Mantra 2
Rishi: Śukla-Yajurvedic tradition (not specified in excerpt).
Devata: Agni (primary), with mythic bandhu to Urvaśī–Purūravas; metres as operative powers.
Chandas: Yajus (prose), explicitly naming Gāyatrī/Triṣṭubh/Jagatī as ritual metres.
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ग्नेर्ज॒नित्र॑मसि वृष॑णौ स्थ उ॒र्वश्य॑स्या॒युर॑सि पुरू॒रवा॑ असि । गा॒य॒त्रेण॑ त्वा॒ छन्द॑सा मन्थामि॒ त्रै॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा मन्थामि॒ जाग॑तेन त्वा॒ छन्द॑सा मन्थामि
Transliteration
agnér janítram asi | vṛ́ṣaṇau stháḥ | urváśyā āyúr asi | purū́ravā asi | gāyatréṇa tvā chándasā manthāmi | trā́iṣṭubhena tvā chándasā manthāmi | jā́gatena tvā chándasā manthāmi
Translation
ତୁମେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜନିତ୍ର (ଉତ୍ପାଦକ) ଅଟ; ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ବୃଷଣୌ—ବଳବାନ। ତୁମେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଆୟୁ (ଜୀବନ) ଅଟ; ତୁମେ ପୁରୂରବା ଅଟ। ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମଥୁଛି; ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭ ଛନ୍ଦରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମଥୁଛି; ଜାଗତୀ ଛନ୍ଦରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମଥୁଛି।
Padapatha (Word Analysis)
अग्नेः । जनित्रम् । असि । वृषणौ । स्थः । उर्वश्याः । आयुः । असि । पुरूरवाः । असि । गायत्रेण । त्वा । छन्दसा । मन्थामि । त्रैष्टुभेन । त्वा । छन्दसा । मन्थामि । जागतेन । त्वा । छन्दसा । मन्थामि ।
Word by Word
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअग्नि
जनित्रम्(you) are the begetter/producer
जनित्रम्:
कर्तृ/विशेष्य (as predicate nominative)
TypeNoun
Rootजनित्र
असिyou are
असि:
(copula)
TypeVerb
Rootअस् (असँ)
वृषणौthe two vigorous ones / the two bulls
वृषणौ:
कर्तृ/विशेष्य (as predicate nominative)
TypeNoun
Rootवृषण
स्थःyou two are / you two stand
स्थः:
(copula)
TypeVerb
Rootस्था (ष्ठा)
उर्वश्याःof Urvaśī
उर्वश्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun (proper name)
Rootउर्वशी
आयुःlife, lifespan
आयुः:
कर्तृ/विशेष्य (as predicate nominative)
TypeNoun
Rootआयुस्
असिyou are
असि:
(copula)
TypeVerb
Rootअस् (असँ)
पुरूरवाःPurūravas
पुरूरवाः:
कर्तृ/विशेष्य (as predicate nominative)
TypeNoun (proper name)
Rootपुरूरवस् (पुरूरवा)
असिyou are
असि:
(copula)
TypeVerb
Rootअस् (असँ)
गायत्रेणwith the Gāyatrī (metre)
गायत्रेण:
करण
TypeNoun (chandas-name)
Rootगायत्र
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
छन्दसाwith (a) metre
छन्दसा:
करण
TypeNoun
Rootछन्दस्
मन्थामिI churn / I produce by churning
मन्थामि:
(verbal action)
TypeVerb
Rootमन्थ्
त्रैष्टुभेनwith the Triṣṭubh (metre)
त्रैष्टुभेन:
करण
TypeNoun (chandas-name)
Rootत्रैष्टुभ
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
छन्दसाwith (a) metre
छन्दसा:
करण
TypeNoun
Rootछन्दस्
मन्थामिI churn
मन्थामि:
(verbal action)
TypeVerb
Rootमन्थ्
जागतेनwith the Jagatī (metre)
जागतेन:
करण
TypeNoun (chandas-name)
Rootजागत
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
छन्दसाwith (a) metre
छन्दसा:
करण
TypeNoun
Rootछन्दस्
मन्थामिI churn
मन्थामि:
(verbal action)
TypeVerb
Rootमन्थ्
Entities Mentioned
A
AgniU
UrvaśīP
PurūravasG
Gāyatrī (chandas)T
Triṣṭubh (chandas)J
Jagatī (chandas)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes