Adhyaya 159

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज तीर्थं परमपावनम् । नर्मदायां सुदुष्प्रापं सिद्धं ह्यनरकेश्वरम्

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହାରାଜ, ପରମ ପାବନ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ନର୍ମଦାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଦୁର୍ଲଭପ୍ରାପ୍ୟ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ‘ଅନରକେଶ୍ୱର’ ତୀର୍ଥ ଅଟେ।

Verse 2

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पापकर्मापि भारत । न पश्यति महाघोरं नरकद्वारसंज्ञिकम्

ହେ ଭାରତ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ‘ନରକଦ୍ୱାର’ ନାମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । शुभाशुभफलैस्तात भुक्तभोगा नरास्त्विह । जायन्ते लक्षणैर्यैस्तु तानि मे वद सत्तम

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ତାତ, ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗ କରି କେଉଁ କେଉଁ ଲକ୍ଷଣ ସହ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ହେ ସତ୍ତମ, ସେ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ କହ।

Verse 4

यथा निर्गच्छते जीवस्त्यक्त्वा देहं न पश्यति । तथा गच्छन्पुनर्देहं पञ्चभूतसमन्वितः

ଯେପରି ଜୀବ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବାହାରିଯାଏ ଏବଂ ପୁନଃ ସେ ଦେହକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ, ସେପରି ସେ ପଞ୍ଚଭୂତସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଗମନ କରେ।

Verse 5

त्वगस्थिमांसमेदोऽसृक्केशस्नायुशतैः सह । विण्मूत्ररेतःसङ्घाते का संज्ञा जायते नृणाम्

ଚର୍ମ, ଅସ୍ଥି, ମାଂସ, ମେଦ, ରକ୍ତ, କେଶ ଓ ଶତଶତ ସ୍ନାୟୁ ସହିତ, ମଳ–ମୂତ୍ର–ରେତସର ଢେର ଭଳି ଏହି ଦେହସଂଘାତରୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର କେଉଁ ‘ସଂଜ୍ଞା’ କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ପରିଚୟ ଜନ୍ମେ?

Verse 6

एवमुक्तः स मार्कण्डः कथयामास योगवित् । ध्यात्वा सनातनं सर्वं देवदेवं महेश्वरम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ଯୋଗବିଦ୍ ମାର୍କଣ୍ଡ ଦେବଦେବ, ସର୍ବରୂପ ସନାତନ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 7

मार्कण्डेय उवाच । शृणु पार्थ महाप्रश्नं कथयामि यथाश्रुतम् । सकाशाद्ब्रह्मणः पूर्वमृषिदेवसमागमे

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ମହାପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣ। ଯେପରି ମୁଁ ଶୁଣିଛି ସେପରି କହୁଛି—ପୂର୍ବେ ଋଷି ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସମାଗମରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରୁ।

Verse 8

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

ଆତ୍ମସଂଯମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁ ହିଁ ଶାସ୍ତା, ଦୁରାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜା ଶାସ୍ତା; କିନ୍ତୁ ଏହି ଲୋକରେ ଯାହାଙ୍କ ପାପ ଗୁପ୍ତ ରହିଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଦଣ୍ଡଦାତା ବୈବସ୍ୱତ ଯମ।

Verse 9

अचीर्णप्रायश्चित्तानां यमलोके ह्यनेकधा । यातनाभिर्वियुक्तानामनेकां जीवसन्ततिम्

ଯେମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଲୋକରେ ନାନାପ୍ରକାର ଯାତନା ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେହି ଯାତନାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଅନେକ ଜୀବସନ୍ତତିରେ—ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରର ଧାରାରେ—ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 10

गत्वा मनुष्यभावे तु पापचिह्ना भवन्ति ते । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ମନୁଷ୍ୟଭାବକୁ ଆସିଲେ ପାପର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ହେ ନୃପ! ସେଇ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି—ଏକାଗ୍ରମନେ ଶୁଣ।

Verse 11

सहित्वा यातनां सर्वां गत्वा वैवस्वतक्षयम् । विस्तीर्णयातना ये तु लोकमायान्ति चिह्निताः

ସମସ୍ତ ଯାତନା ସହି ଓ ବୈବସ୍ୱତ (ଯମ)ଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଇ, ଯେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ ପୁନଃ ଲୋକକୁ ଫେରନ୍ତି।

Verse 12

गद्गदोऽनृतवादी स्यान्मूकश्चैव गवानृते । ब्रह्महा जायते कुष्ठी श्यावदन्तस्तु मद्यपः

ଅନୃତ କହୁଥିବା ଲୋକ ତୋତଳା ହୁଏ; ଗୋବିଷୟରେ ମିଥ୍ୟା କହିଲେ ମୂକ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହୋଇ ଜନ୍ମେ; ମଦ୍ୟପାନୀର ଦାନ୍ତ କଳା ହୁଏ।

Verse 13

कुनखी स्वर्णहरणाद्दुःश्चर्मा गुरुतल्पगः । संयोगी हीनयोनिः स्याद्दरिद्रोऽदत्तदानतः

ସୁନା ଚୋରି କଲେ ନଖ ବିକୃତ ହୁଏ; ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ ଭୟଙ୍କର ଚର୍ମରୋଗୀ ହୁଏ। ନିଷିଦ୍ଧ ସଂଯୋଗକାରୀ ହୀନ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମେ; ଯେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ତାହା ନ ଦେଉଥିବା ଦରିଦ୍ର ହୁଏ।

Verse 14

ग्रामशूकरतां याति ह्ययाज्ययाजको नृप । खरो वै बहुयाजी स्याच्छ्वानिमन्त्रितभोजनात्

ହେ ନୃପ! ଯେ ଅଯାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଏ ସେ ଗ୍ରାମଶୂକର ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱାନ-ନିମନ୍ତ୍ରଣର ଅଶୁଚି ଭୋଜନ ଖାଏ, ସେ ଗଧା ହୁଏ।

Verse 15

अपरीक्षितभोजी स्याद्वानरो विजने वने । वितर्जकोऽथ मार्जारः खद्योतः कक्षदाहतः

ଯେ ଅପରୀକ୍ଷା କରି ଭୋଜନ କରେ, ସେ ନିର୍ଜନ ବନରେ ବାନର ହୁଏ। ଯେ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ବିଲେଇ ହୁଏ; ଏବଂ ଝାଡ଼ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆଗ ଲଗାଏ, ସେ ଜୁଗନୁ ହୁଏ।

Verse 16

अविद्यां यः प्रयच्छेत बलीवर्दो भवेद्धि सः । अन्नं पर्युषितं विप्रे ददानः क्लीबतां व्रजेत्

ଯେ ଅବିଦ୍ୟା ଦାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ବଳଦ ହୁଏ। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପୁରୁଣା/ବାସି ଅନ୍ନ ଦିଏ, ସେ ନପୁଂସକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 17

मात्सर्यादथ जात्यन्धो जन्मान्धः पुस्तकं हरन् । फलान्याहरतोऽपत्यं म्रियते नात्र संशयः

ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମଣିଷ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ହୁଏ। ଯେ ପୁସ୍ତକ ଚୋରି କରେ, ସେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଜନ୍ମେ। ଯେ ଫଳ ଅପହରଣ କରେ, ତାହାର ସନ୍ତାନ ନିଶ୍ଚୟ ମରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 18

मृतो वानरतां याति तन्मुक्तोऽथ गलाडवान् । अदत्त्वा भक्षयंस्तानि ह्यनपत्यो भवेन्नरः

ସେ ମରି ବାନର ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଏ; ସେଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଗଳାରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ। ଦେଇନଥାଇ (ଭାଗ/ଅନୁମତି ବିନା) ସେଇ ଫଳ ଖାଇଥିବା ନର ନିଃସନ୍ତାନ ହୁଏ।

Verse 19

हरन्वस्त्रं भवेद्गोधा गरदः पवनाशनः । प्रव्राजी गमनाद्राजन् भवेन्मरुपिशाचकः

ବସ୍ତ୍ର ଚୋରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଗୋଧା (ଉଡୁମ୍ବ) ହୁଏ। ବିଷ ଦେଉଥିବା ଲୋକ ପବନାଶନ (ବାୟୁଭୋଜୀ) ହୁଏ। ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି କୁପଥେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ମରୁପିଶାଚ ହୁଏ।

Verse 20

वातको जलहर्ता च धान्यहर्ता च मूषकः । अप्राप्तयौवनां गच्छन् भवेत्सर्प इति श्रुतिः

ଯେ ପରଦୋଷ କହି ଚୁଗୁଲି କରେ ଓ ଯେ ଜଳ ଚୋରି କରେ, ସେ ବାତରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଏ। ଧାନ୍ୟ ହରଣକାରୀ ମୂଷା ହୁଏ। ଅପ୍ରାପ୍ତଯୌବନା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଗମନ କରୁଥିବା ଲୋକ ସର୍ପ ହୁଏ—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତି।

Verse 21

गुरुदाराभिलाषी च कृकलासो भवेच्चिरम् । जलप्रस्रवणं यस्तु भिन्द्यान्मत्स्यो भवेन्नरः

ଗୁରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ କାମନା କରୁଥିବା ଲୋକ ଦୀର୍ଘକାଳ କୃକଲାସ (ଟିକଟିକି) ହୁଏ। ଯେ ଜଳପ୍ରସ୍ରବଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ପାଣି ନିଷ୍କାସନ ମାର୍ଗ, ଭାଙ୍ଗେ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ମତ୍ସ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 22

अविक्रेयान् विक्रयन् वै विकटाक्षो भवेन्नरः । अयोनिगो वृको हि स्यादुलूकः क्रयवञ्चनात्

ଯେ ଅବିକ୍ରେୟ ବସ୍ତୁ ବିକ୍ରୟ କରେ, ସେ ବିକଟ/ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁଯୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ହୁଏ। ଅନୁଚିତ ଭାବେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗମନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଭେଡ଼ିଆ ହୁଏ; କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟରେ ବଞ୍ଚନା କରୁଥିବା ଲୋକ ଉଲୂକ (ପେଚା) ହୁଏ।

Verse 23

मृतस्यैकादशाहे तु भुञ्जानः श्वोपजायते । प्रतिश्रुत्य द्विजायार्थमददन्मधुको भवेत्

ମୃତକର ଏକାଦଶାହ କାଳରେ ଯେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ କୁକୁର ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ। ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଧର୍ମାର୍ଥେ ଦାନ ଦେବି ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ଯେ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ହୁଏ।

Verse 24

राज्ञीगमाद्भवेद्दुष्टतस्करो विड्वराहकः । परिवादी द्विजातीनां लभते काच्छपीं तनुम्

ରାଜ୍ଞୀଙ୍କୁ ଅନୈତିକ ଭାବେ ଗମନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଚୋର ହୁଏ ଏବଂ ବିଡ୍‌ଭୋଜୀ ବରାହ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଏ। ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କର ପରିବାଦୀ କଚ୍ଛପ ଦେହ ପାଏ।

Verse 25

व्रजेद्देवलको राजन्योनिं चाण्डालसंज्ञिताम् । दुर्भगः फलविक्रेता वृश्चिको वृषलीपतिः

ହେ ରାଜନ୍, ଯେ ଦେବାଳୟ-ସେବକ ଅନୁଚିତ ସେବାରେ ଜୀବିକା କରେ, ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ-ସଂଜ୍ଞିତ ରାଜନ୍ୟ-ଯୋନିକୁ ପତିତ ହୁଏ। ଫଳ ବିକ୍ରେତା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ପାଏ, ଏବଂ ବୃଷଳୀକୁ ପତ୍ନୀ କରୁଥିବା ଲୋକ ବୃଶ୍ଚିକ-ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 26

