
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରାଜାଙ୍କୁ ରୋହିଣୀ-ତୀର୍ଥର ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ଏହା ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପାପ-ଦୋଷ ଶୋଧନକାରୀ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୀର୍ଥର ଫଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପଚାରିଲେ, କଥା ପ୍ରଳୟକାଳରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ: ଜଳରାଶି ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ପଦ୍ମନାଭ/ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଦୀପ୍ତ କମଳ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଚାହିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି; ପରେ ଋଷିମାନଙ୍କ, ଦକ୍ଷବଂଶ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୋହିଣୀ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ସମ୍ପର୍କର ତଣାପୋଡ଼ାରୁ ସେ ବୈରାଗ୍ୟ ଧାରଣ କରି ନର୍ମଦା-ତଟରେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି। କ୍ରମବଦ୍ଧ ଉପବାସ-ବ୍ରତ, ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ନାନ ଏବଂ ରକ୍ଷାକାରିଣୀ-ଦୁଃଖନାଶିନୀ ନାରାୟଣୀ/ଭବାନୀ ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣାଗତି-ଭକ୍ତି ତାଙ୍କ ସାଧନା। ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ରୋହିଣୀଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ତୀର୍ଥର ନାମ ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ—ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦାମ୍ପତ୍ୟରେ ରୋହିଣୀ ପରି ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାମ୍ପତ୍ୟ-ବିୟୋଗ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल रोहिणीतीर्थमुत्तमम् । विख्यातं त्रिषु लोकेषु सर्वपापहरं परम्
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହୀପାଳ! ଉତ୍ତମ ରୋହିଣୀ-ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ଏବଂ ସର୍ବପାପହର ପରମ।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । रोहिणीतीर्थमाहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम् । श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ସର୍ବପାପ ପ୍ରଣାଶକ ରୋହିଣୀ-ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଦୟାକରି ଆପଣ ମୋତେ ତାହା କହନ୍ତୁ।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । उदधौ च शयानस्य देवदेवस्य चक्रिणः
ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଏକାର୍ଣ୍ଣବରେ, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦେବଦେବ ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ।
Verse 4
नाभौ समुत्थितं पद्मं रविमण्डलसन्निभम् । कर्णिकाकेसरोपेतं पत्रैश्च समलंकृतम्
ତାଙ୍କ ନାଭିରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଏକ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ତାହା କର୍ଣ୍ଣିକା ଓ କେସରଯୁକ୍ତ ଏବଂ ପତ୍ରଦଳରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।
Verse 5
तत्र ब्रह्मा समुत्पन्नश्चतुर्वदनपङ्कजः । किं करोमीति देवेश आज्ञा मे दीयतां प्रभो
ସେଠାରେ ପଦ୍ମମୁଖ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ହେ ଦେବେଶ! ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ପ୍ରଭୋ, ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ।”
Verse 6
एवमुक्तस्तु देवेशः शङ्खचक्रगदाधरः । उवाच मधुरां वाणीं तदा देवं पितामहम्
ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ଦେବେଶ ତେବେ ଦେବ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧୁର ବାଣୀରେ କହିଲେ।
Verse 7
सरस्वत्यां महाबाहो लोकं कुरु ममाज्ञया । भूतग्राममशेषस्य उत्पादनविधिक्षयम्
“ହେ ମହାବାହୋ! ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ସରସ୍ୱତୀ ତଟେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କର; ଅଶେଷ ଭୂତସମୂହର ଉତ୍ପତ୍ତିବିଧିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କର।”
Verse 8
एतच्छ्रुतं तु वचनं पद्मनाभस्य भारत । चिन्तयामास भगवान्सप्तर्षीन्हितकाम्यया
ହେ ଭାରତ! ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ମନେ ଚିନ୍ତନ କଲେ।
Verse 9
क्रमात्ते चिन्तिताः प्राज्ञाः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । प्राचेतसो वसिष्ठश्च भृगुर्नारद एव च
