Adhyaya 170

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कामप्रमोदिनीसख्यो नीयमानां च तेन तु । दृष्ट्वा ताश्चुक्रुशुः सर्वा निःसृत्य जलमध्यतः

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମାନା କାମପ୍ରମୋଦିନୀକୁ ଦେଖି, ଜଳମଧ୍ୟରୁ ବାହାରି ତାହାର ସଖୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ।

Verse 2

गता राजगृहे सर्वाः कथयन्ति सुदुःखिताः । कामप्रमोदिनी राजन्हृता श्येनेन पक्षिणा

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାଜଗୃହକୁ ଯାଇ କହିଲେ— ‘ହେ ରାଜନ୍, କାମପ୍ରମୋଦିନୀକୁ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ ହରଣ କରିନେଇଛି।’

Verse 3

क्रीडन्ती च जलस्थाने तडागे देवसन्निधौ । अन्वेष्या च त्वया राजंस्तस्य मार्गं विजानता

‘ଦେବସନ୍ନିଧି ନିକଟର ତଡାଗର ଜଳସ୍ଥାନରେ ସେ କ୍ରୀଡା କରୁଥିଲା; ହେ ରାଜନ୍, ପଥଜ୍ଞ ଆପଣ ତାକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତୁ।’

Verse 4

तासां तद्वचनं श्रुत्वा देवपन्नः सुदुःखितः । हाहेत्युक्त्वा समुत्थाय रुदमानो वरासनात्

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟାଘାତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ; ‘ହାହା!’ ବୋଲି କହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରୁ ଉଠି କାନ୍ଦିଲେ।

Verse 5

मन्त्रिभिः सहितस्तस्मिंस्तडागे जलसन्निधौ । न चिह्नं न च पन्थानं दृष्ट्वा दुःखान्मुमोह च

ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ରାଜା ସେହି ଜଳସନ୍ନିଧି ତଳାବ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନା ପଥ ନଦେଖି ଶୋକରେ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ।

Verse 6

तस्य राज्ञस्तु दुःखेन दुःखितो नागरो जनः । क्षणेनाश्वासितो राजा मन्त्रिभिः सपुरोहितैः

ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦିଆଗଲା।

Verse 7

किं कुर्म इत्युवाचेदमस्मिन्काले विधीयताम् । सर्वैस्तत्संविदं कृत्वा वाहिनीं चतुरङ्गिणीम्

ରାଜା କହିଲେ—“ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ? ଏହି ସମୟରେ ଯାହା ଯଥୋଚିତ, ତାହା କରାଯାଉ।” ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 8

प्रेषयामि दिशः सर्वा हस्त्यश्वरथसंकुला । वादित्राणि च वाद्यन्ते व्याकुलीभूतसंकुले

ରାଜା କହିଲେ—“ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାକୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଠାଉଛି।” ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଜନସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା।

Verse 9

नाराचैस्तोमरैर्भल्लैः खड्गैः परश्वधादिभिः । राजा संनाहबद्धोऽभूद्गनं ग्रसते किल

ନାରାଚ, ତୋମର, ଭଲ୍ଲ, ଖଡ୍ଗ, ପରଶୁ ଆଦି ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ନାହବଦ୍ଧ ହେଲେ—ଯେନେ ଶତ୍ରୁଗଣକୁ ଗ୍ରସିବେ।

Verse 10

न देवो न च गन्धर्वो न दैत्यो न च राक्षसः । किं करिष्यति राजाद्य न जाने रोषनिष्कृतिम्

ନ ଦେବ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନ ଦୈତ୍ୟ, ନ ରାକ୍ଷସ—ଆଜି ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କିଏ କ’ଣ କରିପାରିବ? ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧର ପରିଣାମ ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 11

नागरोऽपि जनस्तत्र दृष्ट्वा चकितमानसः । चतुर्दशसहस्राणि दन्तिनां सृणिधारिणाम्

ସେଠାରେ ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ—ଅଙ୍କୁଶଧାରୀ ଚୌଦହ ହଜାର ହାତୀ ଥିଲେ।

Verse 12

अश्वारोहसहस्राणि ह्यशीतिः शस्त्रपाणिनाम् । रथानां त्रिसहस्राणि विंशतिर्भरतर्षभ

ହଜାର ହଜାର ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଥିଲେ, ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଅଶୀ ଯୋଦ୍ଧା; ଏବଂ ତିନି ହଜାର କୋଡ଼ିଏ ରଥ ଥିଲା, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 13

सङ्ग्रामभेरीनिनदैः खुररेणुर्नभोगता । एतस्मिन्नन्तरे तात रक्षको नगरस्य हि

ସଙ୍ଗ୍ରାମଭେରୀର ନିନାଦ ଓ ଖୁରର ଧୂଳିରେ ଆକାଶ ଭରିଗଲା। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ତାତ, ନଗରର ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ…

Verse 14

गृहीत्वाभरणं तस्यास्त्वङ्गप्रत्यङ्गिकं तथा । कुण्डलाङ्गदकेयूरहारनूपुरझल्लरीः

ତାହାର ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗର ଆଭରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଆଗଲା—କୁଣ୍ଡଳ, ଅଙ୍ଗଦ, କେୟୂର, ହାର, ନୂପୁର ଓ ଝଙ୍କାର କରୁଥିବା ଅଳଙ୍କାର।

Verse 15

निवेद्याकथयद्राज्ञे मया दृष्टं त्ववेक्षणात् । तापसानामाश्रमे तु माण्डव्यो यत्र तिष्ठति