मार्जारोऽग्निं पदा स्पृष्ट्वा रोगवान्परमांसभुक् । सोदर्यागमनात्षण्ढो दुर्गन्धश्च सुगन्धहृत्

ଯେ ପାଦରେ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ବିଲେଇ-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ରୋଗୀ ଓ ମାଂସଭୋଜୀ ହୁଏ। ନିଜ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଗମନ କରିଲେ ଷଣ୍ଢ-ଯୋନି ହୁଏ; ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ ଚୋରାଇଥିବା ଲୋକ ଦୁର୍ଗନ୍ଧୀ ହୁଏ।

Verse 27

ग्रामभट्टो दिवाकीर्तिर्दैवज्ञो गर्दभो भवेत् । कुपण्डितः स्यान्मार्जारो भषणो व्यास एव च

ଗ୍ରାମର ଚାଟୁକାର, ଦିନେ ମାତ୍ର କୀର୍ତ୍ତି ପାଉଥିବା ଲୋକ, ଏବଂ ଦୈବଜ୍ଞ (ଜ୍ୟୋତିଷୀ)—ଏମାନେ ଗଧା-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। କୁପଣ୍ଡିତ ବିଲେଇ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେ କେବଳ ବକବକ କରେ, ‘ବ୍ୟାସ’ ନାମ ଧରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଗତି ପାଏ।

Verse 28

स एव दृश्यते राजन्प्रकाशात्परमर्मणाम् । यद्वा तद्वापि पारक्यं स्वल्पं वा यदि वा बहु

ହେ ରାଜନ୍, ଅନ୍ତରଙ୍ଗର ପରମ ମର୍ମ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲେ ସେହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଏ—ବିଷୟଟି ପରକୀୟ ହେଉ କି, ଅଳ୍ପ ହେଉ କି ବହୁ।

Verse 29

कृत्वा वै योनिमाप्नोति तैरश्चीं नात्र संशयः । एवमादीनि चान्यानि चिह्नानि नृपसत्तम

ଏପରି କର୍ମ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନି (ପଶୁ-ଜନ୍ମ) ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି ଆଉ ଅନେକ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 30

स्वकर्मविहितान्येव दृश्यन्ते यैस्तु मानवाः । ततो जन्म ततो मृत्युः सर्वजन्तुषु भारत

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ବିଧିତ ଫଳକୁ ହିଁ ଭୋଗୁଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସେଠାରୁ ଜନ୍ମ, ସେଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ—ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

Verse 31

जायते नात्र सन्देहः समीभूते शुभाशुभे । स्त्रीपुंसोः सम्प्रयोगेण विषुद्धे शुक्रशोणिते

ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମଫଳ ପକ୍ୱ ହେଲେ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ସଂଯୋଗରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଶୁକ୍ର ଓ ଶୋଣିତ ଥିଲେ।

Verse 32

पञ्चभूतसमोपेतः सषष्ठः परमेश्वरः । इन्द्रियाणि मनः प्राणा ज्ञानमायुः सुखं धृतिः

ପଞ୍ଚମହାଭୂତସମେତ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତୀତ ‘ଷଷ୍ଠ’ ପରମେଶ୍ୱର ଦେହଧାରୀରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ପ୍ରାଣ, ଜ୍ଞାନ, ଆୟୁ, ସୁଖ ଓ ଧୃତିକୁ ବିଧାନ କରନ୍ତି।

Verse 33

धारणं प्रेरणं दुःखमिच्छाहङ्कार एव च । प्रयत्न आकृतिर्वर्णः स्वरद्वेषौ भवाभवौ

ସେଇ ଧାରଣ, ପ୍ରେରଣ, ଦୁଃଖ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଅହଂକାର; ପ୍ରୟାସ, ଦେହାକୃତି ଓ ବର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ, ଭବ-ଅଭବର ଅବସ୍ଥାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଘଟାନ୍ତି।

Verse 34

तस्येदमात्मनः सर्वमनादेरादिमिच्छतः । प्रथमे मासि स क्लेदभूतो धातुविमूर्छितः

ଏ ସବୁ ସେଇ ଆତ୍ମାର—ଯିଏ ଅନାଦି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଆଦିକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ମାସରେ ଗର୍ଭ କ୍ଲେଦରୂପ ଆର୍ଦ୍ର ପିଣ୍ଡ ହୁଏ; ଧାତୁମାନେ ସେତେବେଳେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅବିକସିତ ଥାନ୍ତି।

Verse 35

मास्यर्बुदं द्वितीये तु तृतीये चेन्द्रियैर्युतः । आकाशाल्लाघवं सौक्ष्म्यं शब्दं श्रोत्रबलादिकम् । वायोस्तु स्पर्शनं चेष्टां दहनं रौक्ष्यमेव च

ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ ଗର୍ଭ ଅର୍ବୁଦ ସଦୃଶ ଗଠା ହୁଏ; ତୃତୀୟ ମାସରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଆକାଶତତ୍ତ୍ୱରୁ ଲାଘବ, ସୂକ୍ଷ୍ମତା, ଶବ୍ଦ ଓ ଶ୍ରବଣବଳ ଆଦି ଜନ୍ମେ; ବାୟୁତତ୍ତ୍ୱରୁ ସ୍ପର୍ଶ, ଗତି ଓ ରୂକ୍ଷତା ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

Verse 36

पित्तात्तु दर्शनं पक्तिमौष्ण्यं रूपं प्रकाशनम् । सलिलाद्रसनां शैत्यं स्नेहं क्लेदं समार्दवम्

