Adhyaya 173

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । नर्मदादक्षिणे कूले सर्वपापप्रणाशनम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତାପରେ ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଥିବା ପରମ ଶୋଭନ, ସର୍ବପାପ-ନାଶକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

सिद्धेश्वरमिति ख्यातं महापातकनाशनम् । यत्र शुद्धिं परां प्राप्तो देवदेवो महेश्वरः । पुरा हत्यायुतः पार्थ देवदेवस्त्रिशूलधृक्

ଏହା ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ମହାପାତକ-ନାଶକ। ସେଠାରେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ପରମ ଶୁଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ହେ ପାର୍ଥ! ପୂର୍ବେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ହତ୍ୟାଦୋଷରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 3

पुरा पञ्चशिरा आसीद्ब्रह्मा लोकपितामहः । तेनानृतं वचश्चोक्तं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे

ପୂର୍ବକାଳରେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ଶିର ଥିଲା। କୌଣସି କାରଣାନ୍ତରେ ସେ ଏକଥର ଅନୃତ (ମିଥ୍ୟା) ବଚନ କହିଥିଲେ।

Verse 4

तच्छ्रुत्वा सहसा तस्मै चुकोप परमेश्वरः । छेदयामास भगवान्मूर्धानं करजैस्तदा

ତାହା ଶୁଣି ପରମେଶ୍ୱର ସହସା ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତେବେ ଭଗବାନ ନିଜ ନଖଦ୍ୱାରା (ଏକ) ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।

Verse 5

तस्य तत्करसंलग्नं च्यवते न कदाचन । ततो हि देवदेवेशः पर्यटन् पृथिवीमिमाम्

ସେହି (ଛିନ୍ନ ମୁଣ୍ଡ) ତାଙ୍କ ହାତକୁ ଲାଗି ରହିଲା, କେବେ ମଧ୍ୟ ଖସିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 6

ततो वाराणसीं प्राप्तस्तस्यां तदपतच्छिरः । पतिते तु कपाले च ब्रह्महत्या न मुञ्चति

ତତଃ ବାରାଣସୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେଇ ଶିର ସେଠାରେ ପତିତ ହେଲା। କିନ୍ତୁ କପାଳ ପତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପ ତାକୁ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ।

Verse 7

ततस्तु सागरे गत्वा पूर्वे च दक्षिणे तथा । पश्चिमे चोत्तरे पार्थ देवदेवो महेश्वरः

ତତଃ, ହେ ପାର୍ଥ, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ସାଗରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେହିପରି ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର—ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 8

पर्यटन्सर्वतीर्थेषु ब्रह्महत्या न मुञ्चति । नर्मदादक्षिणे कूले सुतीर्थं प्राप्तवान् प्रभुः

ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳର ସୁତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 9

कुलकोटिं समासाद्य प्रार्थयामास चात्मवान् । प्रायश्चित्तं ततः कृत्वा बभूव गतकल्मषः

କୁଲକୋଟିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ପରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ସେ କଲ୍ମଷମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 10

ततो निष्कल्मषो जातो देवदेवो महेश्वरः । हत्वा सुरेभ्यस्तत्स्थानं ततश्चान्तर्दधे प्रभुः

ତେବେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ନିଷ୍କଲ୍ମଷ ହେଲେ। ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରି, ପରେ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 11

तदाप्रभृति तत्तीर्थं शुद्धरुद्रेति कीर्तितम् । विख्यातं त्रिषु लोके ब्रह्महत्याहरं परम्

ସେହି ସମୟରୁ ସେ ତୀର୍ଥ ‘ଶୁଦ୍ଧରୁଦ୍ର’ ନାମରେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା। ତ୍ରିଲୋକରେ ଏହା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ନାଶକ ପରମ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ।

Verse 12

मासे मासे सिते पक्षेऽमावास्यायां युधिष्ठिर । स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयेत्पितृदेवताः

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପ୍ରତି ମାସରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

दद्यात्पिण्डं पित्ःणां तु भावितेनान्तरात्मना । तस्य ते द्वादशाब्दानि सुतृप्ताः पितरो नृप

ହେ ନୃପ, ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଏକାଗ୍ରତା ଧାରଣ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାରେ ତାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 14

गन्धधूपप्रदीपाद्यैरभ्यर्च्य परमेश्वरम् । शुद्धेश्वराभिधानं तु शिवलोके महीयते

ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ପ୍ରଦୀପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କଲେ (ଭକ୍ତ) ଶିବଲୋକରେ ‘ଶୁଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ମହିମାନ୍ୱିତ ହୁଏ।

Verse 15

एतत्ते कथितं राजञ्छुद्धरुद्रमनुत्तमम् । मया श्रुतं यथा देवसकाशाच्छूलपाणिनः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

ହେ ରାଜନ, ‘ଶୁଦ୍ଧରୁଦ୍ର’ ନାମକ ସେଇ ଅନୁତ୍ତମ (ତୀର୍ଥ/ପ୍ରକଟ ରୂପ) ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି—ଯେପରି ମୁଁ ଶୂଳପାଣି ଦେବଙ୍କ ନିକଟରୁ ଶୁଣିଥିଲି। ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେଠାକୁ ଯାଏ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଗମନ କରେ।

Verse 173

अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ—ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଅଧ୍ୟାୟ-ବିଭାଗ ସୂଚକ ଚିହ୍ନ।