Adhyaya 169

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्परं तीर्थं पुण्यं पापप्रणाशनम् । माण्डव्यो यत्र संसिद्ध ऋषिर्नारायणस्तथा

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ ପାପପ୍ରଣାଶକ ପରମ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଋଷି ସିଦ୍ଧିଲାଭ କଲେ, ଏବଂ ନାରାୟଣ ଋଷି ମଧ୍ୟ।

Verse 2

नारायणेन शुश्रूषा शूलस्थेन कृता पुरा । तत्र स्नात्वा महाराज मुच्यते पापकञ्चुकात्

ପୂର୍ବକାଳରେ ସେଠାରେ ଶୂଳସ୍ଥ ନାରାୟଣ ସେବା-ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିଥିଲେ। ହେ ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପରୂପ କଞ୍ଚୁକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यमेतल्लोकेषु यत्त्वया कथितं मुने । न दृष्टं न श्रुतं तात शूलस्थेन तपः कृतम्

ୟୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ତାତ! ଶୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ତପ କରାଯାଇଥିବା ମୁଁ ନ ଦେଖିଛି, ନ ଶୁଣିଛି।

Verse 4

एतत्सर्वं कथय मे ऋषिभिः सहितस्य वै । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं माण्डव्यस्य कुतूहलात्

ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ବସିଥିବା ମୋତେ ଏ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ। ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ବିଷୟରେ କୁତୂହଳରୁ ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु राजन्यथावृत्तपुरा त्रेतायुगे क्षितौ । लोकपालोपमो राजा देवपन्नो महामतिः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଶୁଣ, ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀରେ ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା। ଲୋକପାଳ ସଦୃଶ ମହାମତି ରାଜା ଦେବପନ୍ନ ନାମରେ ଥିଲେ।

Verse 6

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च यज्वा दानरतः सदा । प्रजा ररक्ष यत्नेन पिता पुत्रानिवौरसान्

ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ କୃତଜ୍ଞ ଥିଲେ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସଦା ଦାନରେ ରତ। ପିତା ନିଜ ଔରସ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯେପରି ରକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ସେ ଯତ୍ନରେ ପ୍ରଜାକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 7

दात्यायनी प्रिया भार्या तस्य राज्ञो वशानुगा । हारनूपुरघोषेण झङ्काररवनादिता

ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦାତ୍ୟାୟନୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁଗା। ହାର ଓ ନୂପୁରର ଘୋଷରେ ସେ ଝଙ୍କାର ଧ୍ୱନିରେ ନିନାଦିତ ହୁଅଥିଲେ।

Verse 8

परस्परं तयोः प्रीतिर्वर्धतेऽनुदिनं नृप । वंशस्तम्बे स्थितो राजा संशास्ति पृथिवीमिमाम्

ହେ ନୃପ! ସେମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତି ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଲା। ବଂଶର ସ୍ତମ୍ଭ ସମ ଥାଇ ସେ ରାଜା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସୁଶାସନ କଲେ।

Verse 9

हस्त्यश्वरथसम्पूर्णां धनवाहनसंयुताम् । अलंकृतो गुणैः सर्वैरनपत्यो महीपतिः

ସେ ମହୀପତିଙ୍କ ପାଖରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଥିଲା; ଧନ ଓ ବାହନସମ୍ପଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ସର୍ବଗୁଣେ ଅଲଙ୍କୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ନିଃସନ୍ତାନ ଥିଲେ।

Verse 10

दुःखेन महताविष्टः संतप्तः सन्ततिं विना । स्नानहोमरतो नित्यं द्वादशाब्दानि भारत

ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ସେ ମହାଦୁଃଖରେ ଆବିଷ୍ଟ ଓ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ। ହେ ଭାରତ! ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ ଓ ହୋମରେ ରତ ରହିଲେ।