ପିତ୍ତତତ୍ତ୍ୱରୁ ଦର୍ଶନଶକ୍ତି, ପାଚନ, ଉଷ୍ଣତା, ରୂପ ଓ ପ୍ରକାଶ ଜନ୍ମେ। ଜଳତତ୍ତ୍ୱରୁ ରସନା (ରୁଚି), ଶୈତ୍ୟ, ସ୍ନିଗ୍ଧତା, କ୍ଲେଦ (ଆର୍ଦ୍ରତା) ଓ କୋମଳତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 37

भूमेर्गन्धं तथा घ्राणं गौरवं मूर्तिमेव च । आत्मा गृह्णात्यजः पूर्वं तृतीये स्पन्दते च सः

ପୃଥିବୀତତ୍ତ୍ୱରୁ ଗନ୍ଧ, ଘ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଗୌରବ (ଭାର) ଓ ସ୍ଥୂଳ ମୂର୍ତ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଅଜ ଆତ୍ମା ପ୍ରଥମେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ; ତୃତୀୟ ମାସରେ ସେ ସ୍ପନ୍ଦିତ ହୋଇ ଚଳନ କରିବାକୁ ଲାଗେ।

Verse 38

दौर्हृदस्याप्रदानेन गर्भो दोषमवाप्नुयात् । वैरूप्यं मरणं वापि तस्मात्कार्यं प्रियं स्त्रियाः

ଦୌର୍ହୃଦ (ଗର୍ଭିଣୀର ହୃଦୟାକାଙ୍କ୍ଷା) ପୂରଣ ନ କଲେ ଗର୍ଭ ଦୋଷ ପାଇପାରେ—ବୈରୂପ୍ୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଯାହା ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର, ତାହା ଯଥାଶକ୍ତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 39

स्थैर्यं चतुर्थे त्वङ्गानां पञ्चमे शोणितोद्भवः । षष्ठे बलं च वर्णश्च नखरोम्णां च सम्भवः

ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥୈର୍ୟ ହୁଏ; ପଞ୍ଚମ ମାସରେ ଶୋଣିତ (ରକ୍ତ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଷଷ୍ଠ ମାସରେ ବଳ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ (କାନ୍ତି) ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ଏବଂ ନଖ ଓ ରୋମର ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 40

मनसा चेतनायुक्तो नखरोमशतावृतः । सप्तमे चाष्टमे चैव त्वचावान् स्मृतिवानपि

ମନ ଓ ଚେତନାରେ ଯୁକ୍ତ, ଶତଶଃ ନଖ ଓ ରୋମରେ ଆବୃତ ସେ ଗର୍ଭ ସପ୍ତମ ଓ ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ ତ୍ୱଚାବାନ ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ ପାଏ।

Verse 41

पुनर्गर्भं पुनर्धात्रीमेनस्तस्य प्रधावति । अष्टमे मास्यतो गर्भो जातः प्राणैर्वियुज्यते

ପାପ ପୁନଃପୁନଃ ଗର୍ଭ ଦିଗକୁ ଓ ତାହାକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମାତା ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ଧାଉଁଥାଏ। ତେଣୁ ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ ଜନ୍ମିତ ଶିଶୁ ପ୍ରାଣରୁ ବିୟୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 42

नवमे दशमे वापि प्रबलैः सूतिमारुतैः । निर्गच्छते बाण इव यन्त्रच्छिद्रेण सज्वरः

ନବମ କିମ୍ବା ଦଶମ ମାସରେ, ପ୍ରସବର ପ୍ରବଳ ବାୟୁବେଗରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଯନ୍ତ୍ରର ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିସ୍କ୍ରମିତ ବାଣ ପରି ଶିଶୁ ବାହାରୁଛି—ଜ୍ୱରାକୁଳ କଷ୍ଟ ସହିତ।

Verse 43

शरीरावयवैर्युक्तो ह्यङ्गप्रत्यङ्गसंयुतः । अष्टोत्तरं मर्मशतं तत्रास्था तु शतत्रयम्

ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ସହିତ ଶରୀରାବୟବରେ ଯୁକ୍ତ (ମାନବଦେହରେ) ଏକଶ ଆଠଟି ମର୍ମସ୍ଥାନ ଅଛି; ଏବଂ ତାହାରେ ତିନିଶ ଅସ୍ଥି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 44

सप्त शिरःकपालानि विहितानि स्वयम्भुवा । तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च रोम्णामङ्गेषु भारत

ସ୍ୱୟଂଭୂ (ସ୍ରଷ୍ଟା) ସାତଟି ଶିରଃକପାଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ହେ ଭାରତ, ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକରେ ରୋମର ସଂଖ୍ୟା ସାଢେ ତିନି କୋଟି କୁହାଯାଏ।

Verse 45

द्वासप्ततिसहस्राणि हृदयादभिनिसृताः । हितानाम हि ता नाड्यस्तासां मध्ये शशिप्रभा

ହୃଦୟରୁ ଦ୍ୱାସପ୍ତତି ସହସ୍ର ନାଡୀ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରେ। ସେଗୁଡ଼ିକ ‘ହିତା’ ନାଡୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାହାମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଏକ ନାଡୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 46

एवं प्रवर्तते चक्रं भूतग्रामे चतुर्विधे । उत्पत्तिश्च विनाशश्च भवतः सर्वदेहिनाम्

ଏହିପରି ଚତୁର୍ବିଧ ଭୂତଗ୍ରାମରେ ଚକ୍ର ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ—ଦୁହେଁ—ଏହିଭଳି ଘଟେ।

Verse 47

गतिरूर्ध्वा च धर्मेण ह्यधर्मेण त्वधोगतिः । जायते सर्ववर्णानां स्वधर्मचलनान्नृप

ଧର୍ମେ ଗତି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ, ଅଧର୍ମେ ଗତି ଅଧୋମୁଖୀ। ହେ ନୃପ! ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଏହି ଫଳ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତି ହେବାରୁ ଜନ୍ମେ।

