
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ “ମହୀପାଳ” ଓ “ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ” ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି, ନର୍ମଦା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ ମାର୍କଣ୍ଡେଶ ତୀର୍ଥକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ଏବଂ ଶୈବ ଉପାସନାର ଗୁପ୍ତ କେନ୍ଦ୍ର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ମୁନି କହନ୍ତି—ପୂର୍ବେ ସେ ନିଜେ ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ କୃପାରେ ମୋକ୍ଷଦାୟି ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କୁ ଉଦିତ ହୋଇଥିଲା। ତୀର୍ଥରେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ ସମୟରେ ଜପ କଲେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ମନ, ବାକ୍, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୋଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦାଁଡ଼ି ପିଣ୍ଡିକା ଧାରଣ କରି, ଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ପୂଜା କଲେ ଦେହାନ୍ତେ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି ଅଛି। ଅଷ୍ଟମୀ ରାତିରେ ଘିଅ ଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇଲେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ସିଦ୍ଧି, ଏବଂ ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଇଙ୍ଗୁଡ, ବଦର, ବିଲ୍ୱ, ଅକ୍ଷତ କିମ୍ବା କେବଳ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କଲେ ବଂଶ ପାଇଁ ‘ଜନ୍ମଫଳ’ ମିଳେ—ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନଦୀତଟ ସହ ଜଡିତ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆଚାର-ଫଳବିଧାନ ଦିଆଯାଇଛି।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थं परमरोचनम् । मार्कण्डेशमिति ख्यातं नर्मदादक्षिणे तटे
ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ହେ ମହୀପାଳ! ତାପରେ ତୁମେ ପରମ ରୋଚକ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ; ତାହା ‘ମାର୍କଣ୍ଡେଶ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଅଛି।
Verse 2
उत्तमं सर्वतीर्थानां गीर्वाणैर्वन्दितं शिवम् । गुह्याद्गुह्यतरं पुत्र नाख्यातं कस्यचिन्मया
ହେ ପୁତ୍ର! ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ଶିବମୟ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ। ଏହା ଗୁହ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଗୁହ୍ୟତର; ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ କାହାକୁ କହିନଥିଲି।
Verse 3
स्थापितं तु मया पूर्वं स्वर्गसोपानसंनिभम् । ज्ञानं तत्रैव मे जातं प्रसादाच्छङ्करस्य च
ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ସୋପାନ ସଦୃଶ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲି। ସେଠାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋ ମନେ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହେଲା।
Verse 4
अन्यस्तत्रैव यो गत्वा द्रुपदामन्तर्जले जपेत् । स पातकैरशेषश्च मुच्यते पाण्डुनन्दन
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ଯେ କେହି ସେଠାକୁ ଯାଇ ଦ୍ରୁପଦାର ଅନ୍ତର୍ଜଳରେ ଜପ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 5
वाचिकैर्मानसैश्च वा कर्मजैरपि पातकैः । पिण्डिकां चाप्यवष्टभ्य याम्यामाशां च संस्थितः
ବାକ୍, ମନ କିମ୍ବା କର୍ମଜ ପାପରେ ମଲିନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ପିଣ୍ଡିକାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏ—
Verse 6
योजयेच्छूलिनं भक्त्या द्वात्रिंशद्बहुरूपिणम् । देहपाते शिवं गच्छेदिति मे निश्चयो नृप
ଭକ୍ତିରେ ବତ୍ରିଶ ରୂପଧାରୀ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶୂଳିନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ/ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ଦେହପାତେ ସେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ହେ ନୃପ, ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ।
Verse 7
आज्येन बोधयेद्दीपमष्टम्यां निशि भारत । स्वर्गलोकमवाप्नोति इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
ହେ ଭାରତ, ଅଷ୍ଟମୀ ରାତିରେ ଘିଅରେ ଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇବା ଉଚିତ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପାଏ—ଏଭଳି ଶଙ୍କର କହିଥିଲେ।
Verse 8
श्राद्धं तत्रैव यो भक्त्या कुर्वीत नृपनन्दन । पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम्
ହେ ନୃପନନ୍ଦନ, ଯେ ସେଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତାହାର ପିତୃଗଣ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।
Verse 9
इङ्गुदैर्बदरैर्बिल्वैरक्षतेन जलेन वा । तर्पयेत्तत्र यो वंश्यानाप्नुयाज्जन्मनः फलम्
ସେଠାରେ ଇଙ୍ଗୁଦ, ବଦର, ବିଲ୍ୱ, କିମ୍ବା ଅକ୍ଷତ ଓ ଜଳଦ୍ୱାରା ନିଜ ବଂଶର ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମର ସତ୍ୟ ଫଳ ପାଏ।
Verse 100
। अध्याय
॥ ଇତି ଅଧ୍ୟାୟ ॥