Adhyaya 184

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । धौतपापं ततो गच्छेद्भृगुतीर्थसमीपतः । वृषेण तु भृगुस्तत्र भूयोभूयो धुतस्ततः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଭୃଗୁତୀର୍ଥ ସମୀପର ‘ଧୌତପାପ’ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଏକ ବୃଷଭ ଦ୍ୱାରା ଭୃଗୁ ମୁନି ପୁନଃପୁନଃ ଧୋଇ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।

Verse 2

धौतपापं तु तत्तेन नाम्ना लोकेषु विश्रुतम् । तत्र स्थितो महादेवस्तुष्ट्यर्थं भृगुसत्तमे

ଏହି କାରଣରୁ ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଧୌତପାପ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି (ଅନୁଗ୍ରହ) ପାଇଁ ମହାଦେବ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 3

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा शाठ्येनापि नरेश्वर । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି—even କପଟରେ ମଧ୍ୟ—ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 4

यस्तु सम्यग्विधानेन तत्र स्नात्वार्चयेच्छिवम् । देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य मुच्यते सर्वपातकैः

କିନ୍ତୁ ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଯଥାବିଧିରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ମହାପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 5

ब्रह्महत्या गवां वध्या तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । प्रविशेन्न सदा भीता प्रविष्टापि क्षयं व्रजेत्

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ଓ ଗୋହତ୍ୟାର ପାପ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସଦା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ; ପ୍ରବେଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 6

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेऽस्मिन्कथयस्व द्विजोत्तम । प्रविशेन्न ब्रह्महत्या यथा वै धौतपाप्मनि

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଏହି ଲୋକର ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ; ‘ଧୌତପାପ’ରେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ କିପରି ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ?

Verse 7

ब्रह्महत्यासमं पापं भविता नेह किंचन । कथं वा धौतपापे तु प्रविष्टं नश्यते द्विज । एतद्विस्तरतः सर्वं पृच्छामि वद कौतुकात्

ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ସମାନ ପାପ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ହେ ଦ୍ୱିଜ! ତାହା ‘ଧୌତପାପ’ରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ କିପରି ନଶିଯାଏ? ଏ ସବୁକୁ ମୁଁ କୌତୁହଳରେ ବିସ୍ତାରରେ ପଚାରୁଛି—କହନ୍ତୁ।

Verse 8

मार्कण्डेय उवाच । आदिसर्गे पुरा शम्भुर्ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । विकारं पञ्चमं दृष्ट्वा शिरोऽश्वमुखसन्निभम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: "ଆଦିସୃଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ବେ ଶମ୍ଭୁ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଶ୍ୱମୁଖ ସଦୃଶ ପଞ୍ଚମ ମସ୍ତକ ଦର୍ଶନ କଲେ ।"

Verse 9

अङ्गुष्ठाङ्गुलियोगेन तच्छिरस्तेन कृन्तितम् । कृत्तमात्रे तु शिरसि ब्रह्महत्याऽभवत्तदा

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ଓ ଅଙ୍ଗୁଳି ସଂଯୋଗରେ ସେହି ମସ୍ତକ ଛିନ୍ନ ହେଲା । ମସ୍ତକ କଟିବା ମାତ୍ରେ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

Verse 10

ब्रह्महत्यायुतश्चासीदुत्तरे नर्मदातटे । धुनितं तु यतो राजन्वृषेण धर्ममूर्तिना

ହେ ରାଜନ୍! ନର୍ମଦା ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଧର୍ମମୂର୍ତ୍ତି ବୃଷଭ ତାହାକୁ ଝାଡ଼ି ଦୂର କରିଦେଲେ ।

Verse 11

तत्र धौतेश्वरीं देवीं स्थापितां वृषभेण तु । ददर्श भगवाञ्छम्भुः सर्वदैवतपूजिताम्

ସେଠାରେ ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ ବୃଷଭଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଦେବୀ ଧୌତେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ।

Verse 12

दृष्ट्वा धौतेश्वरीं दुर्गां ब्रह्महत्याविनाशिनीम् । तत्र विश्रममाणश्च शङ्करस्त्रिपुरान्तकः

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ବିନାଶିନୀ ଧୌତେଶ୍ୱରୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ଶଙ୍କର ସେଠାରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଲେ ।