Verse 48

देवत्वे मानवत्वे च दानभोगादिकाः क्रियाः । दृश्यन्ते या महाराज तत्सर्वं कर्मजं फलम्

ଦେବତ୍ୱେ କିମ୍ବା ମାନବତ୍ୱେ—ଦାନ, ଭୋଗ ଆଦି ଯେ କ୍ରିୟା ଦେଖାଯାଏ, ହେ ମହାରାଜ, ସେସବୁ କର୍ମଜ ଫଳ ଅଟେ।

Verse 49

स्वकर्म विहिते घोरे कामक्सोधार्जिते शुभे । निमज्जेन्नरके घोरे यस्योत्तारो न विद्यते

ଯେତେବେଳେ ନିଜ କର୍ମ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଏ—‘ଶୁଭ’ ପରି ଦିଶିଲେ ମଧ୍ୟ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅର୍ଜିତ ହୁଏ—ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ଉଦ୍ଧାରହୀନ ଘୋର ନରକରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହୁଏ।

Verse 50

उत्तारणाय जन्तूनां नर्मदातटसंस्थितम् । एवमेतन्महातीर्थं नरकेश्वरमुत्तमम्

ଜୀବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ନର୍ମଦା-ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମହାତୀର୍ଥ। ଏହିପରି ପରମୋତ୍ତମ ‘ନରକେଶ୍ୱର’ ତୀର୍ଥ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 51

नरकापहं महापुण्यं महापातकनाशनम् । तत्तीर्थं सर्वतीर्थानामुत्तमं भुवि दुर्लभम्

ସେ ତୀର୍ଥ ନରକାପହ, ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ମହାପାତକନାଶକ। ପୃଥିବୀରେ ଦୁର୍ଲଭ ସେହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ।

Verse 52

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत महेश्वरम् । महापातकयुक्तोऽपि नरकं नैव पश्यति

ଯେ ଲୋକ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ମହାପାତକଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।

Verse 53

तत्र तीर्थे तु यो दद्याद्धेनुं वैतरणीं शुभाम् । स मुच्यते सुखेनैव वैतरण्यां न संशयः

ଯେ ଲୋକ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଶୁଭ ‘ବୈତରଣୀ-ଧେନୁ’ ଦାନ କରେ, ସେ ସହଜରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ବୈତରଣୀ ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 54

युधिष्ठिर उवाच । यमद्वारे महाघोरे या सा वैतरणी नदी । किंरूपा किंप्रमाणा सा कथं सा वहति द्विज

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯମଙ୍କ ମହାଘୋର ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ‘ବୈତରଣୀ’ ନଦୀର ରୂପ କ’ଣ, ତାହାର ପ୍ରମାଣ କେତେ, ଏବଂ ସେ କିପରି ବହେ?

Verse 55

कथं तस्याः प्रमुच्यन्ते केषां वासस्तु संततम् । केषां तु सानुकूला सा ह्येतद्विस्तरतो वद

ସେଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି? ସେଠାରେ କାହାର ନିରନ୍ତର ବାସ? ଏବଂ ସେ କାହା ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ? ଏହା ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 56

श्रीमार्कण्डेय उवाच । धर्मपुत्र महाबाहो शृणु सर्वं मयोदितम् । या सा वैतरणी नाम यमद्वारे महासरित्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ଧର୍ମପୁତ୍ର, ମହାବାହୋ! ମୋ କଥା ସବୁ ଶୁଣ। ଯମଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ସେଇ ମହାନଦୀ ‘ବୈତରଣୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 57

अगाधा पाररहिता दृष्टमात्रा भयावहा । पूयशोणिततोया सा मांसकर्दमनिर्मिता

ସେ ଅଗାଧ, ତାହାର ପାର ନାହିଁ; ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ଭୟ ଜନ୍ମାଏ। ତାହାର ଜଳ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ; ମାଂସର କାଦୁଆରୁ ଗଠିତ।

Verse 58

तत्तोयं भ्रमते तूर्णं तापीमध्ये घृतं यथा । कृमिभिः सङ्कुलं पूयं वज्रतुण्डैरयोमुखैः

ସେଇ ଦ୍ରବ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଘୂରେ, ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ତାପମଧ୍ୟରେ ଘିଅ ଘୂରେ। ସେଠାର ପୁୟ କୃମିରେ ଭରିଆ—ଲୋହମୁଖ, ବଜ୍ରତୁଣ୍ଡଧାରୀ।

Verse 59

शिशुमारैश्च मकरैर्वज्रकर्तरिसंयुतैः । अन्यैश्च जलजीवैः सा सुहिंस्रैर्मर्मभेदिभिः

ସେ ଶିଶୁମାର ଓ ମକରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଜ୍ରସଦୃଶ କର୍ତ୍ତରୀ ଯୁକ୍ତ; ଅନ୍ୟ ଜଳଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ଅତ୍ୟନ୍ତ ହିଂସ୍ର, ମର୍ମଭେଦୀ।

Verse 60

तपन्ति द्वादशादित्याः प्रलयान्त इवोल्बणाः । पतन्ति तत्र वै मर्त्याः क्रन्दन्तो भृशदारुणम्

ସେଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ପ୍ରଳୟାନ୍ତ ସମୟ ପରି ଉଗ୍ର ଭାବେ ଦହନ କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ପଡ଼ନ୍ତି।

Verse 61

हा भ्रातः पुत्र हा मातः प्रलपन्ति मुहुर्मुहुः । असिपत्त्रवने घोरे पतन्तं योऽभिरक्षति

‘ହା ଭ୍ରାତଃ! ହା ପୁତ୍ର! ହା ମାତଃ!’—ଏଭଳି ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ବିଳାପ କରନ୍ତି। ଭୟଙ୍କର ଅସିପତ୍ରବନରେ ପଡୁଥିବାକୁ ଯେ ରକ୍ଷା କରେ…

