଠିନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।

Verse 37

पूर्वकर्मविपाकेन धर्मेण तपसि स्थिताः । दान्ताः स्वदारनिरता भूरिदाः परिपूजकाः

ପୂର୍ବକର୍ମର ବିପାକରେ ପରିପକ୍ୱ ହୋଇ ସେମାନେ ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି—ଦମିତ, ସ୍ୱଦାରେ ନିରତ, ବହୁଦାନୀ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜକ।

Verse 38

ह्रीमन्तो नयसंयुक्ता अन्ये बहुगुणैर्युताः । दुर्गमामापदं प्राप्य निजकर्मसमुद्भवाम्

କେତେକ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ଓ ନୀତିସଂଯୁକ୍ତ, ଅନ୍ୟେ ବହୁଗୁଣେ ଯୁକ୍ତ—ତଥାପି ନିଜ କର୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବିତ, ଅତିଦୁର୍ଗମ ଆପଦକୁ ପାଇଲେ…

Verse 39

न संज्वरन्ति ये मर्त्या धर्मनिन्दां न कुर्वते । इदमेव तपो मत्वा क्षिपन्ति सुविचेतसः

ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଅନ୍ତରେ ଜ୍ୱଳନ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଧର୍ମନିନ୍ଦା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସୁବିଚାରୀମାନେ ଏହାକୁ ହିଁ ତପ ଭାବି ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।

Verse 40

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति कष्टेषु न वदन्ति ये । स्मरन्ति मां महेशानमथवा पुष्करेक्षणम्

ଯେମାନେ କଷ୍ଟକାଳରେ ‘ହା ଭାଇ! ହା ମା! ହା ପୁଅ!’ ବୋଲି ବିଲାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ମୋତେ—ମହେଶଙ୍କୁ—କିମ୍ବା ପଦ୍ମନୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି…

Verse 41

दुष्कृतं पूर्वजं भोक्तुं ध्रुवं तदुपशाम्यति

ପୂର୍ବରୁ କରା ଦୁଷ୍କର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡେ; ଭୋଗି ସାରିଲେ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶମି ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 42

दिनानि यावन्ति वसेत्स कष्टे यथाकृतं चिन्तयद्देवमीशम् । तावन्ति सौम्यानि कृतानि तेन भवन्ति विप्र श्रुतिनोदनैषा

ମଣିଷ ଯେତେ ଦିନ କଷ୍ଟରେ ବସି, ନିଜ କର୍ମାନୁସାରେ ଈଶ୍ୱରଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରେ, ସେତେ ଦିନ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ସୌମ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହେ ବିପ୍ର—ଏହା ଶ୍ରୁତିର ପ୍ରେରଣା।

Verse 43

यस्मात्त्वया कष्टगतेन नित्यं स्मृतश्चाहं मनसा पूजितश्च । गौरीसहायस्तेन इहागतोऽस्मि ब्रूह्यद्य कृत्यं क्रियतां किं नु विप्र

ତୁମେ କଷ୍ଟରେ ପଡିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିଛ ଏବଂ ମନରେ ପୂଜା କରିଛ; ସେହିପାଇଁ ଗୌରୀସହିତ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। କୁହ, ହେ ବିପ୍ର—ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିବି?

Verse 44

माण्डव्य उवाच । तुष्टो यद्युमया सार्धं वरदो यदि शङ्कर । तदा मे शूलसंस्थस्य संशयं परमं वद

ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ—ଯଦି ଆପଣ ଉମାସହିତ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ଯଦି ଆପଣ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ବରଦାତା, ହେ ଶଙ୍କର, ତେବେ ମୁଁ ଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ମୋର ପରମ ସନ୍ଦେହକୁ କହି ନିରାକରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 45

न रुजा मम कापि स्याच्छूलसंप्रोतितेऽगके । अमृतस्रावि तच्छूलं प्रभावात्कस्य शंस मे

ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦେହରେ କିଛିମାତ୍ର ବେଦନା ହୁଏ ନାହିଁ। ସେଇ ତ୍ରିଶୂଳ ଯେନ ଅମୃତ ଝରାଉଛି—ଏହା କାହାର ପ୍ରଭାବରୁ, ମୋତେ କୁହ।

Verse 46

श्रीशूलपाणिरुवाच । शूलस्थेन त्वया विप्र मनसा चिन्तितोऽस्मि यत् । अनयानां निहन्ताहं दुःखानां विनिबर्हणः

ଶ୍ରୀ ଶୂଳପାଣି କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମନରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ଅପଦାର ସଂହାରକ ଓ ଦୁଃଖକୁ ମୂଳସହ ଉପାଡ଼ିଦେବା ନିବାରକ।

Verse 47

ध्यातमात्रो ह्यहं विप्र पाताले वापि संस्थितः । शूलमूले त्वहं शम्भुरग्रे देवी स्वयं स्थिता । जगन्माताम्बिका देवी त्वामृतेनान्वपूरयत्

ହେ ବିପ୍ର, ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରିବାମାତ୍ରେ ମୁଁ ସନ୍ନିଧି ହୁଏ—ପାତାଳରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ତ୍ରିଶୂଳର ମୂଳରେ ମୁଁ ଶମ୍ଭୁ, ଏବଂ ତାହାର ଅଗ୍ରେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବୀ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସେଇ ଜଗନ୍ମାତା ଅମ୍ବିକା ତୁମକୁ ଅମୃତସମ କୃପାରେ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 48

माण्डव्य उवाच । पूर्वमेव स्थितो यस्माच्छूलं व्याप्योमया सह । प्रसादप्रवणो मह्यमिदानीं चानया सह

ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ—ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଉମାସହିତ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳକୁ ମୋ ସହ ବ୍ୟାପି ତୁମେ ଅବସ୍ଥିତ; ତେଣୁ ଏବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୃପାପ୍ରବଣ ହୁଅ।

Verse 49

यस्याः संस्मरणादेव दौर्भाग्यं प्रलयं व्रजेत् । न दौर्भाग्यात्परं लोके दुःखाद्दुःखतरं किल

ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମାତ୍ରେ ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟ ନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସତ୍ୟକଥା, ଏହି ଲୋକରେ ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ଏବଂ ଦୁଃଖଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖତର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 50

किलैवं श्रूयते गाथा पुराणेषु सुरोत्तम । त्रैलोक्यं दहतस्तुभ्यं सौभाग्यमेकतां गतम्

ହେ ଦେବୋତ୍ତମ! ପୁରାଣମାନଙ୍କରେ ଏପରି ଗାଥା ଶୁଣାଯାଏ—ଆପଣ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦହୁଥିବାବେଳେ, ସୌଭାଗ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର ହେଲା।

Verse 51

विष्णोर्वक्षःस्थलं प्राप्य तत्स्थितं चेति नः श्रुतम् । पीतं तद्वक्षसस्त्रस्तदक्षेण परमेष्ठिना

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ତାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେହି ବକ୍ଷରୁ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା କମ୍ପିତ ନୟନରେ ତାହାକୁ ପାନ କଲେ।

Verse 52

तस्मात्सतीति संजज्ञ इयमिन्दीवरेक्षणा । यजतस्तस्य देवेश तव मानावखण्डनात्

ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ପଦ୍ମନୟନୀ ଦେବୀ ‘ସତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ହେ ଦେବେଶ! ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କ ମାନ ଅପମାନିତ ଓ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଘଟିଲା।

Verse 53

जुहावाग्नौ तु सा देवी ह्यात्मानं प्राणसंज्ञिकम् । आत्मानं भस्मसात्कृत्वा प्रालेयाद्रेस्ततः सुता

ତାପରେ ସେହି ଦେବୀ ନିଜ ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ। ନିଜ ଦେହକୁ ଭସ୍ମ କରି, ପରେ ପ୍ରାଲେୟ ପର୍ବତ (ହିମାଳୟ)ର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 54

मेनकायां प्रभो जाता साम्प्रतं या ह्युमाभिधा । अनादिनिधना देवी ह्यप्रतर्क्या सुरेश्वर

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଯିଏ ବର୍ତ୍ତମାନ ‘ଉମା’ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ମେନକାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କିନ୍ତୁ ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ସେହି ଦେବୀ ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ଏବଂ ତର୍କର ଅତୀତ।

Verse 55

यदि तुष्टोऽसि देवेश ह्युमा मे वरदा यदि । उभावप्यत्र वै स्थाने स्थितौ शूलाग्रमूलयोः

ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ—ଏବଂ ଉମା ମୋ ପାଇଁ ବରଦାତ୍ରୀ ହୁଅନ୍ତି—ତେବେ ଆପଣ ଉଭୟେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ତ୍ରିଶୂଳର ଅଗ୍ର ଓ ମୂଳେ ନିବାସ କରନ୍ତୁ।

Verse 56

अवतारो यत्र तत्र संस्थितिं वै ततः कुरु

ଆପଣଙ୍କ ଅବତାର (ପ୍ରାକଟ୍ୟ) ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ହେବ, ସେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କ ସ୍ଥାୟୀ ଅଧିଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।

Verse 57

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तेनैवमुक्ते सहसा कृत्वा भूमण्डलं द्विधा । निःसृतौ शूलमूलाग्राल्लिङ्गार्चाप्रतिरूपिणौ

