
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସେନାପୁରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚକ୍ରତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। ଏହା ପାପକ୍ଷୟକାରୀ, ଦୋଷଶୋଧକ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ। କଥାପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମହାସେନଙ୍କ ସେନାପତ୍ୟାଭିଷେକ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନେ ଦାନବନିଗ୍ରହ ଓ ଦେବସେନାବିଜୟ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ସେତେବେଳେ ରୁରୁ ନାମକ ଦାନବ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରେ, ପୁରାଣୀୟ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ୟୂହର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୁଏ। ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇ ରୁରୁର ଶିରଚ୍ଛେଦ କରେ ଏବଂ ଅଭିଷେକର ବାଧା ନାଶ ହୁଏ। ମୁକ୍ତ ଚକ୍ର ଦାନବକୁ ଦ୍ୱିଭାଜିତ କରି ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପତିତ ହେବାରୁ ସେଠାରେ ‘ଚକ୍ରତୀର୍ଥ’ ନାମ ଓ ପାବନ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ପରେ ଫଳଶ୍ରୁତି: ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅଚ୍ୟୁତପୂଜା କଲେ ପୁଣ୍ଡରୀକ-ଯଜ୍ଞଫଳ; ସ୍ନାନ କରି ନିୟମଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ; ଭକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କଲେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି, ଶୁଭଭୋଗ ଓ ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ। ଶେଷରେ ତୀର୍ଥକୁ ଧନ୍ୟ, ଦୁଃଖନାଶକ ଓ ପାପନାଶକ ବୋଲି କହି ଆଗାମୀ ଉପଦେଶର ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चक्रतीर्थमनुत्तमम् । सेनापुरमितिख्यातं सर्वपापक्षयंकरम्
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହୀପାଳ! ସେନାପୁର ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକର, ଅନୁତ୍ତମ ଚକ୍ରତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 2
सैनापत्याभिषेकाय देवदेवेन चक्रिणा । आनीतश्च महासेनो देवैः सेन्द्रपुरोगमैः
ଦେବଦେବ ଚକ୍ରଧାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ, ସେନାପତ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ମହାସେନଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।
Verse 3
दानवानां वधार्थाय जयाय च दिवौकसाम् । भूमिदानेन विप्रेन्द्रांस्तर्पयित्वा यथाविधि
ଦାନବମାନଙ୍କ ବଧ ଓ ଦିବୌକସମାନଙ୍କ ଜୟ ପାଇଁ, ନିୟମାନୁସାରେ ଭୂମିଦାନ କରି ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି (କର୍ମ) କରାଗଲା।
Verse 4
शङ्खभेरीनिनादैश्च पटहानां च निस्वनैः । वीणावेणुमृदङ्गैश्च झल्लरीस्वरमङ्गलैः
ଶଙ୍ଖ-ଭେରୀର ନିନାଦରେ, ପଟହମାନଙ୍କ ଘନ ନିସ୍ୱନରେ, ଏବଂ ବୀଣା, ବେଣୁ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଝଲ୍ଲରୀର ମଙ୍ଗଳ ସ୍ୱରରେ—
Verse 5
ततः कृत्वा स्वनं घोरं दानवो बलदर्पितः । रुरुर्नाम विघातार्थमभिषेकस्य चागतः
ତେବେ ବଳଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ରୁରୁ ନାମକ ଦାନବ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଅଭିଷେକକୁ ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।
Verse 6
हस्त्यश्वरथपत्त्योघैः पूरयन्वै दिशो दश । तत्र तेन महद्युद्धं प्रवृत्तं किल भारत
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନାର ଢେରରେ ଦଶଦିଗ ପୂରିଗଲା; ହେ ଭାରତ, ତାହାର କାରଣରେ ସେଠାରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
Verse 7
शक्त्यृष्टिपाशमुशलैः खड्गैस्तोमरटङ्कनैः । भल्लैः कर्णिकनाराचैः कबन्धपटसंकुलैः
ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି, ପାଶ, ମୁଶଳ, ଖଡ୍ଗ, ତୋମର ଓ ଟଙ୍କନରେ; ଭଲ୍ଲ ଓ କର୍ଣ୍ଣିକ-ନାରାଚରେ—ମୁଣ୍ଡହୀନ ଧଡ଼ ଓ ଛିନ୍ନ ଅଙ୍ଗରେ ରଣଭୂମି ସଂକୁଳ ହେଲା।
Verse 8
ततस्तु तां शत्रुबलस्य सेनां क्षणेन चापन्च्युतबाणघातैः । विध्वस्तहस्त्यश्वरथान्महात्मा जग्राह चक्रं रिपुसङ्घनाशनः
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଧନୁଷରୁ ଛୁଟିଥିବା ଅଚ୍ୟୁତ ବାଣଘାତରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଶତ୍ରୁସେନାକୁ—ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ସହିତ—ବିଧ୍ୱସ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ରିପୁସଂଘନାଶକ ଚକ୍ର ଧାରଣ କଲେ।
Verse 9
ज्वलच्च चक्रं निशितं भयंकरं सुरासुराणां च सुदर्शनं रणे । चकर्त दैत्यस्य शिरस्तदानीं करात्प्रमुक्तं मधुघातिनश्च तत्
ରଣରେ ସୁରାସୁରମାନଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ନିଶିତ, ଭୟଙ୍କର ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର—ମଧୁଘାତିଙ୍କ ହସ୍ତରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ସହିତ—ସେହି କ୍ଷଣେ ଦୈତ୍ୟର ଶିର କାଟିଦେଲା।
Verse 10
तं दृष्ट्वा सहसा विघ्नमभिषेके षडाननः । त्यक्त्वा तु तत्र संस्थानं चचार विपुलं तपः
ଅଭିଷେକରେ ହଠାତ୍ ଆସିଥିବା ବିଘ୍ନକୁ ଦେଖି ଷଡାନନ ପ୍ରଭୁ ସେଠାରୁ ସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରି ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କଲେ।
Verse 11
मुक्तं चक्रं विनाशाय हरिणा लोकधारिणा । द्विदलं दानवं कृत्वा पपात विमले जले
ଲୋକଧାରୀ ହରି ବିନାଶ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ କରିଥିବା ଚକ୍ର ଦାନବକୁ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲା; ସେ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ପଡ଼ିଲା।
Verse 12
तदा प्रभृति तत्तीर्थं चक्रतीर्थमिति श्रुतम् । सर्वपापविनाशाय निर्मितं विश्वमूर्तिना
ସେହି ସମୟଠାରୁ ସେ ତୀର୍ଥ ‘ଚକ୍ରତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରଭୁ ସର୍ବପାପବିନାଶ ପାଇଁ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 13
चक्रतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्देवमच्युतम् । पुण्डरीकस्य यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः
ଯେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
Verse 14
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्ब्राह्मणाञ्छुभान् । शान्तदान्तजितक्रोधान्स लभेत्कोटिजं फलम्
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧଜୟୀ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ଲଭେ।
Verse 15
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या त्यजते देहमात्मनः । विष्णुलोकं मृतो याति जयशब्दादिमङ्गलैः
ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ‘ଜୟ’ ଓ ମଙ୍ଗଳଘୋଷରେ ସ୍ୱାଗତିତ ହୁଏ।
Verse 16
क्रीडयित्वा यथाकामं देवगन्धर्वपूजितः । इहागत्य च भूयोऽपि जायते विपुले कुले
ଇଚ୍ଛାମତେ କ୍ରୀଡା କରି, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେ ପୁନର୍ବାର ଏଠାକୁ ଆସେ ଏବଂ ଆଉଥରେ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 17
एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःखप्रणाशनम् । कथितं ते महाभाग भूयश्चान्यच्छृणुष्व मे
ଏହି ପୁଣ୍ୟକଥା—ପାପହର, ଧନ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖନାଶକ—ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା, ହେ ମହାଭାଗ! ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଆଉ କିଛି ଶୁଣ।
Verse 109
। अध्याय
ଅଧ୍ୟାୟ। (ଅଧ୍ୟାୟସମାପ୍ତି ସୂଚକ)