
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହନ୍ତି—ଯାତ୍ରୀ ଅନୁପମ ଶକ୍ରତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏକ କାରଣକଥାରେ ପ୍ରକାଶିତ: ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜ ରାଜଶ୍ରୀ ହରାଇଲେ। ତେବେ ଦେବତା ଓ ତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଗୌତମଙ୍କୁ ବିନୟବାଣୀରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ଲୋକର ଦେବ-ମାନବ ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥା ଅସୁନ୍ଦର; ନିଜ ଦୋଷରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଥିବା ଦେବତା ପ୍ରତି କରୁଣା କରନ୍ତୁ। ବେଦଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌତମ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବର ଦେଲେ—ଯାହା ‘ସହସ୍ରଚିହ୍ନ’ ଥିଲା, ମୁନିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ‘ସହସ୍ରାକ୍ଷ’ ହେଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନର୍ମଦାକୁ ଯାଇ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନା କରି ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନ ସହ ସ୍ୱଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଫଳଶ୍ରୁତି—ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଶୈବ ଧାରାରେ ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧି-ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ଗୌରବ କରାଯାଇଛି।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्पाण्डुपुत्र शक्रतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धो महाभागो देवराजः शतक्रतुः
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ଅନୁତ୍ତମ ଶକ୍ରତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ମହାଭାଗ ଦେବରାଜ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
Verse 2
गौतमेन पुरा शप्तं ज्ञात्वा देवाः सुरेश्वरम् । ब्रह्माद्या देवताः सर्व ऋषयश्च तपोधनाः
ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ଶପ୍ତ ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଷୟ ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମାଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ସମବେତ ହେଲେ।
Verse 3
गौतमं प्रार्थयामासुर्वाक्यैः सानुनयैः शुभैः । गतराज्यं गतश्रीकं शक्रं प्रति मुनीश्वर
ସେମାନେ ଶୁଭ ଓ ସାନୁନୟ ବାକ୍ୟରେ ଗୌତମଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ରାଜ୍ୟହୀନ ଓ ଶ୍ରୀହୀନ ଶକ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।”
Verse 4
इन्द्रेन रहितं राज्यं न कश्चित्कामयेद्द्विज । देवो वा मानवो वापि एतत्ते विदितं प्रभो
“ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ରାଜ୍ୟକୁ କେହି ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେନାହିଁ—ଦେବ ହେଉ କି ମାନବ; ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ସୁବିଦିତ, ପ୍ରଭୋ।”
Verse 5
तस्य त्वं भगयुक्तस्य दयां कुरु द्विजोत्तम । गतश्चादर्शनं शक्रो दूषितः स्वेन पाप्मना
ଏହେତୁ ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଅପକୀର୍ତ୍ତିଚିହ୍ନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭଗଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷ ପ୍ରତି ଦୟା କର; ନିଜ ପାପରେ ଦୂଷିତ ଶକ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଲୁଚିଗଲା।
Verse 6
देवानां वचनं श्रुत्वा गौतमो वेदवित्तमः । तथेति कृत्वा शक्रस्य वरं दातुं प्रचक्रमे
ଦେବମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌତମ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ସମ୍ମତି ଦେଲେ ଏବଂ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ବର ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 7
एतद्भगसहस्रं तु पुरा जातं शतक्रतो । तल्लोचनसहस्रं तु मत्प्रसादाद्भविष्यति
ହେ ଶତକ୍ରତୁ, ପୂର୍ବେ ଯେ ‘ଲଜ୍ଜାର ସହସ୍ର ଚିହ୍ନ’ ହୋଇଥିଲା, ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ‘ସହସ୍ର ନୟନ’ ହେବ।
Verse 8
एवमुक्तः सहस्राक्षः प्रणम्य मुनिसत्तमम् । ब्राह्मणांस्तान्महाभागान्नर्मदां प्रत्यगात्ततः
ଏପରି କୁହାଯାଇ ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରେ ସେଇ ମହାଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ନର୍ମଦା ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 9
स्नात्वा स विमले तोये संस्थाप्य त्रिपुरान्तकम् । जगाम त्रिदशावासं पूज्यमानोऽप्सरोगणैः
ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ଦେବଲୋକର ନିବାସକୁ ଗଲା।
Verse 10
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । परदाराभिगमनान्मुच्यते पातकान्नरः
ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଯେ ନର ସ୍ନାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନ ସମେତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 138
। अध्याय
“ଅଧ୍ୟାୟ”—ଏହା କେବଳ ଅଧ୍ୟାୟ-ସୂଚକ/ସମାପ୍ତି ଚିହ୍ନ ମାତ୍ର।