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏପରି କହାଯାଉଥିବା ସହସା ଭୂମଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱିଧା ଭାଗ ହେଲା; ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳର ମୂଳ ଓ ଅଗ୍ରରୁ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚାର ପ୍ରତିରୂପ ଭାବେ ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାକଟ୍ୟ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 58

प्रद्योतयद्दिशः सर्वा लिङ्गं मूले प्रदृश्यते । वामतः प्रतिमा देवी तदा शूलेश्वरी स्थिता

ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରି, ମୂଳେ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖାଗଲା; ଏବଂ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା—ତେବେ ଶୂଲେଶ୍ୱରୀ ରୂପେ—ସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 59

विलोभयन्ती च जगद्भाति पूरयती दिशः । दृष्ट्वा कृताञ्जलिपुटः स्तुतिं चक्रे द्विजोत्तमः

ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରି ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ଦିଗମାନଙ୍କୁ ପୂରଣ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 60

माण्डव्य उवाच । त्वमस्य जगतो माता जगत्सौभाग्यदेवता । न त्वया रहितं किंचिद्ब्रह्माण्डेऽस्ति वरानने

ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ—ତୁମେ ଏହି ଜଗତର ମାତା, ଜଗତର ସୌଭାଗ୍ୟର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ। ହେ ବରାନନେ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ତୁମ ବିନା କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 61

प्रसादं कुरु धर्मज्ञे मम त्वाज्ञप्तुमर्हसि । ईदृशेनैव रूपेण केषु स्थानेषु तिष्ठसि । प्रसादप्रवणा भूत्वा वद तानि महेश्वरि

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞେ, ମୋପରେ ପ୍ରସାଦ କର; ତୁମେ ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦେବାକୁ ଅର୍ହ। ଏହି ରୂପରେ ତୁମେ କେଉଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ? କୃପାପ୍ରବଣ ହୋଇ ସେ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କହ, ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ।

Verse 62

श्रीदेव्युवाच । सर्वगा सर्वभूतेषु द्रष्टव्या सर्वतो भुवि । सर्वलोकेषु यत्किंचिद्विहितं न मया विना

ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ—ମୁଁ ସର୍ବଗା, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ପୃଥିବୀର ସର୍ବତ୍ର ଦର୍ଶନୀୟ। ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ବିଧିତ ହୁଏ, ତାହା ମୋ ବିନା ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 63

तथापि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिमीप्सुभिः । स्मर्तव्या भूतिकामेन तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः

ତଥାପି, ସିଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ମୋ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଭୂତି/ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ—ସେ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହିବି।

Verse 64

वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिङ्गधारिणी । प्रयागे ललिता देवी कामुका गन्धमादने

ବାରାଣସୀରେ ମୁଁ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ନୈମିଷରେ ଲିଙ୍ଗଧାରିଣୀ। ପ୍ରୟାଗରେ ମୁଁ ଦେବୀ ଲଲିତା, ଗନ୍ଧମାଦନରେ ମୁଁ କାମୁକା ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 65

मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथाऽपरे । गोमन्ते गोमती नाम मन्दरे कामचारिणी

ମାନସ-ସରୋବରେ ମୁଁ ‘କୁମୁଦା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧା; ଅନ୍ୟତ୍ର ‘ବିଶ୍ୱକାୟା’। ଗୋମନ୍ତ ପର୍ବତେ ମୋ ନାମ ‘ଗୋମତୀ’; ମନ୍ଦରେ ମୁଁ ‘କାମଚାରିଣୀ’ ରୂପେ ବସୁଛି।

Verse 66

मदोत्कटा चैत्ररथे हयन्ती हास्तिने पुरे । कान्यकुब्जे स्थिता गौरी रम्भा ह्यमलपर्वते

ଚୈତ୍ରରଥେ ମୁଁ ‘ମଦୋତ୍କଟା’; ହାସ୍ତିନପୁରେ ‘ହୟନ୍ତୀ’। କାନ୍ୟକୁବ୍ଜେ ମୁଁ ‘ଗୌରୀ’ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା; ଅମଲପର୍ବତେ ‘ରମ୍ଭା’ ଭାବେ ସ୍ମୃତା।

Verse 67

एकाम्रके कीर्तिमती विश्वां विश्वेश्वरे विदुः । पुष्करे पुरुहूता च केदारे मार्गदायिनी

ଏକାମ୍ରେ ମୁଁ ‘କୀର୍ତ୍ତିମତୀ’ ନାମେ ପରିଚିତା; ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରେ ‘ବିଶ୍ୱା’ ବୋଲି ବିଦିତା। ପୁଷ୍କରେ ‘ପୁରୁହୂତା’; କେଦାରେ ‘ମାର୍ଗଦାୟିନୀ’—ଧର୍ମପଥ ପ୍ରଦର୍ଶିନୀ—ବୋଲି କଥିତା।

