Adhyaya 120

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कम्बुकेश्वरमुत्तमम् । हिरण्यकशिपुर्दैत्यो दानवो बलदर्पितः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏହାପରେ ମୁଁ ପରମ କମ୍ବୁକେଶ୍ୱରଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ବଳଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଥିଲା।

Verse 2

अवध्यः सर्वलोकानां त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । तस्य पुत्रो महातेजाः प्रह्लादो नाम नामतः

ସେ ତ୍ରିଲୋକରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା। ତାହାର ମହାତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲା।

Verse 3

विष्णुप्रसादाद्भक्त्या च तस्य राज्ये प्रतिष्ठितः । विरोचनस्तस्य सुतस्तस्यापि बलिरेव च

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଓ ଭକ୍ତିବଳରେ ସେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ତାହାର ପୁତ୍ର ବିରୋଚନ, ଏବଂ ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଲି ହେଲା।

Verse 4

बलिपुत्रोऽभवद्बाणस्तस्मादपि च शम्बरः । शम्बरस्यान्वये जातः कम्बुर्नाम महासुरः

ବଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବାଣ ହେଲା; ତାହାଠାରୁ ଶମ୍ବର ଜନ୍ମିଲା। ଶମ୍ବରଙ୍କ ବଂଶରେ କମ୍ବୁ ନାମକ ମହାସୁର ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 5

ज्ञात्वा विष्णुमयं घोरं महद्भयमुपस्थितम् । दानवानां विनाशाय नान्यो हेतुः कदाचन

ବିଷ୍ଣୁମୟ ସେଇ ଘୋର ମହାଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି ସେ ବୁଝିଲା—ଦାନବମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ସେହି ଦିବ୍ୟଶକ୍ତି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ କେବେ ନାହିଁ।

Verse 6

स त्यक्त्वा पुत्रदारांश्च सुहृद्बन्धुपरिग्रहान् । चचार मौनमास्थाय तपः कम्बुर्महामतिः

ସେ ପୁତ୍ର‑ଦାରା ଓ ସୁହୃଦ୍‑ବନ୍ଧୁଜନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି‑ପରିଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୌନ ଆଶ୍ରୟ କଲା; ମହାମତି କମ୍ବୁ ତପସ୍ୟା କଲା।

Verse 7

अक्षसूत्रकरो भूत्वा दण्डी मुण्डी च मेखली । शाकयावकभक्षश्च वल्कलाजिनसंवृतः

ହାତରେ ଅକ୍ଷସୂତ୍ର ଧରି, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତ ଶିର ଓ ମେଖଳାଯୁକ୍ତ ହୋଇ; ଶାକ‑ଯବକ ଭକ୍ଷଣ କରି, ବଲ୍କଳ‑ଅଜିନରେ ଆବୃତ ରହିଲା।

Verse 8

स्नात्वा नित्यं धृतिपरो नर्मदाजलमाश्रितः । पूजयंस्तु महादेवमर्बुदं वर्षसंख्यया

ସେ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ଧୃତିରେ ନିଷ୍ଠ ରହି, ନର୍ମଦାଜଳ ଆଶ୍ରୟ କରି; ବର୍ଷର ଅର୍ବୁଦ‑ସଂଖ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲା।

Verse 9

ततस्तुतोष भगवान्देवदेवो महेश्वरः । उवाच दानवं काले मेघगम्भीरया गिरा

ତାପରେ ଦେବଦେବ ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଯଥାକାଳେ ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ସେ ଦାନବକୁ କହିଲେ।

Verse 10

भोभोः कम्बो महाभाग तुष्टोऽहं तव सुव्रत । इष्टं व्रतानां परमं मौनं सर्वार्थसाधनम्

“ଭୋ ଭୋ, ମହାଭାଗ କମ୍ବୁ! ତୋର ସୁବ୍ରତରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ପ୍ରିୟ ବ୍ରତ ହେଉଛି ମୌନ—ଯାହା ସର୍ବାର୍ଥ ସାଧନ କରେ।”

Verse 11

चरितं च त्वया लोके देवदानवदुश्चरम् । वरं वृणीष्व भद्रं ते यत्ते मनसि रोचते

ତୁମେ ଏହି ଲୋକରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ଏବେ ବର ଚୟନ କର—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ଯାହା ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ।

Verse 12

कम्बुरुवाच । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । अक्षय्यश्चाव्ययश्चैव स्वेच्छया विचराम्यहम्

କମ୍ବୁ କହିଲା: ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ତେବେ ମୁଁ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅବ୍ୟୟ ହେଉ, ଏବଂ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ବିଚରଣ କରୁ।

Verse 13

दैत्यदानवसङ्घानां संयुगेष्वपलायिता । भयं चान्यन्न विद्येत मुक्त्वा देवं गदाधरम्

ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ ସଂଘମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ କେବେ ପଳାଇବି ନାହିଁ। ଏବଂ ଗଦାଧର ଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାର ଭୟ ମୋତେ ନ ହେଉ।

Verse 14

तस्याहं संयुगे साध्यो येनोपायेन शङ्कर । भवामि न सदा कालं तं वदस्व वरं मम

ହେ ଶଙ୍କର! କେଉଁ ଉପାୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଇପାରିବି? ସେହି ଉପାୟ ମୋତେ କୁହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦାକାଳ ତାହା ପାଇଁ ଅଜେୟ ନ ରହିବି—ଏହି ମୋର ବର।

Verse 15

ईश्वर उवाच । मम संनिहितो यत्र त्वं भविष्यसि दानव । तत्र विष्णुभयं नास्ति वसात्र विगतज्वरः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ହେ ଦାନବ! ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ମୋ ସନ୍ନିଧି ସହିତ ବସିବ, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଭୟ ନଥାଏ। ସେଠାରେ ବସ, ସମସ୍ତ ତାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ।

Verse 16

तस्य देवाधिदेवस्य वेदगर्भस्य संयुगे । शङ्खचक्रधरस्येशा नाहं सर्वे सुरासुराः

ଦେବାଧିଦେବ, ବେଦଗର୍ଭ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଦେବ-ଅସୁର ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

Verse 17

किं पुनर्यो द्विषत्येनं लोकालोकप्रभुं हरिम् । स सुखी वर्तते कालं न निमेषं मतं मम

ତେବେ ଯେ ଲୋକ-ଅଲୋକର ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ସେ ମୋ ମତରେ ଏକ ନିମେଷ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ରହିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 18

तस्मात्त्वं परया भक्त्या सर्वभूतहिते रतः । वसिष्यसि चिरं कालमित्युक्त्वादर्शनं गतः

ଏହେତୁ ତୁମେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତରେ ରତ ରୁହ; ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବଞ୍ଚିବ—ଏହା କହି ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 19

गते चादर्शनं देवे तत्र तीर्थे महामतिः । स्थापयामास देवेशं शिवं शान्तमनामयम्

ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ ମହାମତି ପୁରୁଷ ଦେବେଶ, ଶାନ୍ତ ଓ ଅନାମୟ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 20

तस्मिंस्तीर्थे महादेवं स्थापयित्वा दिवं गतः । तदाप्रभृति तत्पार्थ कम्बुतीर्थमिति श्रुतम् । विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସେତେବେଳୁ, ହେ ପାର୍ଥ, ଏହା ‘କମ୍ବୁ-ତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ଶ୍ରୁତ ହେଲା; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମହାପାତକନାଶକ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ।

Verse 21

कम्बुतीर्थे नरः स्नात्वा विधिनाभ्यर्च्य भास्करम् । ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च स्तूयमानो नृपोत्तम

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ କମ୍ବୁ-ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ)ଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ଏବଂ ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ତୁତ ହୁଏ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 22

तस्य पुण्यं समुद्दिष्टं ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । तत्सर्वं तु शृणुष्वाद्य ममैव गदतो नृप

ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ହେ ରାଜନ୍! ଆଜି ମୁଁ ନିଜେ ଯାହା କହୁଛି, ସେ ସବୁ ଶୁଣ।

Verse 23

ऋग्यजुःसामगीतेषु साङ्गोपाङ्गेषु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति गायत्रीमात्रमन्त्रवित्

ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମ ପାଠରେ, ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀ-ମନ୍ତ୍ର ଜାଣୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପାଏ।

Verse 24

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । पूजयेद्देवमीशानं सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ଦେବେଶ ଈଶାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 25

अकामो वा सकामो वा तत्र तीर्थे कलेवरम् । यस्त्यजेन्नात्र सन्देहो रुद्रलोकं स गच्छति

ନିଷ୍କାମ ହେଉ କି ସକାମ—ଯେ ଲୋକ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 120

। अध्याय

॥ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ॥