Adhyaya 187
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 187

Adhyaya 187

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କ୍ରମ ଓ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱମହିମା ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ଭୃଗୁକଚ୍ଛରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜାଲେଶ୍ୱରକୁ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗ ଭାବେ, ‘କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ‘କ୍ଷେତ୍ର-ପାପ’ ନିବାରଣ ପାଇଁ କରୁଣାରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ, ପାପଶମନ ଓ ଦୁଃଖନାଶକ ପବିତ୍ର କେନ୍ଦ୍ର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପୂର୍ବକଳ୍ପରେ ଅସୁରମାନେ ତ୍ରିଲୋକ ଆକ୍ରମଣ କରି ବେଦକର୍ମ-ଧର୍ମ ହ୍ରାସ ପାଇଲାବେଳେ କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ରରୁ ଆଦ୍ୟ ଧୂମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେହି ଧୂମରୁ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ସପ୍ତ ପାତାଳକୁ ଭେଦି ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଗର୍ତ୍ତ ସହିତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା—ଏମିତି କଥା ରହିଛି। ଶିବଙ୍କ ପୁରଦାହ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଜ୍ୱାଳାଜନ୍ୟ କୁଣ୍ଡ ଓ ‘ଧୂମାବର୍ତ୍ତ’ ନାମକ ଭୂମି-ଘୂର୍ଣ୍ଣି ସଦୃଶ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ବିଧି—ତୀର୍ଥରେ ଓ ନର୍ମଦାଜଳରେ ସ୍ନାନ, ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ, ତ୍ରିଲୋଚନ (ଶିବ) ପୂଜା, କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର ନାମଜପ; ଏହାଦ୍ୱାରା ‘ପରମା ଗତି’ ମିଳେ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି। ଏହା ସହ ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା କାମ୍ୟକର୍ମ, ଅପାୟନିବାରଣ/ଶାନ୍ତିକର୍ମ, ଶତ୍ରୁକ୍ଷୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ବଂଶସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସଙ୍କଳ୍ପ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧ ହୁଏ—ଏହାକୁ ତୀର୍ଥପ୍ରଭାବ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । जालेश्वरं ततो गच्छेल्लिङ्गमाद्यं स्वयम्भुवः । कालाग्निरुद्रं विख्यातं भृगुकच्छे व्यवस्थितम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ ଜାଲେଶ୍ୱରକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେହି ସ୍ୱୟଂଭୂ ଆଦ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ, ଭୃଗୁକଚ୍ଛରେ ସ୍ଥିତ ଓ ‘କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର’ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ।

Verse 2

सर्वपापप्रशमनं सर्वोपद्रवनाशनम् । क्षेत्रपापविनाशाय कृपया च समुत्थितम्

ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ପ୍ରଶମିତ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବକୁ ନାଶ କରେ; କ୍ଷେତ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାପବିନାଶ ପାଇଁ କୃପାବଶତଃ ଏହା ଉଦ୍ଭୂତ।

Verse 3

पुरा कल्पेऽसुरगणैराक्रान्ते भुवनत्रये । वेदोक्तकर्मनाशे च धर्मे च विलयं गते

ପୂର୍ବ ଏକ କଳ୍ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଅସୁରଗଣ ତ୍ରିଭୁବନକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥିଲେ, ବେଦୋକ୍ତ କର୍ମ ନଶୁଥିଲା ଏବଂ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ଓ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା—

Verse 4

देवर्षिमुनिसिद्धेषु विश्वासपरमेषु च । कालाग्निरुद्रादुत्पन्नो धूमः कालोद्भवोद्भवः

ଦେବର୍ଷି, ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧ—ଯେମାନେ ପରମ ବିଶ୍ୱାସରେ ସ୍ଥିତ—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ରରୁ ଧୂମ ଉଦ୍ଭବିଲା; ସେ ଧୂମ କାଳରୁ ଜନ୍ମିତ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରକାଶ ଥିଲା।

Verse 5

धूमात्समुत्थितं लिङ्गं भित्त्वा पातालसप्तकम् । अवटं दक्षिणे कृत्वा लिङ्गं तत्रैव तिष्ठति

ସେହି ଧୂମରୁ ଲିଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭବିଲା; ତାହା ସପ୍ତ ପାତାଳକୁ ଭେଦି, ଦକ୍ଷିଣେ ଏକ ଅବଟ (ଗର୍ତ୍ତ) କରି, ସେହି ଲିଙ୍ଗ ସେଠାରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ବିରାଜିତ।

Verse 6

तत्र तीर्थे नृपश्रेष्ठ कुण्डं ज्वालासमुद्भवम् । यत्र सा पतिता ज्वाला शिवस्य दहतः पुरम्

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଜ୍ୱାଳାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଏକ କୁଣ୍ଡ ଅଛି; ଶିବ ପୁର ଦହନ କରୁଥିବାବେଳେ ପଡ଼ିଥିବା ସେଇ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଜ୍ୱାଳା ସେଠାରେ ପତିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 7

तत्रावटं समुद्भूतं धूमावर्तस्ततोऽभवत् । तस्मिन्कुण्डे तु यः स्नानं कृत्वा वै नर्मदाजले

ସେଠାରେ ଏକ ଆବଟ (ଗର୍ତ୍ତ) ଉଦ୍ଭବିଲା, ତାହାରୁ ‘ଧୂମାବର୍ତ୍ତ’ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ନର୍ମଦାଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ କୁଣ୍ଡରେ ଯେ କେହି ସ୍ନାନ କରେ—

Verse 8

कुर्याच्छ्राद्धं पितृभ्यो वै पूजयेच्च त्रिलोचनम् । कालाग्निरुद्रनामानि स गच्छेत्परमां गतिम्

—ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ‘କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର’ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଜପ କରେ—ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 9

यत्किंचित्कामिकं कर्म ह्याभिचारिकमेव वा । रिपुसंक्षयकृद्वापि सांतानिकमथापि वा । अत्र तीर्थे कृतं सर्वमचिरात्सिध्यते नृप

ହେ ନୃପ! କାମ୍ୟ କର୍ମ ହେଉ କି ଆଭିଚାରିକ କର୍ମ, ଶତ୍ରୁ-କ୍ଷୟକାରୀ ହେଉ କି ସନ୍ତାନ-ଲାଭକାରୀ—ଏହି ତୀର୍ଥରେ କରାଯାଇଥିବା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 187

अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ (ଅଧ୍ୟାୟ-ଚିହ୍ନ)।