
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଗୋଟିଏ ରାଜାଙ୍କୁ ଯୋଜନେଶ୍ୱର ନାମକ ପରମ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ନର–ନାରାୟଣ ଋଷିମାନେ ତପସ୍ୟା କରି ଦେବ–ଦାନବ ଆଦିଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେଇଥିଲେ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି। ଯୁଗକ୍ରମରେ ସେହି ଦିବ୍ୟତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରଭାବ ସଂକ୍ଷେପରେ ଦେଖାଯାଏ—ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ରାମ–ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୂପେ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ପରେ ରାବଣବଧ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମସ୍ଥାପନ ହୁଏ। କଳିଯୁଗରେ ଏହି ଶକ୍ତି ବାସୁଦେବ ବଂଶରେ ବଳ–କେଶବ (ବଳରାମ–କୃଷ୍ଣ) ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ କଂସ, ଚାଣୂର, ମୁଷ୍ଟିକ, ଶିଶୁପାଳ, ଜରାସନ୍ଧ ଆଦିଙ୍କୁ ସଂହାର କରେ; ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ବୀରମାନଙ୍କ ପତନରେ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବୋଲି ସୂଚନା ମିଳେ। ପରେ ବିଧି ଦିଆଯାଇଛି—ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ବଳ–କେଶବ ପୂଜା, ଉପବାସ, ରାତ୍ରିଜାଗରଣ (ପ୍ରଜାଗର), ଭକ୍ତିଗୀତ/କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସତ୍କାର। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଦାନ–ପୂଜାର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ, ମହାପାପ ସହିତ ପାପନାଶ ହୁଏ, ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିଲେ/ପଢ଼ିଲେ/ପାରାୟଣ କଲେ ପାପମୁକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷଲାଭ କରନ୍ତି।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज योजनेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धौ पुरा कल्पे नरनारायणावृषी
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହାରାଜ, ଯୋଜନେଶ୍ୱର ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ନର-ନାରାୟଣ ଦୁଇ ଋଷି ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
Verse 2
तत्र तीर्थे तपस्तप्त्वा सङ्ग्रामे देवदानवैः । जयं प्राप्तौ महात्मानौ नरनारायणावुभौ
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ତପସ୍ୟା କରି, ଦେବ-ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ହୋଇଥିବା ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ, ମହାତ୍ମା ନର-ନାରାୟଣ ଉଭୟେ ଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 3
पुनस्त्रेतायुगे प्राप्ते तौ देवौ रामलक्ष्मणौ । तत्र तीर्थे पुनः स्नात्वा रावणो दुर्जयो हतः
ପୁନଃ ଯେତେବେଳେ ତ୍ରେତାୟୁଗ ଆସିଲା, ସେଇ ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହେଲେ; ଏବଂ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ପୁନର୍ବାର ସ୍ନାନ କରି, ଦୁର୍ଜୟ ରାବଣ ହତ ହେଲା।
Verse 4
पुनः पार्थ कलौ प्राप्ते तौ देवौ बलकेशवौ । वसुदेवकुले जातौ दुष्करं कर्म चक्रतुः
ହେ ପାର୍ଥ! କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ ସେଇ ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ବଳ ଓ କେଶବ ହେଲେ; ବସୁଦେବ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ ସାଧିଲେ।
Verse 5
नरकं कालनेमिं च कंसं चाणूरमुष्टिकौ । शिशुपालं जरासंधं जघ्नतुर्बलकेशवौ
ବଳ ଓ କେଶବ ନରକାସୁର, କାଳନେମି, କଂସ, ଚାଣୂର ଓ ମୁଷ୍ଟିକ, ଏବଂ ଶିଶୁପାଳ ଓ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
Verse 6
ततस्तत्र रिपून्संख्ये भीष्मद्रोणपुरःसरान् । कर्णदुर्योधनादींश्च निहनिष्यति स प्रभुः
ତାପରେ ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ପ୍ରଭୁ ଭୀଷ୍ମ-ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖିଥିବା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ-ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଆଦିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିହନନ କରିବେ।
Verse 7