Verse 62

प्रतरन्ति निमज्जन्ति ग्लानिं गच्छन्ति जन्तवः । चतुर्विधैः प्राणिगणैर्द्रष्टव्या सा महानदी

ଜୀବମାନେ ସେଠାରେ ପାର ହୁଅନ୍ତି, ନିମଜ୍ଜନ କରନ୍ତି, କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ତଥାପି ସେ ମହାନଦୀ ଚତୁର୍ବିଧ ପ୍ରାଣିଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଶନୀୟ।

Verse 63

तरन्ति तस्यां सद्दानैरन्यथा तु पतन्ति ते । मातरं ये न मन्यन्ते ह्याचार्यं गुरुमेव च

ସେଠାରେ ସଦ୍ଦାନ (ଧର୍ମଦାନ) ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପାର ହୁଅନ୍ତି; ନହେଲେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେମାନେ ମାତାକୁ, ଏବଂ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ-ଗୁରୁଙ୍କୁ ମାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ପାର ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 64

अवजानन्ति मूढा ये तेषां वासस्तु संततम् । पतिव्रतां साधुशीलामूढां धर्मेषु निश्चलाम्

ଯେ ମୂଢମାନେ ତାକୁ ଅବଜ୍ଞା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବାସ ସଦା (ଦୁଃଖରେ) ରହେ। ସେମାନେ ପତିବ୍ରତା, ସାଧୁଶୀଳା, ଧର୍ମରେ ଅଚଳା ନାରୀକୁ ମଧ୍ୟ ତିରସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 65

परित्यजन्ति ये पापाः संततं तु वसन्ति ते । विश्वासप्रतिपन्नानां स्वामिमित्रतपस्विनाम्

ଯେ ପାପୀମାନେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିଥିବା ସ୍ୱାମୀ, ମିତ୍ର ଓ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଦ୍ରୋହ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ଦଣ୍ଡାବସ୍ଥାରେ ସଦା ବସନ୍ତି।

Verse 66

स्त्रीबालवृद्धदीनानां छिद्रमन्वेषयन्ति ये । पच्यन्ते तत्र मध्ये वै क्रन्दमानाः सुपापिनः

ଯେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୀନମାନଙ୍କର ଦୋଷ-ଛିଦ୍ର ଖୋଜନ୍ତି, ସେହି ମହାପାପୀମାନେ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି କରି ଦହିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 67

श्रान्तं बुभुक्षितं विप्रं यो विघ्नयति दुर्मतिः । कृमिभिर्भक्ष्यते तत्र यावत्कल्पशतत्रयम्

ଯେ ଦୁର୍ମତି ଲୋକ ଶ୍ରାନ୍ତ ଓ ଭୁକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବାଧା ଦିଏ, ସେ ସେଠାରେ ତିନିଶେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃମିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୁଏ।

Verse 68

ब्राह्मणाय प्रतिश्रुत्य यो दानं न प्रयच्छति । आहूय नास्ति यो ब्रूते तस्य वासस्तु संततम्

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ଦେଉନାହିଁ, ଏବଂ ଯେ ଡାକି ‘କିଛି ନାହିଁ’ ବୋଲି କହେ—ତାହାର ସେଠାରେ ସଦା ବାସ ହୁଏ।

Verse 69

अग्निदो गरदश्चैव राजगामी च पैशुनी । कथाभङ्गकरश्चैव कूटसाक्षी च मद्यपः

ଅଗ୍ନି ଲଗାଉଥିବା, ବିଷ ଦେଉଥିବା, ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାଉଥିବା, ପରନିନ୍ଦକ; ପ୍ରତିଜ୍ଞାଭଙ୍ଗକାରୀ, କୂଟସାକ୍ଷୀ ଓ ମଦ୍ୟପ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦଣ୍ଡନୀୟ।

Verse 70

वज्रविध्वंसकश्चैव स्वयंदत्तापहारकः । सुक्षेत्रसेतुभेदी च परदारप्रधर्षकः

ଯେ ସୀମାଚିହ୍ନ ଧ୍ୱଂସ କରେ, ଯେ ନିଜେ ଦେଇଥିବା ଦାନ ପୁଣି ହରଣ କରେ, ଯେ ଭଲ କ୍ଷେତ୍ରର ବାନ୍ଧ/ମେଢ଼ ଭାଙ୍ଗେ, ଏବଂ ଯେ ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ଲଂଘନ କରେ—ଏମାନେ ନିନ୍ଦ୍ୟ ପାପୀ।

Verse 71

ब्राह्मणो रसविक्रेता वृषलीपतिरेव च । गोकुलस्य तृषार्तस्य पालीभेदं करोति यः

‘ରସ’ (ମଦ୍ୟ/ଭୋଗପାନୀୟ) ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୂଦ୍ରା-ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପତ୍ନୀ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଏବଂ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ଗୋକୁଳର ବାଡ଼/ମେଢ଼ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ଲୋକ—ଏହି କର୍ମ ନିନ୍ଦ୍ୟ।

Verse 72

कन्याभिदूषकश्चैव दानं दत्त्वा तु तापकः । शूद्रस्तु कपिलापानी ब्राह्मणो मांसभोजनी

କନ୍ୟାର ଶୀଳ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଏବଂ ଦାନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ତାପ/ପୀଡା କରୁଥିବା ଲୋକ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ତଦ୍ରୂପ କପିଲା-ମଦ୍ୟପାନାସକ୍ତ ଶୂଦ୍ର ଓ ମାଂସଭୋଜୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଏହି ଦାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 73

एते वसन्ति सततं मा विचारं कृथा नृप । सानुकूला भवेद्येन तच्छृणुष्व नराधिप

ସେମାନେ ସେଠାରେ ସଦା ବସନ୍ତି—ହେ ନୃପ, ସନ୍ଦେହ କରନି। ହେ ନରାଧିପ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ (ତୀର୍ଥ-ତରଣ) ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ହୁଏ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 74

