
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୌତମେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ପଥ ଓ ମହିମା କହନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥ ସର୍ବପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାପନାଶକ। ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ଦେବତା ‘ଗୌତମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ। ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି ଓ ପିତୃସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପରେ ଆଚାରବିଧି ଦିଆଯାଏ—ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ପିତୃଦେବତା ପୂଜା ଓ ଶିବପୂଜା ପାପମୋଚନର ଉପାୟ। ବିଷ୍ଣୁମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ଅନେକେ ଏହି ମହିମା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ଶିବ ସେଠାରେ ସନ୍ନିହିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ସହ ସ୍ନାନ-ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧସମ ପୁଣ୍ୟ; ଦ୍ୱିଜାତିକୁ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ। ବିଶେଷ ତିଥି-କ୍ରିୟା: ଆଶ୍ୱୟୁଜ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଶତଦୀପ ଦାନ; କାର୍ତ୍ତିକ ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ ଏବଂ ଘିଅ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ମଧୁ, ଦହି କିମ୍ବା ଶୀତଳ ଜଳରେ ଅଭିଷେକ। ପୁଷ୍ପ-ପତ୍ର ଅର୍ପଣରେ ଅଖଣ୍ଡ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ। ଛଅ ମାସ ନିରନ୍ତର ପୂଜା କଲେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ ଶେଷରେ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र गौतमेश्वरमुत्तमम् । सर्वपापहरं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଗୌତମେଶ୍ୱରକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେ ତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସର୍ବପାପହର।
Verse 2
गौतमेन तपस्तप्तं तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । दिव्यं वर्षसहस्रं तु ततस्तुष्टो महेश्वरः
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଗୌତମ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ତପ କଲେ; ତାପରେ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 3
प्रणम्य शिरसा तत्र स्थापितः परमेश्वरः । स्थापितो गौतमेनेशो गौतमेश्वर उच्यते
ସେଠାରେ ଗୌତମ ଶିର ନମାଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେବାରୁ ସେ ଈଶ୍ୱର ‘ଗୌତମେଶ୍ୱର’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
Verse 4
तत्र देवैश्च गन्धर्वैरृषिभिः पितृदैवतैः । सम्प्राप्ता ह्युत्तमा सिद्धिराराध्य परमेश्वरम्
ସେଠାରେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି ଓ ପିତୃଦେବତାମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 5
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्पितृदेवताः । पूजयेत्परमीशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते
ଯେ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ଏବଂ ପରମୀଶାନ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 6
बहवस्तन्न जानन्ति विष्णुमायाविमोहिताः । तत्र संनिहितं देवं शूलपाणिं महेश्वरम्
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ଅନେକେ ଏହା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ—ସେଠାରେ ନିକଟରେ ଶୂଳପାଣି ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ସନ୍ନିହିତ ଅଛନ୍ତି।
Verse 7
ब्रह्मचारी तु यो भूत्वा तत्र तीर्थे नरेश्वर । स्नात्वार्चयेन्महादेवं सोऽश्वमेधफलं लभेत्
ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଯେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ସେଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ପାଏ।
Verse 8
ब्रह्मचारी तु यो भूत्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । पूजयेत्परमीशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते
ଯେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରି ପିତୃଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ପରମୀଶାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 9
तत्र तीर्थे तु यो दानं भक्त्या दद्याद्द्विजातये । तदक्षयफलं सर्वं नात्र कार्या विचारणा
ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଯେ କୌଣସି ଦାନ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଏଥିରେ ବିଚାର କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
Verse 10
मासे चाश्वयुजे राजन् कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । स्नात्वा तत्र विधानेन दीपकानां शतं ददेत्
ହେ ରାଜନ୍, ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି ଶତ ଦୀପ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 11
पूजयित्वा महादेवं गन्धपुष्पादिभिर्नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो मृतः शिवपुरं व्रजेत्
ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶିବପୁରକୁ ଯାଏ।
Verse 12
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां कार्त्तिक्यां तु विशेषतः । उपोष्य प्रयतो भूत्वा घृतेन स्नापयेच्छिवम्
ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ—ବିଶେଷକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ—ଉପବାସ କରି ସଂଯମୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଘୃତଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାପନ (ଅଭିଷେକ) କରିବା ଉଚିତ।
Verse 13
पञ्चगव्येन मधुना दध्ना वा शीतवारिणा । स च सर्वस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः
ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ମଧୁ, ଦଧି କିମ୍ବା ଶୀତଳ ଜଳଦ୍ୱାରା (ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ସ୍ନାପନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
Verse 14
भक्त्या तु पूजयेत्पश्चात्स लभेत्फलमुत्तमम् । बिल्वपत्रैरखण्डैश्च पुष्पैरुन्मत्तकोद्भवैः
ତାପରେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ଉତ୍ତମ ଫଳ ପାଏ—ଅଖଣ୍ଡ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଓ ଧତୁରା (ଉନ୍ମତ୍ତ) ଜନିତ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା।
Verse 15
कुशापामार्गसहितैः कदम्बद्रोणजैरपि । मल्लिकाकरवीरैश्च रक्तपीतैः सितासितैः
କୁଶ ଓ ଅପାମାର୍ଗ ସହିତ, କଦମ୍ବ ଓ ଦ୍ରୋଣ ପୁଷ୍ପରେ ମଧ୍ୟ; ମଲ୍ଲିକା (ଜୁଇ) ଓ କରବୀର (କନେର)ର ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ଧଳା ଓ ଶ୍ୟାମ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 16
पुष्पैरन्यैर्यथालाभं यो नरः पूजयेच्छिवम् । नैरन्तर्येण षण्मासं योऽर्चयेद्गौतमेश्वरम् । सर्वान्कामानवाप्नोति मृतः शिवपुरं व्रजेत्
ଯେ ନର ଯଥାଲାଭ ଅନ୍ୟ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଏବଂ ଯେ ନିରନ୍ତର ଛଅ ମାସ ଗୌତମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ—ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶିବପୁରକୁ ଯାଏ।
Verse 179
अध्याय
ଅଧ୍ୟାୟ। (ଅଧ୍ୟାୟ-ଶୀର୍ଷକ)