
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରେବାଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଦେଶମୟ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦିଆଯାଇଛି। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ନନ୍ଦାହ୍ରଦକୁ ଯିବାକୁ କହନ୍ତି—ଏହା ଅତୁଲ ପବିତ୍ର ସରୋବର, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ସନ୍ନିଧାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବୀ ନନ୍ଦା ବରଦାୟିନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏକ ପୌରାଣିକ ଘଟଣାରେ ଭିତ୍ତିସ୍ଥ: ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ମହିଷାସୁରକୁ ଦେବୀ ଶୂଲିନୀ-ସ୍ୱରୂପେ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ କରି ସଂହାର କରନ୍ତି। ପରେ ବିଶାଳନେତ୍ରା ଦେବୀ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବାରୁ ସରୋବରର ନାମ “ନନ୍ଦାହ୍ରଦ” ହେଲା। ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ନନ୍ଦାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଭୈରବ, କେଦାର ଓ ରୁଦ୍ରମହାଳୟ ପରି ଦୁର୍ଲଭ ମହାତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସହ ଏହାର ଗଣନା ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ କାମାସକ୍ତି ଓ ମୋହରେ ଅନେକେ ଏହାର ମହିମା ଚିହ୍ନି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଏ—ସମୁଦ୍ରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ସ୍ନାନ-ଦାନର ଫଳ ନନ୍ଦାହ୍ରଦସ୍ନାନରେ ଏକତ୍ର ଭାବେ ଲଭ୍ୟ।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज नन्दाह्रदमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महाभागा नन्दा देवी वरप्रदा
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ତତ୍ପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଅନୁତ୍ତମ ନନ୍ଦା-ହ୍ରଦକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ମହାଭାଗା ବରପ୍ରଦା ଦେବୀ ନନ୍ଦା ସିଦ୍ଧରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
Verse 2
महिषासुरे महाकाये पुरा देवभयंकरे । शूलिन्या शूलभिन्नाङ्गे कृते दानवसत्तमे
ପୂର୍ବକାଳେ ଦେବଭୟଙ୍କର ମହାକାୟ ମହିଷାସୁର—ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଶୂଳଧାରିଣୀ ଦେବୀଙ୍କ ଶୂଳରେ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ସେ ନିପାତିତ ହୋଇଥିଲା।
Verse 3
येनैकादशरुद्राश्च ह्यादित्याः समरुद्गणाः । वसवो वायुना सार्द्धं चन्द्रादित्यौ सुरेश्वर
ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର, ମରୁଦ୍ଗଣ ସହିତ ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ବାୟୁ ସହିତ ବସୁମାନେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ।
Verse 4
बलिना निर्जिता येन ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । सङ्ग्रामे सुमहाघोरे कृते देवभयंकरे
ଯାହାର ବଳଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଯେତେବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଅତି ଘୋର ସଙ୍ଗ୍ରାମ ଘଟିଲା।
Verse 5
कृत्वा तत्कदनं घोरं नन्दा देवी सुरेश्वरी । यस्मात्स्नाता विशालाक्षी तेन नन्दाह्रदः स्मृतः
ସେଇ ଘୋର ସଂହାର କରି ଦେବେଶ୍ୱରୀ ନନ୍ଦା ଦେବୀ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ଯେଉଁଠି ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଦେବୀ ସ୍ନାତ ହେଲେ, ସେଇ ସ୍ଥାନ ‘ନନ୍ଦାହ୍ରଦ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
Verse 6
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा नन्दामुद्दिश्य भारत । ददाति दानं विप्रेभ्यः सोऽश्वमेधफलं लभेत्
ହେ ଭାରତ! ଯେ ଲୋକ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ନନ୍ଦା ଦେବୀଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଏ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
Verse 7
भैरवं चैव केदारं तथा रुद्रं महालयम् । नन्दाह्रदश्चतुर्थः स्यात्पञ्चमं भुवि दुर्लभम्
ଭୈରବ, କେଦାର, ରୁଦ୍ର ଓ ମହାଳୟ—ଏମାନେ ପ୍ରଧାନ ତୀର୍ଥ ଭାବେ କଥିତ; ନନ୍ଦାହ୍ରଦ ଚତୁର୍ଥ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ।
Verse 8
बहवस्तं न जानन्ति कामरागसमन्विताः । नर्मदाया ह्रदं पुण्यं सर्वपातकनाशनम्
କାମ ଓ ରାଗରେ ଆବିଷ୍ଟ ଅନେକେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ନର୍ମଦାର ଏହି ପୁଣ୍ୟ ହ୍ରଦ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ।
Verse 9
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा नन्दां देवीं प्रपूजयेत् । किं तस्य हिमवन्मध्यगमनेन प्रयोजनम्
ଯେ ଲୋକ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ନନ୍ଦା ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରେ, ତାହାପରେ ହିମାଳୟର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଯିବାର କି ପ୍ରୟୋଜନ?
Verse 10
परमार्थमविज्ञाय पर्यटन्ति तमोवृताः । तेषां समागमे पार्थ श्रम एव हि केवलम्
ପରମାର୍ଥକୁ ନ ଜାଣି, ତମସାବୃତ ଲୋକେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ହେ ପାର୍ଥ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ କେବଳ କ୍ଲାନ୍ତି ମାତ୍ର; ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
Verse 11
पृथिव्यां सागरान्तायां स्नानदानेन यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति स्नात्वा नन्दाह्रदे नृप
ସମୁଦ୍ରାନ୍ତ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ, ହେ ନୃପ, ନନ୍ଦା-ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେହି ଫଳ ମିଳେ।
Verse 140
। अध्याय
ଇତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।