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे तत्र युध्यन्ति ते क्षणम् । भीमार्जुननिमित्तेन शिष्यौ कृत्वा परस्परम्
ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନେ କିଛିକ୍ଷଣ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ଯେନ ପରସ୍ପରକୁ ଶିଷ୍ୟ କରି।
Verse 8
तत्र तीर्थे पुनर्गत्वा तपः कृत्वा सुदुष्करम् । पूजयित्वा द्विजान्भक्त्या यास्येते द्वारकां पुनः
ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ପୁନର୍ବାର ଯାଇ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କରିବେ; ଭକ୍ତିରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପୁଣି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯିବେ।
Verse 9
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्बलकेशवौ । तेन देवो जगद्धाता पूजितस्त्रिगुणात्मवान्
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ବଲ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ ଜଗଦ୍ଧାତା ଦେବ ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 10
उपवासी नरो भूत्वा यस्तु कुर्यात्प्रजागरम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो गायंस्तस्य शुभां कथाम्
ଉପବାସ କରି ଯେ ନର ରାତିଭରି ପ୍ରଜାଗର କରେ, ସେ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶୁଭ କଥା ଗାଇ ଗାଇ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 11
यावतस्तत्र तीर्थे तु वृक्षान् पश्यन्ति मानवाः । ब्रह्महत्यादिकं पापं तावदेषां प्रणश्यति
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେତେ ସମୟ ସେଠାର ଗଛମାନଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେତେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦି ପାପ ତାଙ୍କର ନଶିଯାଏ।
Verse 12
प्रातरुत्थाय ये केचित्पश्यन्ति बलकेशवौ । तेनैव सदृशाः सर्वे देवदेवेन चक्रिणा
ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଯେମାନେ ବଲ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେହି କ୍ରିୟାମାତ୍ରରେ ସେମାନେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବଦେବଙ୍କ ସଦୃଶ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 13
ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषां जन्म सुजीवितम् । ये नमन्ति जगत्पूज्यं देवं नारायणं हरिम्
ସେମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ସେମାନେ ନମସ୍କାରଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସୁଜୀବିତ—ଯେମାନେ ଜଗତ୍ପୂଜ୍ୟ ଦେବ ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ନମନ୍ତି।
Verse 14
तत्र तीर्थे तु यद्दानं स्नानं देवार्चनं नृप । क्रियते तत्फलं सर्वमक्षयायोपकल्पते
ହେ ନୃପ! ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ଦାନ, ସ୍ନାନ ଓ ଦେବାର୍ଚ୍ଚନ କରାଯାଏ, ତାହାର ସମସ୍ତ ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
Verse 15
अग्नेरपत्यं प्रथमं सुवर्णं भूर्वैष्णवी सूर्यसुताश्च गावः । लोकास्त्रयस्तेन भवन्ति दत्ता यः काञ्चनं गां च भुवं च दद्यात्
ସୁବର୍ଣ୍ଣକୁ ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଥମ ସନ୍ତାନ କୁହାଯାଏ; ପୃଥିବୀ ବୈଷ୍ଣବୀ; ଏବଂ ଗାଈମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯେ ଜଣେ ସୁନା, ଗାଈ ଓ ଭୂମି ଦାନ କରେ, ସେ ଯେନେ ତ୍ରିଲୋକ ଦାନ କଲା ପରି ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।
Verse 16
एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । अतीतं च भविष्यच्च वर्तमानं महाबलम्
ଏହି ତୀର୍ଥର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା; ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ଏହାର ମହାବଳ ପ୍ରଭାବ ଅଛି।
Verse 17
श्रुत्वा वापि पठित्वेदं श्रावयिपत्वाथ धार्मिकान् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा
ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ କିମ୍ବା ପଢ଼ିଲେ, ତାପରେ ଧାର୍ମିକମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।
Verse 143
। अध्याय
ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।