अयने विषुवे चैव व्यतीपाते दिनक्षये । अन्येषु पुण्यकालेषु दीयते दानमुत्तमम्

ଅୟନ, ବିଷୁବ, ବ୍ୟତୀପାତ, ଦିନାନ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକାଳରେ—ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 75

कृष्णां वा पाटलां वापि कुर्याद्वैतरणीं शुभाम् । स्वर्णशृङ्गीं रूप्यखुरां कांस्यपात्रस्य दोहिनीम्

କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ପାଟଳବର୍ଣ୍ଣ ଶୁଭ ‘ବୈତରଣୀ’ ଧେନୁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗ, ରୌପ୍ୟ ଖୁର ଥାଇ, କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଦୋହନ ପାଇଁ ବିନ୍ୟସ୍ତ କରିବା।

Verse 76

कृष्णवस्त्रयुगाच्छन्नां सप्तधान्यसमन्विताम् । कुर्यात्सद्रोणशिखर आसीनां ताम्रभाजने

ଦୁଇଟି କଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଓ ସପ୍ତଧାନ୍ୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ କରି, ଦ୍ରୋଣ-ପରିମାଣର ଶିଖର ତିଆରି କରି, ତାମ୍ର ପାତ୍ର ଉପରେ ଆସୀନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କରିବା।

Verse 77

यमं हैमं प्रकुर्वीत लोहदण्डसमन्वितम् । इक्षुदण्डमयं बद्ध्वा ह्युडुपं पट्टबन्धनैः

ଲୋହଦଣ୍ଡ ସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଯମଙ୍କ ପ୍ରତିମା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା; ଏବଂ ଇକ୍ଷୁଦଣ୍ଡରେ ଛୋଟ ଉଡୁପ (ନୌକା/ଭେଳା) ତିଆରି କରି ପଟ୍ଟବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧିବା।

Verse 78

उडुपोपरि तां धेनुं सूर्यदेहसमुद्भवाम् । कृत्वा प्रकल्पयेद्विद्वाञ्छत्त्रोपानद्युगान्विताम्

ସେହି ଉଡୁପ (ଭେଳା) ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମତୀ ଧେନୁକୁ ରଖିବା; ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନ ତାକୁ ଛତ୍ର ଓ ଉପାନହ (ପାଦରକ୍ଷା) ଯୁଗଳ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଜ୍ଜିତ କରିବା।

Verse 79

अङ्गुलीयकवासांसि ब्राह्मणाय निवेदयेत् । इममुच्चारयेन्मन्त्रं संगृह्यास्याश्च पुच्छकम्

ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ବସ୍ତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା; ପରେ ଧେନୁର ପୁଛ ଧରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା।

Verse 80

ॐ यमद्वारे महाघोरे या सा वैतरणी नदी । तर्तुकामो ददाम्येनां तुभ्यं वैतरणि नमः । इत्यधिवासनमन्त्रः

ॐ ଯମଦ୍ୱାରର ସେଇ ମହାଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ଯେ ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଅଛି, ତାହାକୁ ପାର ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ମୁଁ ଏହି (ଦାନ/ଧେନୁ) ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି। ହେ ବୈତରଣୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।—ଏହା ଅଧିବାସନ ମନ୍ତ୍ର।

Verse 81

गावो मे चाग्रतः सन्तु गावो मे सन्तु पृष्ठतः । गावो मे हृदये सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम्

ଗାଈମାନେ ମୋର ଆଗରେ ରହୁନ୍ତୁ; ଗାଈମାନେ ମୋର ପଛରେ ରହୁନ୍ତୁ। ଗାଈମାନେ ମୋ ହୃଦୟରେ ବସୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଁ।

Verse 82

ॐ विष्णुरूप द्विजश्रेष्ठ भूदेव पङ्क्तिपावन । सदक्षिणा मया दत्ता तुभ्यं वैतरणि नमः । इति दानमन्त्रः

ॐ ବିଷ୍ଣୁରୂପ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂଦେବ, ପଙ୍କ୍ତିପାବନ! ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଏହି ଦାନ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଲି। ହେ ବୈତରଣୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।—ଏହା ଦାନମନ୍ତ୍ର।

Verse 83

ब्राह्मणं धर्मराजं च धेनुं वैतरणीं शिवाम् । सर्वं प्रदक्षिणीकृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत्

ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମରାଜ ଏବଂ ଶୁଭ ବୈତରଣୀ ଧେନୁ—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପରେ ସବୁକିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 84

पुच्छं संगृह्य सुरभेरग्रे कृत्वा द्विजं ततः

ତାପରେ ସୁରଭି (ଧେନୁ)ର ପୁଛ ଧରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାହାର ଆଗରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 85

धेनुके त्वं प्रतीक्षस्व यमद्वारे महाभये । उत्तितीर्षुरहं धेनो वैतरण्यै नमोऽस्तु ते । इत्यनुव्रजमन्त्रः

ହେ ଧେନୁ! ମହାଭୟ ସମୟରେ ଯମଦ୍ୱାରେ ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର। ହେ ଧେନୁ! ମୁଁ ବୈତରଣୀ ପାର ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ହେ ବୈତରଣୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ଏହା ‘ଅନୁବ୍ରଜ’ ମନ୍ତ୍ର।

Verse 86

अनुव्रजेत गच्छन्तं सर्वं तस्य गृहं नयेत् । एवं कृते महीपाल सरित्स्यात्सुखवाहिनी

ଯେ ଯାଉଛି, ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦାନଦ୍ରବ୍ୟ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ। ଏପରି କଲେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ନଦୀ ସୁଖବାହିନୀ ହୁଏ।

