Adhyaya 167

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले त्वच्चिह्नेनोपलक्षितम् । तीर्थमेतन्ममाख्याहि सम्भवं च महामुने

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନେ! ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଆପଣଙ୍କ ଚିହ୍ନଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷିତ ଏହି ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଜଣାନ୍ତୁ।

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ दक्षिणे गिरिमुत्तमम् । विन्ध्यं सर्वगुणोपेतं नियतो नियताशनः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ, କୃତଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ଦକ୍ଷିଣେ ଥିବା ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଉତ୍ତମ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ମୁଁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲି; ମୁଁ ନିୟମନିଷ୍ଠ ଓ ମିତାହାରୀ ଥିଲି।

Verse 3

ऋषिसङ्घैः कृतातिथ्यो दण्डके न्यवसं चिरम् । उषित्वा सुचिरं कालं वर्षाणामयुतं सुखी

ଋଷିସଂଘମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିଥି-ସତ୍କୃତ ହୋଇ ମୁଁ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବସିଲି; ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ—ଦଶହଜାର ବର୍ଷ—ସୁଖରେ ନିବାସ କଲି।

Verse 4

तानृषीन् समनुज्ञाप्य शिष्यैरनुगतस्ततः । निवृत्तः सुमहाभाग नर्मदाकूलमागतः

ସେଇ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ନେଇ, ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ସେଠାରୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲି। ହେ ମହାଭାଗ! ନର୍ମଦାତଟକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲି।

Verse 5

पुण्यं च रमणीयं च सर्वपापविनाशनम् । कृत्वाहमास्पदं तत्र द्विजसंघसमायुतः

ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ରମଣୀୟ, ସର୍ବପାପବିନାଶକ ସ୍ଥାନରେ, ଦ୍ୱିଜସଂଘ ସହିତ ମୁଁ ମୋର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କଲି।

Verse 6

ब्रह्मचारिभिराकीर्णं गार्हस्थ्ये सुप्रतिष्ठितैः । वानप्रस्थैश्च यतिभिर्यताहारैर्यतात्मभिः

ସେ ପବିତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟରେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଥିଲେ, ଏବଂ ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଯତିମାନେ ମଧ୍ୟ—ଯେମାନେ ଆହାରରେ ସଂଯମୀ ଓ ମନରେ ଆତ୍ମନିଗ୍ରହୀ।

Verse 7

तपस्विभिर्महाभागैः कामक्रोधविवर्जितैः । तत्राहं वर्षमयुतं तपः कृत्वा सुदारुणम्

ସେଠାରେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ମହାଭାଗ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ତପ କଲି।

Verse 8

आराधयं वासुदेवं प्रभुं कर्तारमीश्वरम् । जपंस्तपोभिर्नियमैर्नर्मदाकूलमाश्रितः

ନର୍ମଦାତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୁଁ ପ୍ରଭୁ, କର୍ତ୍ତା, ପରମେଶ୍ୱର ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲି—ଜପ, ତପ ଓ ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନରେ ନିରତ ହୋଇ।

Verse 9

ततस्तौ वरदौ देवौ समायातौ युधिष्ठिर । प्रत्यक्षौ भास्करौ राजन्नुमाश्रीभ्यां विभूषितौ

ତତଃ ସେଇ ଦୁଇ ବରଦାତା ଦେବ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ରାଜନ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଉମା ଓ ଶ୍ରୀଦେବୀଦ୍ୱାରା ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 10

प्रणम्याहं ततो देवौ भक्तियुक्तो वचोऽब्रुवम् । भवन्तौ प्रार्थयामि स्म वरार्हौ वरदौ शिवौ

ତାପରେ ମୁଁ ଭକ୍ତିସହିତ ସେଇ ଦୁଇ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲି—‘ଆପଣମାନେ ଦୁହେଁ ବରଦାନର ଯୋଗ୍ୟ, ବରଦାତା, ଶିବସ୍ୱରୂପ; ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି।’

