Adhyaya 109
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 109

Adhyaya 109

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସେନାପୁରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚକ୍ରତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। ଏହା ପାପକ୍ଷୟକାରୀ, ଦୋଷଶୋଧକ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ। କଥାପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମହାସେନଙ୍କ ସେନାପତ୍ୟାଭିଷେକ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନେ ଦାନବନିଗ୍ରହ ଓ ଦେବସେନାବିଜୟ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ସେତେବେଳେ ରୁରୁ ନାମକ ଦାନବ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରେ, ପୁରାଣୀୟ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ୟୂହର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୁଏ। ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇ ରୁରୁର ଶିରଚ୍ଛେଦ କରେ ଏବଂ ଅଭିଷେକର ବାଧା ନାଶ ହୁଏ। ମୁକ୍ତ ଚକ୍ର ଦାନବକୁ ଦ୍ୱିଭାଜିତ କରି ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପତିତ ହେବାରୁ ସେଠାରେ ‘ଚକ୍ରତୀର୍ଥ’ ନାମ ଓ ପାବନ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ପରେ ଫଳଶ୍ରୁତି: ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅଚ୍ୟୁତପୂଜା କଲେ ପୁଣ୍ଡରୀକ-ଯଜ୍ଞଫଳ; ସ୍ନାନ କରି ନିୟମଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ; ଭକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କଲେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି, ଶୁଭଭୋଗ ଓ ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ। ଶେଷରେ ତୀର୍ଥକୁ ଧନ୍ୟ, ଦୁଃଖନାଶକ ଓ ପାପନାଶକ ବୋଲି କହି ଆଗାମୀ ଉପଦେଶର ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चक्रतीर्थमनुत्तमम् । सेनापुरमितिख्यातं सर्वपापक्षयंकरम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହୀପାଳ! ସେନାପୁର ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକର, ଅନୁତ୍ତମ ଚକ୍ରତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

सैनापत्याभिषेकाय देवदेवेन चक्रिणा । आनीतश्च महासेनो देवैः सेन्द्रपुरोगमैः

ଦେବଦେବ ଚକ୍ରଧାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ, ସେନାପତ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ମହାସେନଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।

Verse 3

दानवानां वधार्थाय जयाय च दिवौकसाम् । भूमिदानेन विप्रेन्द्रांस्तर्पयित्वा यथाविधि

ଦାନବମାନଙ୍କ ବଧ ଓ ଦିବୌକସମାନଙ୍କ ଜୟ ପାଇଁ, ନିୟମାନୁସାରେ ଭୂମିଦାନ କରି ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି (କର୍ମ) କରାଗଲା।

Verse 4

शङ्खभेरीनिनादैश्च पटहानां च निस्वनैः । वीणावेणुमृदङ्गैश्च झल्लरीस्वरमङ्गलैः

ଶଙ୍ଖ-ଭେରୀର ନିନାଦରେ, ପଟହମାନଙ୍କ ଘନ ନିସ୍ୱନରେ, ଏବଂ ବୀଣା, ବେଣୁ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଝଲ୍ଲରୀର ମଙ୍ଗଳ ସ୍ୱରରେ—

Verse 5

ततः कृत्वा स्वनं घोरं दानवो बलदर्पितः । रुरुर्नाम विघातार्थमभिषेकस्य चागतः

ତେବେ ବଳଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ରୁରୁ ନାମକ ଦାନବ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଅଭିଷେକକୁ ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 6

हस्त्यश्वरथपत्त्योघैः पूरयन्वै दिशो दश । तत्र तेन महद्युद्धं प्रवृत्तं किल भारत

ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନାର ଢେରରେ ଦଶଦିଗ ପୂରିଗଲା; ହେ ଭାରତ, ତାହାର କାରଣରେ ସେଠାରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 7

