
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହନ୍ତି—ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ‘ବରାହ’ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ; ଏହା ସର୍ବପାପହର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଲୋକହିତାର୍ଥେ ଜଗଦ୍ଧାତା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ବରାହ ବିରାଜିତ, ଏବଂ ସଂସାରସାଗର ପାର କରାଇବାକୁ ଉଦ୍ଧାରକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦିତ। ବିଧିରେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଧରାଣୀଧର/ବରାହଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପମାଳାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା, ମଙ୍ଗଳଘୋଷ, ଏବଂ ଉପବାସ—ବିଶେଷତଃ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ—କରିବା କୁହାଯାଇଛି। ପରେ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ କରି ପବିତ୍ର କଥା ଶ୍ରବଣ/କଥନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ। ପାପାଚାରରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସଂସର୍ଗ ଓ ସହଭୋଜନ ବର୍ଜନୀୟ; ବାକ୍, ସ୍ପର୍ଶ, ଶ୍ୱାସ ଓ ଏକାସଙ୍ଗେ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଅଶୌଚ ସଂକ୍ରମିତ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାବିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ନିୟମ। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ବରାହଙ୍କ ମୁଖଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ କଠିନ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଗରୁଡ଼କୁ ଦେଖି ସର୍ପ ପଳାଏ ଯେପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକାର ନାଶ ହୁଏ ଯେପରି—ଏମିତି ଉପମା ଦିଆଯାଇଛି। ‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ କୁ ସର୍ବାର୍ଥସାଧକ ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକଥର ପ୍ରଣାମ ମହାଯଜ୍ଞଫଳ ସମାନ ହୋଇ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ପାର କରାଏ। ନିୟମନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ଯଦି ସେଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ତେବେ କ୍ଷର-ଅକ୍ଷର ଭେଦାତୀତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ନିର୍ମଳ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र उत्तरे नर्मदातटे । सर्वपापहरं तीर्थं वाराहं नाम नामतः
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତ୍ପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର ତଟକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ‘ବାରାହ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସର୍ବପାପହର ତୀର୍ଥ ଅଛି।
Verse 2
तत्र देवो जगद्धाता वाराहं रूपमास्थितः । स्थितो लोकहितार्थाय संसारार्णवतारकः
ସେଠାରେ ଜଗଦ୍ଧାତା ଦେବ ବାରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅବସ୍ଥିତ। ସେ ଲୋକହିତାର୍ଥେ ନିଶ୍ଚଳ, ଏବଂ ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରରୁ ପାର କରାନ୍ତି।
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्धरणीधरम् । गन्धमाल्यविशेषैश्च जयशब्दादिमङ्गलैः
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରି ଧରଣୀଧର (ବାରାହ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ‘ଜୟ’ ଆଦି ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି ସହ—
Verse 4
उपवासपरो भूत्वा द्वादश्यां नृपसत्तम । वृषलाः पापकर्माणस्तथैवान्धपिशाचिनः
ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସପର ହୋଇ (ମନୁଷ୍ୟ) ବୃଷଳ, ପାପକର୍ମୀ ଏବଂ ଅନ୍ଧ-ପିଶାଚ ସଦୃଶ ତାମସିକ ସଙ୍ଗକୁ ପରିହାର କରୁ।
Verse 5
आलापाद्गात्रसंपर्कान्निःश्वासात्सहभोजनात् । पापं संक्रमते यस्मात्तस्मात्तान् परिवर्जयेत्
ଆଲାପ, ଦେହସ୍ପର୍ଶ, ସହ ନିଶ୍ୱାସ ଓ ସହଭୋଜନରୁ ପାପ ସଂକ୍ରମିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 6
ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या यथाशक्त्या यथाविधि । रात्रौ जागरणं कार्यं कथायां तत्र भारत
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ, ଯଥାଶକ୍ତି ଓ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଭାରତ, ରାତିରେ ସେଠାରେ କଥାରେ ଲୀନ ହୋଇ ଜାଗରଣ କର।
Verse 7
प्रभाते विमले स्नात्वा तत्र तीर्थे जगद्गुरुम् । ये पश्यन्ति जितक्रोधास्ते मुक्ताः सर्वपातकैः
ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, କ୍ରୋଧ ଜୟ କରିଥିବା ଯେମାନେ ସେଠାରେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 8
यथा तु दृष्ट्वा भुजगाः सुपर्णं नश्यन्ति मुक्त्वा विषमुग्रतेजः । नश्यन्ति पापानि तथैव शीघ्रं दृष्ट्वा मुखं शूकररूपिणस्तु
ଯେପରି ସର୍ପମାନେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଗରୁଡଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଓ ଉଗ୍ର ତେଜ ଛାଡ଼ି ନଶିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଶୂକରରୂପୀ ଭଗବାନଙ୍କ ମୁଖ ଦର୍ଶନେ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ।
Verse 9
नभोगतं नश्यति चान्धकारं दृष्ट्वा रविं देववरं तथैव । नश्यन्ति पापानि सुदुस्तराणि दृष्ट्वा मुखं पार्थ धराधरस्य
ଯେପରି ଆକାଶରେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଅନ୍ଧକାର ନଶିଯାଏ, ସେପରି ହେ ପାର୍ଥ, ଧରାଧର (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ମୁଖ ଦର୍ଶନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ତର ପାପମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାନ୍ତି।
Verse 10
किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने । नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः
ଯାହାର ଜନାର୍ଦନରେ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ବହୁ ମନ୍ତ୍ରର କି ଆବଶ୍ୟକ? “ନମୋ ନାରାୟଣାୟ” ମନ୍ତ୍ର ସର୍ବାର୍ଥସାଧକ।
Verse 11
एकोऽपि कृष्णस्य कृतः प्रणामो दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः । दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय
କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କରାଯାଇଥିବା ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଣାମ ମଧ୍ୟ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧର ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନ ସମାନ। ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ କରୁଥିବା ଲୋକ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣପ୍ରଣାମୀ ପୁନର୍ଭବକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
Verse 12
ध्यायमाना महात्मानो रूपं नारायणं हरेः । ये त्यजन्ति स्वकं देहं तत्र तीर्थे जितेन्द्रियाः
ଯେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ହରିଙ୍କ ନାରାୟଣରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରି କରି ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି,
Verse 13
ते गच्छन्त्यमलं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् । क्षराक्षरविनिर्मुक्तं तद्विष्णोः परमं पदम्
ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏମିତି ନିର୍ମଳ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷର—ଉଭୟରୁ ଅତୀତ ଯାହା, ସେହିଟି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ।
Verse 132
अध्याय
“ଅଧ୍ୟାୟ”—ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଅଧ୍ୟାୟ-ଶୀର୍ଷକ ସୂଚକ ଚିହ୍ନ।