Verse 11

व्रतोपवासनियमैः पत्नीभिः सह तस्थिवान् । आराधयद्भगवतीं चामुण्डां मुण्डमर्दिनीम्

ସେ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ରତ, ଉପବାସ ଓ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼ ରହି, ମୁଣ୍ଡମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଭଗବତୀ ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 12

स्तोत्रैरनेकैर्भक्त्या च पूजाविधिसमाधिना । जय वाराहि चामुण्डे जय देवि त्रिलोचने

ଅନେକ ସ୍ତୋତ୍ର, ଭକ୍ତି ଓ ପୂଜାବିଧିରେ ଏକାଗ୍ର ସମାଧି ସହ ସେ ସ୍ତୁତି କଲେ—“ଜୟ ବାରାହି! ଜୟ ଚାମୁଣ୍ଡେ! ଜୟ ଦେବୀ ତ୍ରିଲୋଚନେ!”

Verse 13

ब्राह्मि रौद्रि च कौमारि कात्यायनि नमोऽस्तु ते । प्रचण्डे भैरवे रौद्रि योगिन्याकाशगामिनि

ହେ ବ୍ରାହ୍ମୀ, ହେ ରୌଦ୍ରୀ, ହେ କୌମାରୀ, ହେ କାତ୍ୟାୟନୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପ୍ରଚଣ୍ଡେ, ହେ ଭୈରବୀ, ହେ ରୌଦ୍ରୀ—ହେ ଆକାଶଗାମିନୀ ଯୋଗିନୀ!

Verse 14

नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे । राज्ञा स्तुता च संतुष्टा देवी वचनमब्रवीत्

ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକରେ ତୁମଠାରୁ ହୀନ କିଛି ନାହିଁ। ରାଜାଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦେବୀ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 15

वरयस्व यथाकामं यस्ते मनसि वर्तते । आराधिता त्वया भक्त्या तुष्टा दास्यामि ते वरम्

ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ଇଚ୍ଛାମତେ ସେହି ବର ମାଗ। ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧିତ ହୋଇ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମକୁ ବର ଦେବି।

Verse 16

देवपन्न उवाच । यदि तुष्टासि देवेशि वरार्हो यदि वाप्यहम् । पुत्रसन्तानरहितं संतप्तं मां समुद्धर

ଦେବପନ୍ନ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶୀ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏବଂ ମୁଁ ବର ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ପୁତ୍ର-ସନ୍ତାନରହିତ ଦୁଃଖିତ ମୋତେ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।

Verse 17

सन्तानं नय मे वृद्धिं गोत्ररक्षां कुरुष्व मे । अपुत्रिणां गृहाणीह श्मशानसदृशानि हि

ମୋ ସନ୍ତାନକୁ ବୃଦ୍ଧି କର, ମୋ ଗୋତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କର। କାରଣ ଏଠାରେ ଅପୁତ୍ରଙ୍କ ଘର ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଶ୍ମଶାନସଦୃଶ ହୁଏ।

Verse 18

पितरस्तस्य नाश्नन्ति देवता ऋषिभिः सह । क्रियमाणेऽप्यहरहः श्राद्धे मत्पितरः सदा

ତାହାର ପିତୃମାନେ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପିତୃମାନେ ସଦା ଅତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 19

दर्शयन्ति सदात्मानं स्वप्ने क्षुत्पीडितं मम । इति राज्ञो वचः श्रुत्वा देवी ध्यानमुपागता

ମୋ ପିତୃମାନେ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସ୍ୱପ୍ନରେ ସଦା ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦେଉଛନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦେବୀ ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 20

दिव्येन चक्षुषा दृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् । प्रसन्नवदना देवी राजानमिदमब्रवीत्

ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦେଖିଲେ; ପରେ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 21

सन्तानं नास्ति ते राजंस्त्रैलोक्ये सचराचरे । यजस्व यज्ञपुरुषमपत्यं नास्ति तेऽन्यथा

ହେ ରାଜନ୍, ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକରେ ତୁମ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉପାସନା କର; ନହେଲେ ତୁମର ଅପତ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 22

मया दृष्टं महीपाल त्रैलोक्यं दिव्यचक्षुषा । एवमुक्त्वा गता देवी राजा स्वगृहमागमत्

ହେ ମହୀପାଳ, ମୁଁ ଦିବ୍ୟଚକ୍ଷୁରେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦେଖିଛି। ଏହିପରି କହି ଦେବୀ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଏବଂ ରାଜା ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ।

Verse 23

इयाज यज्ञपुरुषं संजाता कन्यका ततः । तेजस्विनी रूपवती सर्वलोकमनोहरा

ସେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ; ତାପରେ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ତେଜସ୍ୱିନୀ, ରୂପବତୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମନୋହରା ଥିଲା।

Verse 24

देवगन्धर्वलोकेऽपि तादृशी नास्ति कामिनी । तस्या नाम कृतं पित्रा हर्षात्कामप्रमोदिनी

ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପରି କାମିନୀ ନଥିଲା। ପିତା ହର୍ଷରେ ତାଙ୍କ ନାମ ‘କାମପ୍ରମୋଦିନୀ’ ରଖିଲେ—ଯେ କାମକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେ।

Verse 25

ततः कालेन ववृधे रूपेणास्तम्भयज्जगत् । हंसलीलागतिः सुभ्रूः स्तनभारावनामिता

ତାପରେ କାଳକ୍ରମେ ସେ ବଢ଼ିଲା ଏବଂ ନିଜ ରୂପରେ ଯେନ ଜଗତକୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କରୁଥିଲା। ତାହାର ଗତି ହଂସଲୀଳା ପରି ସୁନ୍ଦର, ଭୃକୁଟି ମନୋହର, ଏବଂ ସ୍ତନଭାରରେ ସେ କିଛି ନମିଥିଲା।

Verse 26

रक्तमाल्याम्बरधरा कुण्डलाभरणोज्ज्वला । दिव्यानुलेपनवती सखीभिः सा सुरक्षिता

ସେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ଦିବ୍ୟ ଅନୁଲେପନରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ହୋଇ, ସଖୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାବଧାନରେ ରକ୍ଷିତ ଥିଲା।

Verse 27

कुचमध्यगतो हारो विद्युन्मालेव राजते । भ्रमराञ्चितकेशी सा बिम्बोष्ठी चारुहासिनी

ତାଙ୍କ କୁଚମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହାର ବିଦ୍ୟୁତ୍ମାଳା ପରି ଝଲମଲ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ କେଶ ଭ୍ରମର ପରି ଶ୍ୟାମ, ଓଷ୍ଠ ବିମ୍ବଫଳ ପରି ରକ୍ତିମ, ଏବଂ ହାସ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଥିଲା।

Verse 28

कर्णान्तप्राप्तनेत्राभ्यां पिबन्तीवाथ कामिनः । चन्द्रताम्बूलसौरभ्यैराकर्षन्तीव मन्मथम्

କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥିବା ନୟନଦ୍ୱାରା ସେ ଯେନେ ଦୃଷ୍ଟିରସରେ କାମିନମାନଙ୍କୁ ପାନ କରୁଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରସମ ତାମ୍ବୂଳର ସୁଗନ୍ଧରେ ସେ ଯେନେ ମନ୍ମଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା।

Verse 29

कम्बुग्रीवा चारुमध्या ताम्रपादाङ्गुलीनखा । निम्ननाभिः सुजघना रम्भोरू सुदती शुभा

ତାହାର ଗ୍ରୀବା ଶଙ୍ଖସଦୃଶ, ମଧ୍ୟଦେହ ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁକୁମାର; ପାଦ, ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ନଖ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଛାୟାରେ ରଞ୍ଜିତ। ଗଭୀର ନାଭି, ସୁଗଠିତ ନିତମ୍ବ, ରମ୍ଭାସମ ଉରୁ ଓ ସୁନ୍ଦର ଦନ୍ତଯୁକ୍ତ ସେ ଶୁଭା ଓ ମନୋହରା ଥିଲା।