शक्त्यृष्टिपाशमुशलैः खड्गैस्तोमरटङ्कनैः । भल्लैः कर्णिकनाराचैः कबन्धपटसंकुलैः

ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି, ପାଶ, ମୁଶଳ, ଖଡ୍ଗ, ତୋମର ଓ ଟଙ୍କନରେ; ଭଲ୍ଲ ଓ କର୍ଣ୍ଣିକ-ନାରାଚରେ—ମୁଣ୍ଡହୀନ ଧଡ଼ ଓ ଛିନ୍ନ ଅଙ୍ଗରେ ରଣଭୂମି ସଂକୁଳ ହେଲା।

Verse 8

ततस्तु तां शत्रुबलस्य सेनां क्षणेन चापन्च्युतबाणघातैः । विध्वस्तहस्त्यश्वरथान्महात्मा जग्राह चक्रं रिपुसङ्घनाशनः

ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଧନୁଷରୁ ଛୁଟିଥିବା ଅଚ୍ୟୁତ ବାଣଘାତରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଶତ୍ରୁସେନାକୁ—ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ସହିତ—ବିଧ୍ୱସ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ରିପୁସଂଘନାଶକ ଚକ୍ର ଧାରଣ କଲେ।

Verse 9

ज्वलच्च चक्रं निशितं भयंकरं सुरासुराणां च सुदर्शनं रणे । चकर्त दैत्यस्य शिरस्तदानीं करात्प्रमुक्तं मधुघातिनश्च तत्

ରଣରେ ସୁରାସୁରମାନଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ନିଶିତ, ଭୟଙ୍କର ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର—ମଧୁଘାତିଙ୍କ ହସ୍ତରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ସହିତ—ସେହି କ୍ଷଣେ ଦୈତ୍ୟର ଶିର କାଟିଦେଲା।

Verse 10

तं दृष्ट्वा सहसा विघ्नमभिषेके षडाननः । त्यक्त्वा तु तत्र संस्थानं चचार विपुलं तपः

ଅଭିଷେକରେ ହଠାତ୍ ଆସିଥିବା ବିଘ୍ନକୁ ଦେଖି ଷଡାନନ ପ୍ରଭୁ ସେଠାରୁ ସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରି ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 11

मुक्तं चक्रं विनाशाय हरिणा लोकधारिणा । द्विदलं दानवं कृत्वा पपात विमले जले

ଲୋକଧାରୀ ହରି ବିନାଶ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ କରିଥିବା ଚକ୍ର ଦାନବକୁ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲା; ସେ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 12

तदा प्रभृति तत्तीर्थं चक्रतीर्थमिति श्रुतम् । सर्वपापविनाशाय निर्मितं विश्वमूर्तिना

ସେହି ସମୟଠାରୁ ସେ ତୀର୍ଥ ‘ଚକ୍ରତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରଭୁ ସର୍ବପାପବିନାଶ ପାଇଁ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 13

चक्रतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्देवमच्युतम् । पुण्डरीकस्य यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः

ଯେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 14

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्ब्राह्मणाञ्छुभान् । शान्तदान्तजितक्रोधान्स लभेत्कोटिजं फलम्

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧଜୟୀ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ଲଭେ।

Verse 15

तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या त्यजते देहमात्मनः । विष्णुलोकं मृतो याति जयशब्दादिमङ्गलैः

ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ‘ଜୟ’ ଓ ମଙ୍ଗଳଘୋଷରେ ସ୍ୱାଗତିତ ହୁଏ।

Verse 16

क्रीडयित्वा यथाकामं देवगन्धर्वपूजितः । इहागत्य च भूयोऽपि जायते विपुले कुले

ଇଚ୍ଛାମତେ କ୍ରୀଡା କରି, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେ ପୁନର୍ବାର ଏଠାକୁ ଆସେ ଏବଂ ଆଉଥରେ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 17

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःखप्रणाशनम् । कथितं ते महाभाग भूयश्चान्यच्छृणुष्व मे

ଏହି ପୁଣ୍ୟକଥା—ପାପହର, ଧନ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖନାଶକ—ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା, ହେ ମହାଭାଗ! ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଆଉ କିଛି ଶୁଣ।

Verse 109

। अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ। (ଅଧ୍ୟାୟସମାପ୍ତି ସୂଚକ)