Verse 68

नन्दा हिमवतः प्रस्थे गोकर्णे भद्रकर्णिका । स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वके बिल्वपत्त्रिका

ହିମବତର ପ୍ରସ୍ଥେ ମୁଁ ‘ନନ୍ଦା’; ଗୋକର୍ଣେ ‘ଭଦ୍ରକର୍ଣିକା’। ସ୍ଥାନେଶ୍ୱରେ ମୁଁ ‘ଭବାନୀ’; ବିଲ୍ୱକେ ‘ବିଲ୍ୱପତ୍ତ୍ରିକା’—ବିଲ୍ୱପତ୍ରେ ପୂଜିତା—ରୂପେ ବିରାଜିତା।

Verse 69

श्रीशैले माधवी नाम भद्रे भद्रेश्वरीति च । जया वराहशैले तु कमला कमलालये

ଶ୍ରୀଶୈଲେ ମୁଁ ‘ମାଧବୀ’ ନାମେ ପୂଜିତା; ଭଦ୍ରକ୍ଷେତ୍ରେ ‘ଭଦ୍ରେଶ୍ୱରୀ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତା। ବରାହଶୈଲେ ମୁଁ ‘ଜୟା’; କମଲାଲୟେ ‘କମଲା’ ରୂପେ ସ୍ମୃତା।

Verse 70

रुद्रकोट्यां तु कल्याणी काली कालञ्जरे तथा । महालिङ्गे तु कपिला माकोटे मुकुटेश्वरी

ରୁଦ୍ରକୋଟୀରେ ସେ ଦେବୀ ‘କଲ୍ୟାଣୀ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କାଳଞ୍ଜରେ ‘କାଳୀ’, ମହାଲିଙ୍ଗେ ‘କପିଳା’, ଏବଂ ମାକୋଟେ ମୁକୁଟ-ଧାମର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ‘ମୁକୁଟେଶ୍ୱରୀ’ ଭାବେ ପୂଜିତ।

Verse 71

शालिग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया । मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा

ଶାଳିଗ୍ରାମରେ ସେ ‘ମହାଦେବୀ’, ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ‘ଜଳପ୍ରିୟା’। ମାୟାପୁରୀରେ ‘କୁମାରୀ’ ଏବଂ ସନ୍ତାନେ ‘ଲଲିତା’ ନାମେ ପୂଜିତ।

Verse 72

उत्पलाक्षी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महोत्पला । गयायां विमला नाम मङ्गला पुरुषोत्तमे

ସହସ୍ରାକ୍ଷରେ ସେ ‘ଉତ୍ପଲାକ୍ଷୀ’ (ପଦ୍ମନେତ୍ରୀ), ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷରେ ‘ମହୋତ୍ପଲା’। ଗୟାରେ ‘ବିମଳା’ ନାମେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମରେ ‘ମଙ୍ଗଳା’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 73

विपाशायाममोघाक्षी पाटला पुण्ड्रवर्धने । नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकूटे भद्रसुन्दरी

ବିପାଶା ନଦୀତଟରେ ସେ ‘ଅମୋଘାକ୍ଷୀ’। ପୁଣ୍ଡ୍ରବର୍ଧନରେ ‘ପାଟଲା’, ସୁପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ନାରାୟଣୀ’, ଏବଂ ତ୍ରିକୂଟରେ ‘ଭଦ୍ରସୁନ୍ଦରୀ’ ଭାବେ ପୂଜିତ।

Verse 74

विपुले विपुला नाम कल्याणी मलयाचले । कोटवी कोटितीर्थेषु सुगन्धा गन्धमादने

ବିପୁଲରେ ସେ ‘ବିପୁଲା’ ନାମେ ପରିଚିତ। ମଲୟାଚଳରେ ‘କଲ୍ୟାଣୀ’, କୋଟିତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘କୋଟବୀ’, ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନରେ ‘ସୁଗନ୍ଧା’ ଭାବେ ସ୍ତୁତ।

Verse 75

गोदाश्रमे त्रिसन्ध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया । शिवचण्डे सभानन्दा नन्दिनी देविकातटे

ଗୋଦାଶ୍ରମେ ସେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା; ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ ରତିପ୍ରିୟା। ଶିବଚଣ୍ଡେ ସଭାନନ୍ଦା, ଦେବିକାତଟେ ନନ୍ଦିନୀ ଭାବେ ପୂଜିତା।

Verse 76

रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृन्दावने वने । देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी

ଦ୍ୱାରବତୀରେ ସେ ରୁକ୍ମିଣୀ; ବୃନ୍ଦାବନ ବନେ ରାଧା। ମଥୁରାରେ ଦେବକୀ, ଏବଂ ପାତାଳେ ପରମେଶ୍ୱରୀ—ପରମ ଦେବୀ—ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 77

चित्रकूटे तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्यनिवासिनी । सह्याद्रावेकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चण्डिका

ଚିତ୍ରକୂଟେ ସେ ସୀତା ରୂପେ ପୂଜିତା; ବିନ୍ଧ୍ୟେ ବିନ୍ଧ୍ୟନିବାସିନୀ। ସହ୍ୟାଦ୍ରିରେ ଏକବୀରା, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର-ପ୍ରଦେଶେ ଚଣ୍ଡିକା ବୋଲି ଖ୍ୟାତ।

Verse 78

रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती । करवीरे महालक्ष्मी रूपादेवी विनायके

ରାମତୀର୍ଥେ ସେ ରମଣା; ଯମୁନାତଟେ ମୃଗାବତୀ। କରବୀରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିନାୟକ କ୍ଷେତ୍ରେ ରୂପାଦେବୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 79

आरोग्या वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी । अभयेत्युष्णतीर्थे तु मृगी वा विन्ध्यकन्दरे

ବୈଦ୍ୟନାଥେ ସେ ଆରୋଗ୍ୟା—ଆରୋଗ୍ୟଦାତ୍ରୀ; ମହାକାଳେ ମହେଶ୍ୱରୀ। ଉଷ୍ଣତୀର୍ଥେ ଅଭୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ କନ୍ଦରେ ମୃଗୀ ନାମେ ପରିଚିତା।

Verse 80

माण्डव्ये माण्डुकी नाम स्वाहा माहेश्वरे पुरे । छागलिङ्गे प्रचण्डा तु चण्डिकामरकण्टके

ମାଣ୍ଡବ୍ୟରେ ସେ ‘ମାଣ୍ଡୁକୀ’ ନାମେ, ମାହେଶ୍ୱରପୁରେ ‘ସ୍ୱାହା’; ଛାଗଲିଙ୍ଗେ ‘ପ୍ରଚଣ୍ଡା’ ଏବଂ ଅମରକଣ୍ଟକେ ‘ଚଣ୍ଡିକା’ ରୂପେ ପୂଜିତା।

Verse 81

सोमेश्वरे वरारोहा प्रभासे पुष्करावती । वेदमाता सरस्वत्यां पारा पारातटे मुने

ସୋମେଶ୍ୱରେ ସେ ‘ବରାରୋହା’, ପ୍ରଭାସେ ‘ପୁଷ୍କରାବତୀ’; ସରସ୍ୱତୀରେ ‘ବେଦମାତା’ ଏବଂ ପାରତଟେ, ହେ ମୁନେ, ‘ପାରା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 82

महालये महाभागा पयोष्ण्यां पिङ्गलेश्वरी । सिंहिका कृतशौचे तु कर्तिके चैव शांकरी

ମହାଲୟରେ ସେ ‘ମହାଭାଗା’, ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀତଟେ ‘ପିଙ୍ଗଲେଶ୍ୱରୀ’; କୃତଶୌଚେ ‘ସିଂହିକା’ ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ତୀର୍ଥେ ନିଶ୍ଚୟ ‘ଶାଙ୍କରୀ’।

Verse 83

उत्पलावर्तके लोला सुभद्रा शोणसङ्गमे । मता सिद्धवटे लक्ष्मीस्तरंगा भारताश्रमे

ଉତ୍ପଲାବର୍ତ୍ତକେ ସେ ‘ଲୋଲା’, ଶୋଣ-ସଙ୍ଗମେ ‘ସୁଭଦ୍ରା’; ସିଦ୍ଧବଟେ ‘ମତା’ (ମାତା) ଏବଂ ଭାରତାଶ୍ରମେ ‘ତରଙ୍ଗା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 84

जालन्धरे विश्वमुखी तारा किष्किन्धपर्वते । देवदारुवने पुष्टिर्मेधा काश्मीरमण्डले

ଜାଲନ୍ଧରେ ସେ ‘ବିଶ୍ୱମୁଖୀ’, କିଷ୍କିନ୍ଧ ପର୍ବତେ ‘ତାରା’; ଦେବଦାରୁବନେ ‘ପୁଷ୍ଟି’ ଏବଂ କାଶ୍ମୀରମଣ୍ଡଳେ ‘ମେଧା’ ରୂପେ ପୂଜିତା।

Verse 85

भीमादेवी हिमाद्रौ तु पुष्टिर्वस्त्रेश्वरे तथा । कपालमोचने शुद्धिर्माता कायावरोहणे

ହିମାଦ୍ରିରେ ସେ ଭୀମାଦେବୀ; ବସ୍ତ୍ରେଶ୍ୱରେ ସେ ପୁଷ୍ଟି ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କପାଳମୋଚନେ ସେ ଶୁଦ୍ଧି, ଏବଂ କାୟାବରୋହଣେ ମାତା ରୂପେ ପୂଜିତ।