Verse 13

स शङ्करो ब्रह्महत्याविहीनं मेने त्मानं तस्य तीर्थस्य भावात् । सुविस्मितो देवदेवो वरेण्यो दृष्ट्वा दूरे ब्रह्महत्यां च तीर्थात्

ସେହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ ଶଙ୍କର ନିଜକୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦୋଷରହିତ ଭାବିଲେ। ଦେବଦେବ ବରେଣ୍ୟ ମହାଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ତୀର୍ଥରୁ ଦୂରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 14

विधौतपापं महितं धर्मशक्त्या विशेन्न हत्या देवीभयात्प्रभीता । रक्ताम्बरा रक्तमाल्योपयुक्ता कृष्णा नारी रक्तदामप्रसक्ता

ଧର୍ମଶକ୍ତିରେ ମହିତ ‘ବିଧୌତପାପ’ରେ ‘ହତ୍ୟା’ ଦେବୀଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ସେ କୃଷ୍ଣା ନାରୀରୂପେ, ରକ୍ତାମ୍ବରା, ରକ୍ତମାଲ୍ୟଭୂଷିତା ଏବଂ ରକ୍ତଦାମ/ହାରରେ ଆସକ୍ତା ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 15

मां वाञ्छन्ती स्कन्धदेशं रहस्ये दूरे स्थिता तीर्थवर्यप्रभावात् । संचिन्त्य देवो मनसा स्मरारिर्वासाय बुद्धिं तत्र तीर्थे चकार

ମୋତେ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍କନ୍ଦଦେଶର ଗୁପ୍ତ ପ୍ରଦେଶରେ, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ ଦୂରେ ରହିଲା। ଏହା ଚିନ୍ତା କରି ସ୍ମରଶତ୍ରୁ ଦେବ ମନେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ବାସ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 16

विमृश्य देवो बहुशः स्थितः स्वयं विधौतपापः प्रथितः पृथिव्याम् । बभूव तत्रैव निवासकारी विधूतपापनिकटप्रदेशे

ବହୁବାର ବିଚାର କରି ଦେବ ସ୍ୱୟଂ ସେଠାରେ ରହିଲେ। ସେହି ସ୍ଥାନ ପୃଥିବୀରେ ‘ବିଧୌତପାପ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏବଂ ପାପ ଝାଡ଼ିଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନର ସମୀପ ପ୍ରଦେଶରେ ସେଠାରେ ହିଁ ତାଙ୍କର ନିବାସ ହେଲା।

Verse 17

तदाप्रभृति राजेन्द्र ब्रह्महत्याविनाशनम् । विधौतपापं तत्तीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम्

ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ନର୍ମଦାରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେହି ତୀର୍ଥ ‘ବିଧୌତପାପ’ ନାମରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାବିନାଶକ ଭାବେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 18

आश्वयुक्शुक्लनवमी तत्र तीर्थे विशिष्यते । दिनत्रयं तु राजेन्द्र सप्तम्यादिविशेषतः

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଆଶ୍ୱୟୁଜ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ନବମୀ ତିଥି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶେଷ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସପ୍ତମୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନି ଦିନର ବ୍ରତ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 19

समुपोष्याष्टमीं भक्त्या साङ्गं वेदं पठेत्तु यः । अहोरात्रेण चैकेन ऋग्यजुःसामसंज्ञकम्

ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି ବେଦକୁ ଅଙ୍ଗସହିତ ପାଠ କରେ, ଏବଂ ଏକ ଦିନ-ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଋଗ୍, ଯଜୁଃ, ସାମ ନାମକ ତ୍ରିବେଦ ପାଠ ସମାପ୍ତ କରେ—

Verse 20

अभ्यसन्ब्रह्महत्याया मुच्यते नात्र संशयः । वृषलीगमनं चैव यश्च गुर्वङ्गनागमः

ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତଥା ନୀଚଜାତି ସ୍ତ୍ରୀଗମନ ଓ ଗୁରୁପତ୍ନୀଗମନ ଦୋଷରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 21

स्नात्वा ब्रह्मरसोत्कृष्टे कुम्भेनैव प्रमुच्यते । वन्ध्या स्त्रीजननी या तु काकवन्ध्या मृतप्रजा