Verse 11

धर्मस्थितिं महाभागौ भक्तिं वानुत्तमां युवाम् । अजरो व्याधिरहितः पञ्चविंशतिवर्षवत् । अस्मिन्स्थाने सदा स्थेयं सह देवैरसंशयम्

‘ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ମୋତେ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିରତା ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଅଜର, ବ୍ୟାଧିରହିତ, ସଦା ପଞ୍ଚବିଂଶତି ବର୍ଷର ନ୍ୟାୟ ରହୁ। ଏବଂ ଆପଣମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ନିଃସନ୍ଦେହ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସଦା ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ।’

Verse 12

एवमुक्तौ मया पार्थ तौ देवौ कृष्णशङ्करौ । मामूचतुः प्रहृष्टौ तौ निवासार्थं युधिष्ठिर

ମୁଁ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବ—କୃଷ୍ଣ ଓ ଶଙ୍କର—ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିବାସ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହିଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।

Verse 13

देवावूचतुः । अस्मिन्स्थाने स्थितौ विद्धि सह देवैः सवासवैः । एवमुक्त्वा ततो देवौ तत्रैवान्तरधीयताम्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—‘ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆମେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବୁ ବୋଲି ଜାଣ।’ ଏଭଳି କହି ସେଇ ଦୁଇ ଦେବ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 14

अहं च स्थापयित्वा तौ शङ्करं कृष्णमव्ययम् । कृतकृत्यस्ततो जातः सम्पूज्य सुसमाहितः

ମୁଁ ଶଙ୍କର ଓ ଅବ୍ୟୟ କୃଷ୍ଣ—ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲି; ପରେ ସୁସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କଲି।

Verse 15

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । मार्कण्डेश्वरनाम्ना वै विष्णुं त्रिभुवनेश्वरम्

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ମନୁଷ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ସେଠାରେ ‘ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 16

स गच्छेत्परमं स्थानं वैष्णवं शैवमेव च । घृतेन पयसा वाथ दध्ना च मधुना तथा

ଏଭଳି ପୂଜାରେ ସେ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଶୈବ ଉଭୟ; (ବିଧି) ଘିଅ, କ୍ଷୀର, ଦହି ଏବଂ ମଧୁ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

नार्मदेनोदकेनाथ गन्धधूपैः सुशोभनैः । पुष्पोपहारैश्च तथा नैवेद्यैर्नियतात्मवान्

ହେ ପ୍ରଭୁ! ନର୍ମଦାଜଳରେ, ସୁଶୋଭନ ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପରେ, ପୁଷ୍ପୋପହାର ଏବଂ ନୈବେଦ୍ୟରେ—ନିୟତାତ୍ମା ଭକ୍ତ ପୂଜା କରୁ।

Verse 18

एवं विष्णोः प्रकुर्वीत जागरं भक्तितत्परः । स्नानादीनि तथा राजन्प्रयतः शुचिमानसः

ଏଭଳି ଭକ୍ତିରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ହେ ରାଜନ୍! ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ, ଶୁଚି ମନରେ ସ୍ନାନାଦି ଅନ୍ୟ ନିୟମମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यामुपोषितः । द्वादश्यां कारयेद्देवपूजनं वैष्णवो नरः

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ବୈଷ୍ଣବ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜା କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 20

एवं कृत्वा चतुर्दश्यामेकादश्यां नरोत्तम । वैष्णवं लोकमाप्नोति विष्णुतुल्यो भवेन्नरः

ଏଭଳି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଏକାଦଶୀର ନିୟମ ପାଳନ କଲେ, ହେ ନରୋତ୍ତମ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସେ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁସମ ମହିମାବାନ ହୁଏ।

Verse 21

माहेश्वरे च राजेन्द्र गणवन्मोदते पुरे । श्राद्धं च कुरुते तत्र पितॄनुद्दिश्य सुस्थिरः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ମାହେଶ୍ୱରରେ ସେ ଶିବଗଣଙ୍କ ପରି ସେହି ପୁରୀରେ ଆନନ୍ଦ କରେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ କରେ।