Verse 86

शङ्खोद्धारे ध्वनिर्नाम धृतिः पिण्डारके तथा । काला तु चन्द्रभागायामच्छोदे शक्तिधारिणी

ଶଙ୍ଖୋଦ୍ଧାରେ ସେ ଧ୍ୱନି ନାମେ ପରିଚିତ; ପିଣ୍ଡାରକେ ସେ ଧୃତି। ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀରେ ସେ କାଳା, ଏବଂ ଅଚ୍ଛୋଦେ ସେ ଶକ୍ତିଧାରିଣୀ—ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିର ଧାରକ।

Verse 87

वेणायाममृता नाम बदर्यामुर्वशी तथा । ओषधी चोत्तरकुरौ कुशद्वीपे कुशोदका

ବେଣାରେ ସେ ଅମୃତା ନାମେ ଖ୍ୟାତ; ବଦରୀରେ ସେ ଉର୍ବଶୀ। ଉତ୍ତରକୁରୁରେ ସେ ଓଷଧୀ, ଏବଂ କୁଶଦ୍ୱୀପେ ସେ କୁଶୋଦକା ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 88

मन्मथा हेमकूटे तु कुमुदे सत्यवादिनी । अश्वत्थे वन्दिनीका तु निधिर्वैश्रवणालये

ହେମକୂଟେ ସେ ମନ୍ମଥା; କୁମୁଦେ ସେ ସତ୍ୟବାଦିନୀ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥେ ସେ ବନ୍ଦିନୀକା, ଏବଂ ବୈଶ୍ରବଣାଳୟେ ସେ ନିଧି ନାମେ ପରିଚିତ।

Verse 89

गायत्री वेदवदने पार्वती शिवसन्निधौ । देवलोके तथेन्द्राणी ब्रह्मास्ये तु सरस्वती

ବେଦବଦନେ ସେ ଗାୟତ୍ରୀ; ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟେ ସେ ପାର୍ବତୀ। ଦେବଲୋକେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖେ ସେ ସରସ୍ୱତୀ ଭାବେ କଥିତ।

Verse 90

सूर्यबिम्बे प्रभा नाम मातॄणां वैष्णवी मता । अरुन्धती सतीनां तु रामासु च तिलोत्तमा

ସୂର୍ଯ୍ୟବିମ୍ବରେ ସେ ‘ପ୍ରଭା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମାତୃଗଣରେ ସେ ‘ବୈଷ୍ଣବୀ’ ବୋଲି ମନ୍ୟ। ସତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ‘ଅରୁନ୍ଧତୀ’, ରମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ତିଲୋତ୍ତମା’ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 91

चित्रे ब्रह्मकला नाम शक्तिः सर्वशरीरिणाम् । शूलेश्वरी भृगुक्षेत्रे भृगौ सौभाग्यसुन्दरी

ଚିତ୍ରା-ତୀର୍ଥରେ ସେ ‘ବ୍ରହ୍ମକଳା’ ନାମେ ଅଭିହିତ—ସମସ୍ତ ଶରୀରୀମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରୂପା। ଭୃଗୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ‘ଶୂଲେଶ୍ୱରୀ’, ଭୃଗୁ-ତୀର୍ଥରେ ‘ସୌଭାଗ୍ୟସୁନ୍ଦରୀ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 92

एतदुद्देशतः प्रोक्तं नामाष्टशतमुत्तमम् । अष्टोत्तरं च तीर्थानां शतमेतदुदाहृतम्

ଏହିପରି ସଂକ୍ଷେପରେ ଅଷ୍ଟଶତ ଉତ୍ତମ ନାମ କୁହାଗଲା; ଏହିପରି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର ଶତ (୧୦୮) ନାମ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଦାହୃତ ହେଲା।

Verse 93

इदमेव परं विप्र सर्वेषां तु भविष्यति । पठत्यष्टोत्तरशतं नाम्नां यः शिवसन्निधौ

ହେ ବିପ୍ର! ଏହିଟି ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ମଙ୍ଗଳ ହେବ—ଯେ ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ନାମମାନଙ୍କ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର ଶତ (୧୦୮) ପାଠ କରେ।

Verse 94

स मुच्यते नरः पापैः प्राप्नोति स्त्रियमीप्सिताम् । स्नात्वा नारी तृतीयायां मां समभ्यर्च्य भक्तितः

ସେ ପୁରୁଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଇଚ୍ଛିତ ନାରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏବଂ ନାରୀ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ସ୍ନାନ କରି, ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ପୂଜା କଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଫଳ ପାଏ।