ବ୍ରହ୍ମରସରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏହି ସ୍ଥାନରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ କୁମ୍ଭ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ବନ୍ଧ୍ୟା, କାକବନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ମୃତପ୍ରଜା ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 22

सापि कुम्भोदकैः स्नाता जीवत्पुत्रा प्रजावती । अपठस्तु नरोपोष्य ऋग्यजुःसामसम्भवाम्

ସେ ମଧ୍ୟ କୁମ୍ଭଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଜୀବତ୍ପୁତ୍ରା ଓ ପ୍ରଜାବତୀ ହୁଏ। ଏବଂ ଅପଠିତ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଉପବାସ କରି, ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମଜନିତ ବିଧି (ବେଦଜପ) ର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ ପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 23

ऋचमेकां जपन्विप्रस्तथा पर्वणि यो नृप । अनृचोपोष्य गायत्रीं जपेद्वै वेदमातरम्

ହେ ରାଜନ୍! ପର୍ବଦିନରେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୋଟିଏ ଋଚା ମଧ୍ୟ ଜପ କରେ, ସେ ଧନ୍ୟ। ଋଚା ପଢ଼ିପାରିନଥିବା ଲୋକ ଉପବାସ କରି ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜପ କରୁ।

Verse 24

जपन्नवम्यां विप्रेन्द्रो मुच्यते पापसञ्चयात् । एवं तु कथितं तात पुराणोक्तं महर्षिभिः

ନବମୀ ତିଥିରେ ଜପ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାପସଞ୍ଚୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ହେ ତାତ! ମହର୍ଷିମାନେ ପୁରାଣରେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।

Verse 25

धौतपापं महापुण्यं शिवेन कथितं मम । प्राणत्यागं तु यः कुर्याज्जले वाग्नौ स्थलेऽपि वा

ଏହି ‘ଧୌତପାପ’ ମହାପୁଣ୍ୟ ବିଷୟ ଶିବ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି। ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଜଳରେ, ଅଗ୍ନିରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 26

स गच्छति विमानेन ज्वलनार्कसमप्रभः । हंसबर्हिप्रयुक्तेन सेव्यमानोऽप्सरोगणैः

ସେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ବିମାନରେ ଗମନ କରେ। ହଂସ ଓ ମୟୂର ଯୁକ୍ତ ଯାନରେ ଅପ୍ସରାଗଣ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 27

शिवस्य परमं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् । क्रीडते स्वेच्छया तत्र यावच्चन्द्रार्कतारकम्

ସେ ଶିବଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରେ।

Verse 28

धौतपापे तु या नारी कुरुते प्राणसंक्षयम् । तत्क्षणादेव सा पार्थ पुरुषत्वमवाप्नुयात्

ହେ ପାର୍ଥ! ଧୌତପାପରେ ଯେ ନାରୀ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୁରୁଷତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।

Verse 29

अथ किं बहुनोक्तेन शुभं वा यदि वाशुभम् । तदक्षयफलं सर्वं धौतपापे कृतं नृप

ହେ ନୃପ! ଅଧିକ କହିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ, ଧୌତପାପରେ କୃତ ସବୁ କର୍ମ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଏ।

Verse 30

संन्यसेन्नियमेनान्नं संन्यसेद्विषयादिकम् । फलमूलादिकं चैव जलमेकं न संत्यजेत्

ନିୟମରେ ପକ୍କା ଅନ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଓ ବିଷୟଭୋଗାଦି ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଫଳମୂଳାଦିରେ ଜୀବନ ଚାଲିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏକମାତ୍ର ଜଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 31

एवं यः कुरुते पार्थ रुद्रलोकं स गच्छति । तत्र भुक्त्वाखिलान्भोगाञ्जायते भुवि भूपतिः

ହେ ପାର୍ଥ! ଯେ ଏହିପରି ଆଚରଣ କରେ, ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଭୋଗି ପରେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ।

Verse 184

अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ। (ଏହା ଅଧ୍ୟାୟ-ସମାପ୍ତି ସୂଚକ ଶିରୋନାମ/ଚିହ୍ନ।)