
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସାଂୱାଉର ନାମକ ‘ଉତ୍ତମ’ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ବିଶେଷ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରହିଛି ଏବଂ ଦେବ-ଅସୁର ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା—ଶାରୀରିକ ଅସମର୍ଥତା, ରୋଗସଦୃଶ ପୀଡା, ପରିତ୍ୟାଗ ଓ ସାମାଜିକ ଏକାକୀତ୍ୱରେ ପୀଡିତ—ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ତୀର୍ଥ ଶରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ନର୍ମଦା ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସାଂୱାଉରନାଥ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଆର୍ତ୍ତିହର ଓ ଦୁଃଖନାଶକ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏକ ମାସ ଧରି ନିରନ୍ତର ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରି ଭାସ୍କରଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ବିଧାନ ଅଛି। ଏହାର ଫଳକୁ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତର ସମୁଦ୍ରସ୍ନାନ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ଯୌବନ, ପ୍ରୌଢ ଓ ବାର୍ଧକ୍ୟରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ବୋଲି ଘୋଷଣା। ରୋଗ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଇଷ୍ଟବିୟୋଗ ନିବୃତ୍ତି ହୋଇ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭଫଳ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ ଓ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ସହ ଅର୍ଘ୍ୟଦାନ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟକର। ନର୍ମଦାଜଳ ସର୍ବପାପନାଶକ ବୋଲି ସ୍ତୁତ; ସ୍ନାନ କରି ସାଂୱାଉରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଭକ୍ତ ଧନ୍ୟ, ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକବାସ ପାଉଥାଏ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज सांवौरं तीर्थमुत्तमम् । यत्र संनिहितो भानुः पूज्यमानः सुरासुरैः
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ତତ୍ପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଉତ୍ତମ ସାଂବୌର ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ଭାନୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସନ୍ନିହିତ, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
Verse 2
तत्र ये पङ्गुतां प्राप्ताः शीर्णघ्राणनखा नराः । दद्रुमण्डलभिन्नाङ्गा मक्षिकाकृमिसंकुलाः
ସେଠାରେ ଯେମାନେ ପଙ୍ଗୁ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ନାକ ଓ ନଖ କ୍ଷୟିତ; ଦଦ୍ରୁ-ମଣ୍ଡଳ ଘାଉରେ ଅଙ୍ଗ ଭିନ୍ନ, ଏବଂ ମାଛି ଓ କୃମିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ (ଆସନ୍ତି)।
Verse 3
मातापितृभ्यां रहिता भ्रातृभार्याविवर्जिताः । अनाथा विकला व्यङ्गा मग्ना ये दुःखसागरे
ମାତାପିତାହୀନ, ଭ୍ରାତା ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟାରୁ ବିଯୁକ୍ତ; ଅନାଥ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ବିକଳାଙ୍ଗ—ଦୁଃଖସାଗରେ ମଗ୍ନ ଯେମାନେ, ସେମାନେ (ସେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ପାଆନ୍ତି)।
Verse 4
तेषां नाथो जगद्योनिर्नर्मदातटमाश्रितः । सांवौरनाथो लोकानामार्तिहा दुःखनाशनः
ସେମାନଙ୍କ ନାଥ ହେଲେ ଜଗଦ୍ୟୋନି, ନର୍ମଦା-ତଟାଶ୍ରିତ ସାଂବୌରନାଥ; ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ହରଣ କରି ଦୁଃଖ ନାଶ କରନ୍ତି।
Verse 5
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा मासमेकं निरन्तरम् । पूजयेद्भास्करं देवं तस्य पुण्यफलं शृणु
ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ସ୍ନାନ କରି ଏକ ମାସ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଭାସ୍କରଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ।
Verse 6
यत्फलं चोत्तरे पार्थ तथा वै पूर्वसागरे । दक्षिणे पश्चिमे स्नात्वा तत्र तीर्थे तु तत्फलम्
ଉତ୍ତରର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଓ ପୂର୍ବ ସାଗରରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେ ଫଳ—ସେଇ ଫଳ ଏହି ତୀର୍ଥସ୍ନାନରେ ମିଳେ।
Verse 7
कौमारे यौवने पापं वार्द्धके यच्च संचितम् । तत्प्रणश्यति सांवौरे स्नानमात्रान्न संशयः
ଶୈଶବ, ଯୌବନ ଓ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ସାଂବୌରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 8
न व्याधिर्नैव दारिद्र्यं न चैवेष्टवियोजनम् । सप्तजन्मानि राजेन्द्र सांवौरपरिसेवनात्
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସାଂବୌରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପରିସେବନ କଲେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ରୋଗ, ନ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ନ ପ୍ରିୟବିୟୋଗ ହୁଏ।
Verse 9
सप्तम्यामुपवासेन तद्दिने चाप्युपोषिते । स तत्फलमवाप्नोति तत्र स्नात्वा न संशयः
ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି ସେହି ଦିନ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ, ସେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ଫଳ ପାଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 10
रक्तचन्दनमिश्रेण यदर्घ्येण फलं स्मृतम् । तत्र तीर्थे नृपश्रेष्ठ स्नात्वा तत्फलमाप्नुयात्
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ରକ୍ତଚନ୍ଦନମିଶ୍ରିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣରୁ ଯେ ଫଳ ଶାସ୍ତ୍ରେ କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 11
नर्मदासलिलं रम्यं सर्वपातकनाशनम् । निरीक्षितं विशेषेण सांवौरेण महात्मना
ନର୍ମଦାର ରମ୍ୟ ଜଳ ସର୍ବ ପାପନାଶକ; ସାଂବୌରାରେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ଏହାକୁ ବିଶେଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦର୍ଶନ କଲେ।
Verse 12
ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । स्नात्वा पश्यन्ति देवेशं सांवौरेश्वरमुत्तमम्
ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା; ସେମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସତ୍ୟରେ ସୁଜୀବିତ—ସ୍ନାନ କରି ସେମାନେ ଦେବେଶ୍ୱର, ପରମ ସାଂବୌରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
Verse 13
सूर्यलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्
ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରେ ବାସ କରେ।
Verse 164
। अध्याय
“ଅଧ୍ୟାୟ” — ଅଧ୍ୟାୟ-ଶୀର୍ଷକ/ସମାପ୍ତି ସୂଚକ ଖଣ୍ଡ।