Verse 95

न सा स्याद्दुःखिनी जातु मत्प्रभावान्नरोत्तम । नित्यं मद्दर्शने नारी नियताया भविष्यति

ହେ ନରୋତ୍ତମ! ମୋ ପ୍ରଭାବରେ ସେ ନାରୀ କେବେ ଦୁଃଖିନୀ ହେବ ନାହିଁ। ନିତ୍ୟ ମୋ ଦର୍ଶନରେ ସେ ନିୟମିତ ଓ ସ୍ଥିରନିଷ୍ଠ ହେବ।

Verse 96

पतिपुत्रकृतं दुःखं न सा प्राप्स्यति कर्हिचित् । मदालये तु या नारी तुलापुरुषसंज्ञितम्

ପତି କିମ୍ବା ପୁତ୍ରକୃତ ଦୁଃଖ ସେ କେବେ ପାଇବ ନାହିଁ। ଏବଂ ମୋ ଆଳୟରେ ‘ତୁଳାପୁରୁଷ’ ନାମକ ବିଧି କରୁଥିବା ନାରୀ—

Verse 97

सम्पूज्य मण्डयेद्देवांल्लोकपालांश्च साग्निकान् । सपत्नीकान्द्विजान्पूज्य वासोभिर्भूषणैस्तथा

ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଅଗ୍ନିସହିତ ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପତ୍ନୀସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୂଜି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 98

भूतेभ्यस्तु बलिं दद्यादृत्विग्भिः सह देशिकः । ततः प्रदक्षिणीकृत्य तुलामित्यभिमन्त्रयेत्

ତାପରେ ଦେଶିକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ‘ତୁଳା…’ ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ରରେ ତୁଳା (ତରାଜୁ)କୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 99

शुचिरक्ताम्बरो वा स्याद्गृहीत्वा कुसुमाञ्जलिम् । नमस्ते सर्वदेवानां शक्तिस्त्वं परमा स्थिता

ଶୁଚି ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଧରି, ନମସ୍କାର କରି କହିବ— ‘ନମସ୍ତେ; ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପଛରେ ଅବସ୍ଥିତ ପରମ ଶକ୍ତି ତୁମେ।’

Verse 100

साक्षिभूता जगद्धात्री निर्मिता विश्वयोनिना । त्वं तुले सर्वभूतानां प्रमाणमिह कीर्तिता

ହେ ତୁଲା! ତୁମେ ଜଗତର ସାକ୍ଷିଣୀ, ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ; ବିଶ୍ୱଯୋନି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତା। ଏଠାରେ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ପ୍ରମାଣ ଓ ମାନଦଣ୍ଡ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 101

कराभ्यां बद्धमुष्टिभ्यामास्ते पश्यन्नुमामुखम् । ततोऽपरे तुलाभागेन्यसेयुर्द्विजपुंगवाः

ଦୁଇ ହାତକୁ ମୁଷ୍ଟି କରି ବାନ୍ଧି ସେ ବସି ଉମାଦେବୀଙ୍କ ମୁଖ ଦର୍ଶନ କରିବ। ତାପରେ ତୁଲାର ଅନ୍ୟ ପାଟିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଧିଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖିବେ।

Verse 102

द्रव्यमष्टविधं तत्र ह्यात्मवित्तानुसारतः । मन्दशभूते विप्रेन्द्र पृथिव्यां यदधिष्ठितम्

ସେଠାରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଠ ପ୍ରକାର; ନିଜ ଧନସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଏଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିବୀରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ସ୍ଥୂଳ ଭୂତସମୂହ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପଦାର୍ଥ।

Verse 103

सुवर्णं चैव निष्पावांस्तथा राजिकुसुम्भकम् । तृणराजेन्दुलवणं कुङ्कुमं तु तथाष्टमम्

ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ନିଷ୍ପାବ (ଶିମ୍ବି), ରାଜିକା (ସୋରିଷ) ଓ କୁସୁମ୍ଭକ, ତୃଣରାଜ-ଇନ୍ଦୁ-ଲବଣ (ସୈନ୍ଧବ ଲବଣ), ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଦ୍ରବ୍ୟ କୁଙ୍କୁମ।

Verse 104

एषामेकतमं कुर्याद्यथा वित्तानुसारतः । साम्यादभ्यधिकं यावत्काञ्चनादि भवेद्द्विज

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏକୁ ନିଜ ଧନସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହା ଦାତାଙ୍କ ସମାନ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ କାଞ୍ଚନ ଆଦିରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

Verse 105

तावत्तिष्ठेन्नरो नारी पश्चादिदमुदीरयेत् । नमो नमस्ते ललिते तुलापुरुषसंज्ञिते

ସେତେବେଳେ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବ; ପରେ ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ— “ହେ ଲଲିତେ, ତୁଳାପୁରୁଷସଂଜ୍ଞିତେ, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।”

