Adhyaya 122

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं तीर्थं मृत्युविनाशनम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ୍! ତା’ପରେ ସର୍ବପାପନାଶକ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁଭୟ ବିନାଶକାରୀ 'କୋହନସ୍ୱ' ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।

Verse 2

पुरा तत्र द्विजः कश्चिद्वेदवेदाङ्गपारगः । पत्नीपुत्रसुहृद्वर्गैः स्वकर्मनिरतोऽवसत्

ପୁରାକାଳରେ ସେଠାରେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ସହ ନିଜ କର୍ମରେ ନିରତ ରହି ବାସ କରୁଥିଲେ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । ब्राह्मणस्य तु यत्कर्म उत्पत्तिः क्षत्रियस्य तु । वैश्यस्यापि च शूद्रस्य तत्सर्वं कथयस्व मे

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଧର୍ମ, ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କର ମଧ୍ୟ— ସେ ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 4

धर्मस्यार्हस्य कामस्य मोक्षस्य च परं विधिम् । निखिलं ज्ञातुमिच्छामि नान्यो वेत्ता मतिर्मम

ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ— ଏହାମାନଙ୍କର ପରମ ବିଧିକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ମୋ ମତରେ ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ଜ୍ଞାତା ନାହାନ୍ତି।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । उत्पत्तिकारणं ब्रह्मा देवदेवः प्रकीर्तितः । प्रथमं सर्वभूतानां चराचरजगद्गुरुः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ଦେବଦେବ’ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି ଚରାଚର ଜଗତର ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ସେ ଆଦିଗୁରୁ।

Verse 6

द्विजातयो मुखाज्जाताः क्षत्रिया बाहुयन्त्रतः । ऊरुप्रदेशाद्वैश्यास्तु शूद्राः पादेष्वथाभवन्

ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୁଖରୁ ଜନ୍ମିଲେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବାହୁରୁ; ଊରୁ-ପ୍ରଦେଶରୁ ବୈଶ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 7

ततस्त्वन्ये पृथग्वर्णाः पृथग्धर्मान् समाचरन् । पर्यायेण समुत्पन्ना ह्यनुलोमविलोमतः

ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଅଲଗା ଅଲଗା ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ପୃଥକ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କଲେ; ସେମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅନୁଲୋମ ଓ ବିଲୋମ ସଂଯୋଗରୁ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 8

तेषां धर्मं प्रवक्ष्यामि श्रुतिस्मृत्यर्थचोदितम् । येन सम्यक्कृतेनैव सर्वे यान्ति परां गतिम्

ଶ୍ରୁତି‑ସ୍ମୃତିର ଭାବାର୍ଥ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ମୁଁ କହିବି; ଯାହା ସମ୍ୟକ୍ ଆଚରଣ କଲେ ସମସ୍ତେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 9

गतिर्ध्यानं विना भक्तैर्ब्राह्मणैः प्राप्यते नृप । अध्यापयन्यतो वेदान्वेदं वापि यथाविधि

ହେ ନୃପ! ଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧ୍ୟାନ ବିନା ଉଚ୍ଚ ଗତି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଯଥାବିଧି ବେଦ ପଢ଼ାଇବାରେ, କିମ୍ବା ନିଜେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାରେ (ସେ ଗତି ପାଆନ୍ତି)।

Verse 10

कुलजां रूपसम्पन्नां सर्वलक्षणलक्षिताम् । उद्वाहयेत्ततः पत्नीं गुरुणानुमते तदा

ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସୁକୁଳଜାତା, ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତା ନାରୀକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

ततः स्मार्तं विवाहाग्निं श्रौतं वा पूजयेत्क्रमात् । प्रतिग्रहधनो भूत्वा दम्भलोभविवर्जितः

ତାପରେ ସେ କ୍ରମେ ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ବିଧିର ବିବାହାଗ୍ନିକୁ, କିମ୍ବା ଶ୍ରୌତ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ, ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରୁ; ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ ଲଭ୍ୟ ଧନରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଦମ୍ଭ ଓ ଲୋଭରୁ ମୁକ୍ତ ରୁହୁ।

Verse 12

पञ्चयज्ञविधानानि कारयेद्वै यथाविधि । वनं गच्छेत्ततः पश्चाद्द्वितीयाश्रमसेवनात्

ସେ ଯଥାବିଧି ପଞ୍ଚମହାଯଜ୍ଞର ବିଧାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁ; ତାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶ୍ରମ (ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ) ସେବନ ସମାପ୍ତ କରି ବନକୁ ଗମନ କରୁ।

Verse 13

पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य सर्वसङ्गविवर्जितः । इष्टांल्लोकानवाप्नोति न चेह जायते पुनः

ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଭରସାରେ ଅର୍ପଣ କରି ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ସେ ଇଷ୍ଟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।

Verse 14

क्षत्रियस्तु स्थितो राज्ये पालयित्वा वसुंधराम् । शश्वद्धर्ममनाश्चैव प्राप्नोति परमां गतिम्

କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା-ପାଳନ କରି, ମନକୁ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିବେଶ କରି ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 15

वैश्यधर्मो न सन्देहः कृषिगोरक्षणे रतः । सत्यशौचसमोपेतो गच्छते स्वर्गमुत्तमम्

ବୈଶ୍ୟଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ—କୃଷି ଓ ଗୋ-ରକ୍ଷାରେ ରତ ରହିବା; ସତ୍ୟ ଓ ଶୌଚରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।

Verse 16

न शूद्रस्य पृथग्धर्मो विहितः परमेष्ठिना । न मन्त्रो न च संस्कारो न विद्यापरिसेवनम्

ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ପରମେଷ୍ଠି ପୃଥକ୍ ଧର୍ମ ବିଧାନ କରିନାହାନ୍ତି; ନ ବେଦମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାର, ନ ବୈଦିକ ସଂସ୍କାର, ନ ପବିତ୍ର ବିଦ୍ୟାର ବିଧିବତ୍ ସେବନ।

Verse 17

न शब्दविद्यासमयो देवताभ्यर्चनानि च । यथा जातेन सततं वर्तितव्यमहर्निशम्

ନ ଶବ୍ଦବିଦ୍ୟା ଅନୁଶୀଳନର ସୁଯୋଗ, ନ (ବୈଦିକ ପ୍ରଣାଳୀରେ) ଦେବତାଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା; ବରଂ ଯେ ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି, ତାହାନୁସାରେ ଦିନ-ରାତି ସଦା ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

स धर्मः सर्ववर्णानां पुरा सृष्टः स्वयम्भुवा । मन्त्रसंस्कारसम्पन्नास्त्रयो वर्णा द्विजातयः

ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ଧର୍ମ ପୁରାତନକାଳେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ମନ୍ତ୍ର ଓ ସଂସ୍କାରସମ୍ପନ୍ନ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ‘ଦ୍ୱିଜ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 19

तेषां मतमनादृत्य यदि वर्तेत कामतः । स मृतो जायते श्वा वै गतिरूर्ध्वा न विद्यते

ତାଙ୍କର ନିୟମକୁ ଅବହେଳା କରି ଯେ କେବଳ କାମନାବଶେ ଚାଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଶ୍ଚୟ କୁକୁର ହୋଇ ଜନ୍ମେ; ତାହାର ଊର୍ଧ୍ୱଗତି ନାହିଁ।

Verse 20

न तेषां प्रेषणं नित्यं तेषां मतमनुस्मरन् । यशोभागी स्वधर्मस्थः स्वर्गभागी स जायते

ତାଙ୍କଠାରୁ ସଦା ଆଦେଶ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ସ୍ମରଣ କରି ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲୋକ ଯଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 21

एवं गुणगणाकीर्णोऽवसद्विप्रः स भारत । हनस्वेति हनस्वेति शृणोति वाक्यमीदृशम्

ହେ ଭାରତ! ଏଭଳି ଗୁଣଗଣରେ ଆକୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଠାରେ ରହି ‘ମାର! ମାର!’ ବୋଲି ଏପରି ବାକ୍ୟ ଶୁଣେ।

Verse 22

ततो निरीक्षते चोर्ध्वमधश्चैव दिशो दश । वेपमानः स भीतश्च प्रस्खलंश्च पदे पदे

ତାପରେ ସେ ଉପରକୁ, ତଳକୁ ଏବଂ ଦଶଦିଗକୁ ଦେଖେ। ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ପଦେ ପଦେ ଠୋକର ଖାଏ।

Verse 23

शृङ्खलायुधहस्तैश्च पाशैश्चैव सुदारुणैः । वेष्टितं महिषारूढं नरं पश्यति मन्मुखम्

ସେ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ମହିଷାରୂଢ ଏକ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖେ; ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେବକମାନେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ପାଶମାନେ ତାକୁ ସବୁଦିଗରୁ ବେଷ୍ଟିତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 24

कृष्णांजनचयप्रख्यं कृष्णाम्बरविभूषितम् । रक्ताक्षमायतभुजं सर्वलक्षणलक्षितम्

ସେ କଳା ଅଞ୍ଜନର ଢେର ପରି ଶ୍ୟାମ, କଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ବିଭୂଷିତ; ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ।

Verse 25

दृष्ट्वा तं तु समायान्तं निरीक्ष्यात्मानमात्मना । जपञ्जाप्यं च परमं शतरुद्रीयसंस्तवम्

ତାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ତର୍ମୁଖେ ନିଜକୁ ନିଜେ ପରୀକ୍ଷା କଲା ଏବଂ ପରମ ଜପ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର—ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ସଂସ୍ତବ—ଜପ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 26

ततः प्रोवाच भगवान्यमः संयमनो महान् । शृणु वाक्यमतो ब्रह्मन्यमोऽहं सर्वजन्तुषु

ତାପରେ ମହା ସଂୟମନ ଭଗବାନ୍ ଯମ କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିୟନ୍ତା ଯମ ମୁଁ ହିଁ।”

Verse 27

संहरस्व महाभाग रुद्रजाप्यं सुदुर्भिदम् । येनाहं कालपाशैस्त्वां संयमामि गतव्यथः

“ହେ ମହାଭାଗ, ସୁଦୁର୍ଭିଦ ସେଇ ରୁଦ୍ରଜପକୁ ସଂହର କର; ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବ୍ୟଥାରହିତ ହୁଅ, ଏବଂ ମୁଁ କାଳପାଶରେ ତୁମକୁ ସଂୟମ କରେ।”

Verse 28

तच्छ्रुत्वा निष्ठुरं वाक्यं यमस्य मुखनिर्गतम् । महाभयसमोपेतो ब्राह्मणः प्रपलायितः

ଯମଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍ଠୁର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମହାଭୟରେ ଆବୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲା।

Verse 29

तस्य मार्गे गताः सर्वे यमेन सह किंकराः । तिष्ठ तिष्ठेति तं विप्रमूचुस्ते सोऽप्यधावत

ତାହାର ପଥରେ ଯମ ସହ ସମସ୍ତ କିଙ୍କର ପଛୁଆଇଲେ; “ଠିଆ ହେ, ଠିଆ ହେ” ବୋଲି ବିପ୍ରକୁ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୌଡ଼ିଚାଲିଲା।

Verse 30

त्वरमाणः परिश्रान्तो हा हतोऽहं दुरात्मभिः । रक्ष रक्ष महादेव शरणागतवत्सल

ତ୍ୱରାରେ ଦୌଡ଼ି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ଚିତ୍କାର କଲା—“ହା! ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ମୋତେ ହତ କରୁଛନ୍ତି। ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ହେ ମହାଦେବ, ଶରଣାଗତବତ୍ସଲ!”

Verse 31

एवमुक्त्वापतद्भूमौ लिङ्गमालिङ्ग्य भारत । गतसत्त्वः स विप्रेन्द्रः समाश्रित्य सुरेश्वरम्

ଏପରି କହି, ହେ ଭାରତ, ସେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଲିଙ୍ଗକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶକ୍ତି ହରାଇ, ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେଲା।

Verse 32

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ देवदेवो महेश्वरः । को हनिष्यति माभैस्त्वं हुङ्कारमकरोत्तदा

ତାକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—“ତୋତେ କିଏ ହନନ କରିବ? ଭୟ କରନି,” ଏବଂ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୟଙ୍କର ହୁଙ୍କାର କଲେ।

Verse 33

तेन ते किंकराः सर्वे यमेन सह भारत । हुङ्कारेण गताः सर्वे मेघा वातहता यथा

ସେହି ହୁଙ୍କାରରେ, ହେ ଭାରତ, ଯମ ସହିତ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କିଙ୍କର ବାତାହତ ମେଘ ପରି ସମସ୍ତେ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ।

Verse 34

तदाप्रभृति तत्तीर्थं कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्

ସେହି ସମୟରୁ ସେ ତୀର୍ଥ ‘କୋହନସ୍ୱେ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହା ପୁଣ୍ୟମୟ, ସର୍ବପାପହର ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଅନୁତ୍ତମ।

Verse 35

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमाप्नोत्यनुत्तमम्

ଯେ କେହି ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଅନୁତ୍ତମ ଫଳ ପାଏ।

Verse 36

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र प्राणत्यागं करोति यः । न पश्यति यमं देवमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁଦେବ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖେ ନାହିଁ—ଏହିପରି ଶଙ୍କର କହିଲେ।

Verse 37

अग्निप्रवेशं यः कुर्याज्जले वा नृपसत्तम । अग्निलोके वसेत्तावद्यावत्कल्पशतत्रयम्

ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ଯେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ କିମ୍ବା ଜଳରେ ଝାପ ଦିଏ, ସେ ତିନିଶେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିଲୋକରେ ବସେ।

Verse 38

एवं वरुणलोकेऽपि वसित्वा कालमीप्सितम् । इह लोकमनुप्राप्तो महाधनपतिर्भवेत्

ଏହିପରି ବରୁଣଲୋକରେ ଇଚ୍ଛିତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରି, ପୁନଃ ଏହି ଲୋକକୁ ଫେରିଲେ ସେ ମହାଧନର ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 122

। अध्याय

॥ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ॥