Verse 30

मातापितृसुहृद्वर्गे क्रीडानन्दविवर्धिनी । एकस्मिन्दिवसे बाला सखीवृन्दसमन्विता

ମାତା, ପିତା ଓ ସୁହୃଦବର୍ଗରେ ପ୍ରିୟ, କ୍ରୀଡା-ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇବାଳି ସେ ବାଳା ଗୋଟିଏ ଦିନ ସଖୀବୃନ୍ଦ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 31

चन्दनागरुतांबूलधूपसौमनसाञ्चिता । गृहीत्वा पुष्पधूपादि गता देवीप्रपूजने

ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, ତାମ୍ବୂଳ, ଧୂପ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ, ପୁଷ୍ପ-ଧୂପାଦି ଉପଚାର ନେଇ ସେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରପୂଜାକୁ ଗଲା।

Verse 32

तडागतट उत्सृज्य भूषणान्यङ्गवेष्टकान् । चक्रुः सरसिताः क्रीडां जलमध्यगतास्तदा

ତଡାଗର ତଟ ଛାଡ଼ି, ଭୂଷଣ ଓ ଅଙ୍ଗବେଷ୍ଟନଗୁଡ଼ିକୁ ପାଖେ ରଖି, ସେମାନେ ସରୋବରର ଜଳମଧ୍ୟକୁ ଅବତରିଲେ; ତାପରେ ସେଠାରେ କ୍ରୀଡା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 33

क्रीडन्तीं तामवेक्ष्याथ ससखीं विमले जले । राक्षसः शम्बरो नाम श्येनरूपेण चागमत्

ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ତାକୁ ଦେଖି, ଶମ୍ବର ନାମକ ରାକ୍ଷସ ଶ୍ୟେନରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 34

गृहीता जलमध्यस्था तेन सा काममोदिनी । खमुत्पपात दुष्टात्मा गृहीत्वाभरणान्यपि

ଜଳମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେଇ କାମମୋଦିନୀକୁ ସେ ଧରିନେଲା; ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ତାଙ୍କର ଆଭୂଷଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନେଇ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।

Verse 35

वायुमार्गं गतः सोऽथ कामिन्या सह भारत । अपतन्कुण्डलादीनि यत्र तोये महामुनिः

ତାପରେ ସେ ତାହା କାମିନୀ ସହ ବାୟୁମାର୍ଗରେ ଗଲା, ହେ ଭାରତ; ଯେଉଁ ଜଳରେ ମହାମୁନି ଥିଲେ, ସେଠାରେ କୁଣ୍ଡଳ ଆଦି ଆଭୂଷଣ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 36

माण्डव्यो नर्मदातीरे काष्ठवत्संजितेन्द्रियः । लीनो माहेश्वरे स्थाने नारायणपदे परे

ନର୍ମଦାତୀରେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନି କାଠ ପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି, ମାହେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥରେ ଲୀନ ଥିଲେ—ନାରାୟଣଙ୍କ ପରମ ପଦରେ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ସ୍ଥିତ।

Verse 37

तस्य चानुचरो भ्राता भ्रातुः शुश्रूषणे रतः । तपोजपकृशीभूतो दध्यौ देवं जनार्दनम्

ତାଙ୍କର ଅନୁଚର ଭାଇ ମଧ୍ୟ, ଭାଇଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ରତ ହୋଇ, ତପ ଓ ଜପରେ କୃଶ ହୋଇ, ଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲା।

Verse 169

। अध्याय

॥ ଅଧ୍ୟାୟ ॥ (ଅଧ୍ୟାୟ-ବିଭାଗ ସୂଚକ ଲେଖକ/କୋଲୋଫନ ଚିହ୍ନ)