Verse 106

त्वमुमे तारयस्वास्मानस्मात्संसारकर्दमात् । ततोऽवतीर्य मुरवे पूर्वमर्द्धं निवेदयेत्

“ହେ ଉମା, ଏହି ସଂସାର-କର୍ଦ୍ଦମରୁ ଆମକୁ ତାର।” ତାପରେ ତୁଳା/ଆସନରୁ ଅବତରି ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧଭାଗକୁ ମୁରାରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 107

ऋत्विग्भ्योऽपरमर्द्धं च दद्यादुदकपूर्वकम् । तेभ्यो लब्धा ततोऽनुज्ञां दद्यादन्येषु चार्थिषु

ଅପର ଅର୍ଧଭାଗକୁ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଉଦକପୂର୍ବକ (ଜଳସହିତ) ଦେବ; ପରେ ସେମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଅନ୍ୟ ଯାଚକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ବଣ୍ଟନ କରିବ।

Verse 108

सपत्नीकं गुरुं रक्तवाससी परिधापयेत् । अन्यांश्च ऋत्विजः शक्त्या गुरुं केयूरकङ्कणैः

ଗୁରୁଙ୍କୁ ପତ୍ନୀସହିତ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରାଇବ; ଏବଂ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବ; ଗୁରୁଙ୍କୁ କେୟୂର ଓ କଙ୍କଣ ଦେବ।

Verse 109

शुक्लां गां क्षीरिणीं दद्याल्ललिता प्रीयतामिति । अनेन विधिना या तु कुर्यान्नारी ममालये

ଶୁକ୍ଳ, କ୍ଷୀରଦାୟିନୀ ଗାଈକୁ ଦାନ କରି— “ଲଲିତା ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିବ। ଯେ ନାରୀ ମୋ ଧାମରେ ଏହି ବିଧିରେ କରେ—

Verse 110

मत्तुल्या सा भवेद्राज्ञां तेजसा श्रीरिवामला । सावित्रीव च सौन्दर्ये जन्मानि दश पञ्च च

ସେ ମୋ ସମାନ ହୁଏ; ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ—ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ନିର୍ମଳ—ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ସାବିତ୍ରୀସମା, ଦଶ ଓ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 111

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं निशम्य वचनं गौर्या द्विजवरोत्तमः । नमस्कृत्य जगामाशु धर्मराज निवेशनम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଗୌରୀଙ୍କ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଣାମ କରି ଶୀଘ୍ର ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।

Verse 112

तदा प्रभृति तत्तीर्थं ख्यातं शूलेश्वरीति च । तस्मिंस्तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

ସେହି ସମୟରୁ ସେ ତୀର୍ଥ ‘ଶୂଲେଶ୍ୱରୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଯେ କେହି ସେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରେ—

Verse 113

ब्राह्मणानन्नवासोभिः पिण्डैः पितृपितामहान् । भक्तोपहारैर्देवेशमुमया सह शङ्करं

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରୁ; ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରି ପିତା-ପିତାମହଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରୁ; ଏବଂ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଉପହାର ଦେଇ ଉମାସହିତ ଦେବେଶ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 114

धूपगुग्गुलदानैश्च दीपदानैः सुबोधितैः । सर्वपापविनिर्मुक्तः स गच्छेच्छिवसन्निधिम्

ଧୂପ ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଳ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସୁବିଧିରେ କରାଯାଇଥିବା ଦୀପଦାନ ଦ୍ୱାରା, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯାଏ।

Verse 115

तस्मिंस्तीर्थे तु यः कश्चिदभियुक्तो नरेश्वर । अम्भिशापि तथा स्नातस्त्रिदिनं मुच्यते नरः

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି—ପୀଡିତ କିମ୍ବା ଅଭିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—କେବଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ଭାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 116

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रौ जागर्ति यो नरः । उपवासपरः शुद्धः शिवं सम्पूजयेन्नरः । प्रमुच्य पापसंमोहं रुद्रलोकं स गच्छति

କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତିରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଜାଗରଣ କରେ, ଉପବାସନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ରହି ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରେ—ସେ ପାପଜନିତ ମୋହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 117

त्रिनेत्रश्च चतुर्बाहुः साक्षाद्रुद्रोऽपरः । क्रीडते देवकन्याभिर्यावच्चन्द्रार्कतारकम्

ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ଚତୁର୍ବାହୁ—ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନ୍ୟ ଏକ ରୁଦ୍ର ପରି—ସେ ଦେବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ-ତାରା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ।

Verse 198

अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ। (ଅଧ୍ୟାୟ-ଶୀର୍ଷକ)