
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୯୬ରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ହଂସତୀର୍ଥକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଏହାକୁ ଅନୁପମ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବୋଲି କହନ୍ତି। ତୀର୍ଥର ମହିମା ଏକ କାରଣକଥାରେ ସ୍ଥାପିତ—ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ହଂସ ତପସ୍ୟା କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବାହନ ହେବାର ପଦ (ବ୍ରହ୍ମ-ବାହନତା) ପାଇଲା; ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନର ପ୍ରଭାବ ଅତ୍ୟଧିକ। ପରେ ଆଚାର-ବିଧି କୁହାଯାଏ—ହଂସତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ (କାଞ୍ଚନ-ଦାନ) କରୁଥିବା ଯାତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଏ। ଫଳ ଦିବ୍ୟ ଚିତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ—ହଂସଯୁକ୍ତ ବିମାନରେ, ନବସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗସମୃଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ସେବା ସହିତ ସେ ଗମନ କରେ। ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଭୋଗ ଅନୁଭବ କରି, ଜାତିସ୍ମରଣ ସହ ପୁନଃ ମାନବଜନ୍ମ ପାଏ—ଏହା ଜନ୍ମାନ୍ତର ନୈତିକ ଧାରାକୁ ସୂଚାଏ। ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ଉପସଂହାର—ସନ୍ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦେହତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ଏହି ତୀର୍ଥଫଳ ପାପନାଶକ, ପୁଣ୍ୟକର ଓ ଶୋକନିବାରକ ବୋଲି ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश हंसतीर्थमनुत्तमम् । यत्र हंसस्तपस्तप्त्वा ब्रह्मवाहनतां गतः
ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ଧରାଧୀଶ, ଅନୁତ୍ତମ ହଂସତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ହଂସ ତପ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାହନତ୍ୱ ପାଇଥିଲା।
Verse 2
हंसतीर्थे नरः स्नात्वा दानं दत्त्वा च काञ्चनम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकं स गच्छति
ହଂସତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ଦେଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 3
हंसयुक्तेन यानेन तरुणादित्यवर्चसा । सर्वकामसमृद्धेन सेव्यमानोऽप्सरोगणैः
ସେ ହଂସଯୁକ୍ତ ବିମାନରେ ଯାତ୍ରା କରେ; ତାହା ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସର୍ବକାମସମୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।
Verse 4
तत्र भुक्त्वा यथाकामं सर्वान् भोगान् यथेप्सितान् । जातिस्मरो हि जायेत पुनर्मानुष्यमागतः
ସେଠାରେ ଯଥାଇଚ୍ଛା ଓ ଯଥାଭିଲାଷ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଭୋଗି, ପୁନଃ ମାନବଜନ୍ମକୁ ଆସିଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମୃତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 5
संन्यासेन त्यजेद्देहं मोक्षमाप्नोति भारत
ହେ ଭାରତ! ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସଦ୍ୱାରା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 6
एतत्ते कथितं पार्थ हंसतीर्थस्य यत्फलम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखविनाशनम्
ହେ ପାର୍ଥ! ହଂସତୀର୍ଥର ଯେ ଫଳ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ତାହା ମହାପୁଣ୍ୟ—ସର୍ବପାପହର ଓ ସର୍ବଦୁଃଖବିନାଶକ।
Verse 196
अध्याय
ଅଧ୍ୟାୟ (ଅଧ୍ୟାୟ-ଶୀର୍ଷକ)।