Verse 87

तारयते तया धेन्वा सा सरिज्जलवाहिनी । सर्वान्कामानवाप्नोति ये दिव्या ये च मानुषाः

ସେଇ ଧେନୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ନଦୀ ଜଳବାହିନୀ ହୋଇ ତାରଣ କରାଏ। ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନୁଷ—ସମସ୍ତ କାମନା ଲାଭ ହୁଏ।

Verse 88

रोगी रोगाद्विमुक्तः स्याच्छाम्यन्ति परमापदः । स्वस्थे सहस्रगुणितमातुरे शतसंमितम्

ରୋଗୀ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଆପଦା ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ସୁସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ସହସ୍ରଗୁଣ, ଆତୁର ଅବସ୍ଥାରେ କଲେ ଶତଗୁଣ ଗଣାଯାଏ।

Verse 89

मृतस्यैव तु यद्दानं परोक्षे तत्समं स्मृतम् । स्वहस्तेन ततो देयं मृते कः कस्य दास्यति । इति मत्वा महाराज स्वदत्तं स्यान्महाफलम्

ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ କରାଯାଇଥିବା ଦାନ ସମମାତ୍ର (ସୀମିତ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ତେଣୁ ନିଜ ହାତରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ—ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କିଏ କାହାକୁ ଦେବ? ଏହିଭାବେ ଜାଣି, ହେ ମହାରାଜ, ନିଜେ ଦିଆ ଦାନ ମହାଫଳ ଦେଏ।

Verse 90

इत्येवमुक्तं तव धर्मसूनो दानं मया वैतरणीसमुत्थम् । शृणोति भक्त्या पठतीह सम्यक्स याति विष्णोः पदमप्रमेयम्

ହେ ଧର୍ମସୁନୋ! ବୈତରଣୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଦାନବିଧି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏପରି କହିଲି। ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ସମ୍ୟକ୍ ପାଠ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅପ୍ରମେୟ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 91

श्रीमार्कण्डेय उवाच । प्राप्ते चाश्वयुजे मासि तस्मिन्कृष्णा चतुर्दशी । स्नात्वा कृत्वा ततः श्राद्धं सम्पूज्य च महेश्वरम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 92

पितृभ्यो दीयते दानं भक्तिश्रद्धासमन्वितैः । पश्चाज्जागरणं कुर्यात्सत्कथाश्रवणादिभिः

ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପିତୃମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ସତ୍କଥା-ଶ୍ରବଣ ଆଦି ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 93

ततः प्रभातसमये स्नात्वा वै नर्मदाजले । तर्पणं विधिवत्कृत्वा पित्ःणां देवपूर्वकम्

ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ନର୍ମଦାଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରଥମେ ଦେବମାନଙ୍କୁ, ପରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ।

Verse 94

सौवर्णे घृतसंयुक्तं दीपं दद्याद्द्विजातये । पश्चात्संभोजयेद्विप्रान् स्वयं चैव विमत्सरः

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଘୃତଯୁକ୍ତ ଦୀପକୁ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ହୋଇ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବିନୟରେ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 95

एवं कृते नरश्रेष्ठ न जन्तुर्नरकं व्रजेत् । अवश्यमेव मनुजैर्द्रष्टव्या नारकी स्थितिः

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହିପରି ବିଧିରେ କରିଲେ କୌଣସି ଜୀବ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ତଥାପି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନରକୀୟ ଅବସ୍ଥା ନିଶ୍ଚୟ ‘ଦେଖିବା’ ଉଚିତ—ଭୟବୋଧ ଓ ଧର୍ମଶିକ୍ଷା ପାଇଁ।

Verse 96

अनेन विधिना कृत्वा न पश्येन्नरकान्नरः । तत्र तीर्थे मृतानां तु नराणां विधिना नृप

ଏହି ବିଧିରେ କର୍ମ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନରକମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ହେ ନୃପ! ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଧିନିୟମ ଅନୁସାରେ ଫଳ ହୁଏ।

Verse 97

मन्वन्तरं शिवे लोके वासो भवति दुर्लभे । विमानेनार्कवर्णेन किंकिणीशतशोभिना

ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ୱନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଶିବଲୋକରେ ବାସ ମିଳେ—ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ ବିମାନରେ, ଶତଶଃ କିଙ୍କିଣୀର ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ।

Verse 98

स गच्छति महाभाग सेव्यमानोऽप्सरोगणैः । भुनक्ति विविधान्भोगानुक्तकालं न संशयः

ହେ ମହାଭାଗ! ସେ ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ସେବାରେ ସେହି ଲୋକକୁ ଯାଇ, କୁହାଯାଇଥିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 99

पूर्णे चैव ततः काल इह मानुष्यतां गतः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

ନିୟତ ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଏଠାରେ ମାନବଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ। ସେ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶତ ଶରଦ୍—ଅର୍ଥାତ୍ ଶତବର୍ଷ—ଜୀବନ୍ତି।

Verse 100

प्राप्य चाश्वयुजे मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । अहोरात्रोषितो भूत्वा पूजयित्वा महेश्वरम् । महापातकयुक्तोऽपि मुच्यते नात्र संशयः

ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦିନ-ରାତି ସେଠାରେ ବସି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ମହାପାପଯୁକ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 101

अष्टाविंशतिकोट्यो वै नरकाणां युधिष्ठिर । विमुक्ता नरकैर्दुःखैः शिवलोकं व्रजन्ति ते

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ନରକର ସଂଖ୍ୟା ସତ୍ୟରେ ଅଠାଇଶ କୋଟି। ସେହି ନରକଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 102

तत्र भुक्त्वा महाभोगान्दिव्यैश्वर्यसमन्वितान् । लभन्ते मानुषं जन्म दुर्लभं भुवि मानवाः

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟସହିତ ମହାଭୋଗ ଭୋଗ କରି, ଲୋକେ ପରେ ପୃଥିବୀରେ ଦୁର୍ଲଭ ମାନବଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି।