
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ରେବା/ନର୍ମଦା ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଲ୍ହୋଡୀ-ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ; ଏହା ସର୍ବପାପନାଶକ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ସ୍ଥାନ ପ୍ରାଚୀନ ମୁନିମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଏବଂ ନର୍ମଦାର ମହାଜଳ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ ଓ ତପୋବଳରେ ଏହାର ମହିମା ବଢ଼ିଛି—ଏମିତି ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ। ତାପରେ କପିଲା-ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ କୁହାଯାଇ କପିଲା-ଦାନର ବିଧି ଦିଆଯାଏ—ବିଶେଷକରି ନବପ୍ରସୂତା ଶୁଭଲକ୍ଷଣା କପିଲା ଗାଈକୁ ଉପବାସ ସହ, ସଂଯମୀ ମନୋଭାବରେ, ବିଶେଷତଃ କ୍ରୋଧଜୟ କରି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଭୂମି, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ସୁନା ଆଦି ଦାନଠାରୁ କପିଲା-ଦାନ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଦାନତାରତମ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଏ—ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଦାନ କଲେ ସାତ ଜନ୍ମର ବାକ୍-ମନ-କାୟାକୃତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଦାତା ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପାଏ; ଗାଈର ରୋମସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଭୋଗ କରେ; ପରେ ମନୁଷ୍ୟଜନ୍ମରେ ସମୃଦ୍ଧ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ବେଦବିଦ୍ୟା, ଶାସ୍ତ୍ରଦକ୍ଷତା, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଏ। ଶେଷରେ କଲ୍ହୋଡୀ-ତୀର୍ଥର ପାପମୋଚନ ପ୍ରଭାବ ଅତୁଳ ବୋଲି ପୁନଃ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଏ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र कह्लोडीतीर्थमुत्तमम् । रेवायाश्चोत्तरे कूले सर्वपापविनाशनम्
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାପରେ ରେବା (ନର୍ମଦା) ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ସର୍ବପାପବିନାଶକ ଉତ୍ତମ କହ୍ଲୋଡୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 2
हितार्थं सर्वभूतानामृषिभिः स्थापितं पुरा । तपसा तु समुद्धृत्य नर्मदायां महाम्भसि
ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଋଷିମାନେ ପୁରାତନକାଳରେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ; ତପସ୍ୟାବଳେ ଏହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ନର୍ମଦାର ମହାଜଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।
Verse 3
स्नात्वा तु कपिलातीर्थे कपिलां यः प्रयच्छति । श्रुत्वा चाख्यानकं दिव्यं ब्राह्मणाञ्छृणु यत्फलम्
ଯେ କପିଲାତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି କପିଲା (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଗାଈକୁ ଦାନ କରେ, ଏବଂ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତାହାର ଫଳ ଶୁଣ।
Verse 4
सर्वेषामेव दानानां कपिलादानमुत्तमम् । ब्राह्मणान्वेषितं पूर्वमृषिदेवसमागमे
ସମସ୍ତ ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କପିଲାଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଋଷି-ଦେବ ସମାଗମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି ନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲେ।
Verse 5
सद्यः प्रसूतां कपिलां शोभनां यः प्रयच्छति । सोपवासो जितक्रोधस्तस्य पुण्यफलं शृणु
ଉପବାସ କରି କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରି ସଦ୍ୟଃ ପ୍ରସୂତା ସୁନ୍ଦର କପିଳା ଗାଈ ଯେ ଦାନ କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ।
Verse 6
ससमुद्रगुहा तेन सशैलवनकानना । दत्ता चैव महाबाहो पृथिवी नात्र संशयः
ହେ ମହାବାହୋ! ସମୁଦ୍ର ଓ ଗୁହା ସହ, ପର୍ବତ-ବନ-କାନନ ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନ ହୋଇଛି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 7
वाचिकं मानसं पापं कर्मणा यत्पुरा कृतम् । नश्यते कपिलां दत्त्वा सप्तजन्मार्जितं नृप
ହେ ନୃପ! ବାକ୍, ମନ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ କପିଳା ଦାନ କଲେ ନଶିଯାଏ—ସାତ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ମଧ୍ୟ।
Verse 8
भूमिदानं धनं धान्यं हस्त्यश्वकनकादिकम् । कपिलादानस्यैकस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्
ଭୂମିଦାନ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା, ସୁନା ଇତ୍ୟାଦି—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଏକ କପିଳା-ଦାନର ପୁଣ୍ୟର ଷୋଳମ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମ ନୁହେଁ।
Verse 9
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा कपिलां यः प्रयच्छति । मृतो विष्णुपुरं याति गीयमानोऽप्सरोगणैः
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ନର କପିଳା ଦାନ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ଗୀତସ୍ତୁତି ସହ ବିଷ୍ଣୁପୁରକୁ ଯାଏ।
Verse 10
यावन्ति तस्या रोमाणि सवत्सायास्तु भारत । तावद्वर्षसहस्राणि स स्वर्गे क्रीडते चिरम्
ହେ ଭାରତ! ବଛା ସହିତ ସେଇ ଗାଈର ଯେତେ ରୋମ ଅଛି, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ସ୍ୱର୍ଗରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ।
Verse 11
ततोऽवकीर्णकालेन त्विह मानुष्यतां गतः । धनधान्यसमोपेतो जायते विपुले कुले
ତାପରେ ନିୟତ କାଳ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ସେ ଏଠାରେ ମାନବଜନ୍ମ ପାଏ; ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ବିଶାଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 12
वेदविद्या व्रतस्नातः सर्वशास्त्रविशारदः । व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्
ବେଦବିଦ୍ୟାନୁସାରେ ବ୍ରତ-ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହୋଇ, ବ୍ୟାଧି ଓ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଶତ ଶରଦ (ପୂର୍ଣ୍ଣାୟୁ) ଜୀବନ୍ତ ରହେ।
Verse 13
एतत्ते सर्वमाख्यातं कल्होडीतीर्थमुत्तमम् । यत्कृत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
ଉତ୍ତମ କଲ୍ହୋଡୀ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଏ ସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା; ଏହାର ଦର୍ଶନ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 119
। अध्याय
ଅଧ୍ୟାୟ—ଏହା ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି କିମ୍ବା ଶୀର୍ଷକ ସୂଚକ ଚିହ୍ନ।