Verse 22

तस्य ते ह्यक्षयां तृप्तिं प्राप्नुवन्ति न संशयः । नर्मदायां द्विजः स्नात्वा मौनी नियतमानसः

ତାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନର୍ମଦାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦ୍ୱିଜ ମୌନ ଧାରଣ କରି ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

Verse 23

उपास्य सन्ध्यां तत्रस्थो जपं कृत्वा सुशोभनम् । तर्पयित्वा पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाविधि

ସେଠାରେ ରହି ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କରି, ସୁନ୍ଦର ଜପ କରି, ଏବଂ ବିଧିମତେ ପିତୃ, ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତର୍ପଣ କରେ।

Verse 24

कृष्णस्य पुरतः स्थित्वा मार्कण्डेशस्य वा पुनः । ऋग्यजुःसाममन्त्रांश्च जपेदत्र प्रयत्नतः

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ—କିମ୍ବା ପୁନଃ ମାର୍କଣ୍ଡେୟେଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ—ଏଠାରେ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ଋଗ୍, ଯଜୁଃ ଓ ସାମବେଦ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

ऋचमेकां जपेद्यस्तु ऋग्वेदस्य फलं लभेत् । यजुर्वेदस्य यजुषा साम्ना सामफलं लभेत्

ଋଗ୍ବେଦର ଗୋଟିଏ ଋଚା ମାତ୍ର ଯେ ଜପ କରେ, ସେ ଋଗ୍ବେଦର ଫଳ ପାଏ; ଯଜୁଃ ଦ୍ୱାରା ଯଜୁର୍ବେଦର, ଏବଂ ସାମ ଦ୍ୱାରା ସାମବେଦର ଫଳ ଲଭେ।

Verse 26

एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता । मृतप्रजा तु या नारी वन्ध्या स्त्रीजननी तथा

ଏକ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଭୋଜନ କରାଇଲେ, କୋଟି ଜଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲା ପରି ଫଳ ହୁଏ। ଯାହାର ସନ୍ତାନ ମୃତ, ଏବଂ ଯେ ବନ୍ଧ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନଲାଭରେ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 27

रुद्रांस्तु विधिवज्जप्त्वा ब्राह्मणो वेदतत्त्ववित् । लिङ्गस्य दक्षिणे पार्श्वे स्थापयेत्कलशं शिवम्

ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଜପ କରି, ବେଦତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲିଙ୍ଗର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶିବ-କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

रुद्रैकादशभिर्मन्त्रैः स्नापयेत्कलशाम्भसा । पुत्रमाप्नोति राजेन्द्र दीर्घायुषमकल्मषम्

ଏଗାର ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ କଳଶଜଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାପନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ନିର୍ମଳ (ଅକଳ୍ମଷ) ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 29

मार्कण्डेश्वरवृक्षान्यो दूरस्थानपि पश्यति । ब्रह्महत्यादिपापेभ्यो मुच्यते शङ्करोऽब्रवीत्

ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର ବୃକ୍ଷର ପ୍ରସାଦରେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୂରସ୍ଥ ବସ୍ତୁକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରେ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏହିପରି ଶଙ୍କର କହିଲେ।

Verse 30

य इदं शृणुयाद्भक्त्या पठेद्वा नृपसत्तम । सर्वपापविशुद्धात्मा जायते नात्र संशयः

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ହୋଇଯାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 31

इदं यशस्यमायुष्यं धन्यं दुःखप्रणाशनम् । पठतां शृण्वतां वापि सर्वपापप्रमोचनम्

ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଯଶ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦାନକାରୀ, ଧନ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖନାଶକ; ପଢ଼ୁଥିବା କିମ୍ବା ଶୁଣୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୋଚନ ଦେଇଥାଏ।

Verse 167

। अध्याय

ଏଠାରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।