ନିବେଦନ କରି ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲା—ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଅବଲୋକନରେ ଯାହା ଦେଖିଛି, ତାହା ଏହି: ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନି ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 16

तापसैर्वेष्टितो यत्र ददृशे तत्र सन्निधौ । दण्डवासिवचः श्रुत्वा प्रत्यक्षाङ्गविभूषणम्

ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ବୀମାନେ ଘେରିଥିବା ଦେଖିଲି। ଦଣ୍ଡଧାରୀ ପହରାଦାରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେହର ଅଳଙ୍କାରକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାକ୍ଷ୍ୟରୂପେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି।

Verse 17

स क्रोधरक्तनयनो मन्त्रिणो वीक्ष्य नैगमान् । ईदृग्भूतसमाचारो ब्राह्मणो नगरे मम

ସେ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଓ ନଗରବାସୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲା—‘ଏପରି ଆଚରଣବାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ନଗରରେ କିପରି ରହିପାରିବ?’

Verse 18

चौरचर्यां व्रतच्छन्नः परद्रव्यापहरकः । तेन कन्या हृता मेऽद्य तपस्विपापकर्मिणा

ବ୍ରତର ଛଦ୍ମରେ ସେ ଚୋରି କରେ, ପରଧନ ଅପହରଣ କରେ; ସେହି ପାପକର୍ମୀ ତପସ୍ବୀ ଆଜି ମୋ କନ୍ୟାକୁ ହରଣ କରିଛି।

Verse 19

शाकुन्तं रूपमास्थाय जलस्थो गगनं ययौ । पाखण्डिनो विकर्मस्थान् बिडालव्रतिकाञ्छठान्

ପକ୍ଷୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଜଳରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଆକାଶକୁ ଗଲା। ଏପରି ପାଖଣ୍ଡୀ—ବିକର୍ମରେ ରତ—ବିଡାଳବ୍ରତୀ କପଟ ଓ ଛଳିଆ।

Verse 20

चाटुतस्करदुर्वृत्तान् हन्यान्नस्त्यस्य पातकम् । न द्रष्टव्यो मया पापः स्तेयी कन्यापहारकः

ଏପରି ଚାଟୁକାର ଚୋର ଓ ଦୁର୍ବୃତ୍ତମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ପାପ ନାହିଁ। ଏହି ପାପୀ—ଚୋର ଓ କନ୍ୟା-ଅପହରଣକାରୀ—ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 21

शूलमारोप्यतां क्षिप्रं न विचारस्तु तस्य वै । स च वध्यो मया दुष्टो रक्षोरूपी तपोधनः

ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଶୂଳରେ ଆରୋପ କର; ତାହା ବିଷୟରେ କୌଣସି ବିଚାର ନାହିଁ। ତପୋଧନର ରୂପ ଧରିଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରକୃତରେ ରାକ୍ଷସସ୍ୱରୂପ; ଏହାର ବଧ ମୋ ହାତରେ ହେବ।

Verse 22

एवं ब्रुवंश्चलन्क्रोधादादिश्य दण्डवासिनम् । कार्याकार्यं न विज्ञाय शूलमारोपयद्द्विजम्

ଏଭଳି କହି, କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ରାଜା ଦଣ୍ଡାଧିକାରୀକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ; କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ନ ବୁଝି ସେ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)କୁ ଶୂଳରେ ଆରୋପ କରାଇଲେ।

Verse 23

पौरा जानपदाः सर्वे अश्रुपूर्णमुखास्तदा । हाहेत्युक्त्वा रुदन्त्यन्ये वदन्ति च पृथक्पृथक्

ତେବେ ସହରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ‘ହାହା!’ ବୋଲି କେହି କାନ୍ଦିଲେ, ଆଉ କେହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱରରେ, ନିଜ ନିଜ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 24

कुत्सितं च कृतं कर्म राज्ञा चण्डालचारिणा । ब्राह्मणो नैव वध्यो हि विशेषेण तपोवृतः

ଚଣ୍ଡାଳସଦୃଶ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ରାଜା ଘୃଣିତ କର୍ମ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ବିଶେଷକରି ଯିଏ ତପ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠ।

Verse 25

यदि रोषसमाचारो निर्वास्यो नगराद्बहिः । न जातु ब्राह्मणं हन्यात्सर्वपापेऽप्यवस्थितम्

ଯଦି କାହାର ଆଚରଣ କ୍ରୋଧଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହୁଏ, ତେବେ ତାକୁ ନଗରରୁ ବାହାରେ ନିର୍ବାସିତ କର; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ କେବେ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ସେ ସର୍ବପାପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 26

राष्ट्रादेनं बहिष्कुर्यात्समग्रधनमक्षतम् । नाश्नाति च गृहे राजन्नाग्निर्नगरवासिनाम् । सर्वेऽप्युद्विग्नमनसो गृहव्याप्तिविवर्जिताः

ତାକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରରୁ ବହିଷ୍କୃତ କରିବା ଉଚିତ, ତାହାର ସମଗ୍ର ଧନ ଅକ୍ଷତ ଓ ଅହତ ରହୁ। ହେ ରାଜନ୍, ନଗରବାସୀଙ୍କ ଘରେ ଅଗ୍ନି ‘ଭୋଜନ’ କରେ ନାହିଁ (ହବିଷ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ); ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ, ଗୃହସ୍ଥଜୀବନର ସ୍ଥିର ପୂର୍ଣ୍ଣତାରୁ ବଞ୍ଚିତ।

Verse 170

। अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ—(ଏହା ଅଧ୍ୟାୟ-ଚିହ୍ନ/ଶୀର୍ଷକ-ସୂଚକ)।