ତାପରେ ସେ କ୍ରମକ୍ରମେ ସେହି ପ୍ରାଜ୍ଞ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ—ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପ୍ରାଚେତସ, ବସିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ ଓ ନାରଦ।
Verse 10
यज्ञे प्राचेतसो दक्षो महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहितरोऽनघ
ଯଜ୍ଞରୁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରାଚେତସ ଦକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ହେ ଅନଘ! ଦକ୍ଷଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପଚାଶ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ।
Verse 11
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे
ସେ ଦଶ (କନ୍ୟା) ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦେଲେ, ତ୍ରୟୋଦଶ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ; ଏବଂ ସେହି ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ ସପ୍ତବିଂଶତି କନ୍ୟା ଇନ୍ଦୁ—ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ଦେଲେ।
Verse 12
रोहिणीनाम या तासां मध्ये तस्य नराधिप । अनिष्टा सर्वनारीणां भर्तुश्चैव विशेषतः
ହେ ନରାଧିପ! ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୋହିଣୀ ନାମ୍ନୀ ଯେ ଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ ହେଲେ—ବିଶେଷତଃ ନିଜ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ।
Verse 13
ततः सा परमं कृत्वा वैराग्यं नृपसत्तम । आगत्य नर्मदातीरे चचार विपुलं तपः
ତତ୍ପରେ ସେ ପରମ ବୈରାଗ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନର୍ମଦାତୀରକୁ ଆସି ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କଲା।
Verse 14
एकरात्रैस्त्रिरात्रैश्च षड्द्वादशभिरेव च । पक्षमासोपवासैश्च कर्शयन्ति कलेवरम्
ଏକରାତ୍ରି, ତ୍ରିରାତ୍ରି, ଛଅ ଓ ବାର ରାତ୍ରିର ଉପବାସ, ଏବଂ ପକ୍ଷ ଓ ମାସପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସରେ ସେମାନେ ଦେହକୁ କୃଶ କରନ୍ତି।
Verse 15
आराधयन्ती सततं महिषासुरनाशिनीं । देवीं भगवतीं तात सर्वार्तिविनिवारणीम्
ହେ ତାତ, ସେ ସଦା ମହିଷାସୁରନାଶିନୀ, ସମସ୍ତ ଆର୍ତ୍ତି ନିବାରଣକାରିଣୀ ଭଗବତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଆରାଧନା କଲା।
Verse 16
स्नात्वा स्नात्वा जले नित्यं नर्मदायाः शुचिस्मिता । ततस्तुष्टा महाभागा देवी नारायणी नृप
ନର୍ମଦାର ଜଳରେ ନିତ୍ୟ ନିତ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ସ୍ନାନ କରି—ଶୁଚିସ୍ମିତା ସେ—ତାପରେ, ହେ ନୃପ, ମହାଭାଗା ଦେବୀ ନାରାୟଣୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 17
प्रसन्ना ते महाभागे व्रतेन नियमेन च । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं रोहिणी शशिनः प्रिया
‘ହେ ମହାଭାଗେ, ତୋର ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।’ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ରୋହିଣୀ…
Verse 18
यथा भवामि न चिरात्तथा भवतु मानदे । एवमस्त्विति सा चोक्त्वा भवानी भक्तवत्सला
“ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯେପରି ହେବି, ସେପରି ହେଉ, ହେ ମାନଦ!” ଏହିପରି କହି, ଭକ୍ତବତ୍ସଳା ଭବାନୀ “ଏବମସ୍ତୁ” କହି ବର ଦେଲେ।
Verse 19
स्तूयमाना मुनिगणैस्तत्रैवान्तरधीयत । तदाप्रभृति तत्तीर्थं रोहिणी शशिनः प्रिया
ମୁନିଗଣଙ୍କ ସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟରେ ସେ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ସେହିଦିନଠାରୁ ସେ ତୀର୍ଥ ‘ଶଶି-ପ୍ରିୟା ରୋହିଣୀ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 20
संजाता सर्वकालं तु वल्लभा नृपसत्तम । तत्र तीर्थे तु या नारी नरो वा स्नानि भक्तितः
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ସର୍ବକାଳ ପାଇଁ ବଲ୍ଲଭା ହେଲେ। ଏବଂ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଯେ କୌଣସି ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରେ…
Verse 21
वल्लभा जायते सा तु भर्तुर्वै रोहिणी यथा । तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्प्राणत्यागं करोति वै
ସେ ରୋହିଣୀ ପରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଏବଂ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ…
Verse 22
सप्तजन्मानि दाम्पत्यवियोगो न भवेत्क्वचित्
ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ବିୟୋଗ କେବେ ହେବ ନାହିଁ।
Verse 108
। अध्याय
ଇତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତି।