Shukla Yajur Veda — Adhyaya 29, Mantra 54
Rishi: Traditionally attributed within the Vājasaneyin transmission to the Yājñavalkya-line (exact ṛṣi assignment varies by anukramaṇī)
Devata: Ratha empowered by Indra/Maruts/Mitra/Varuṇa bandhus (composite invocation)
Chandas: Triṣṭubh (by cadence and pāda-length)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ म॒रुता॒मनी॑कं मि॒त्रस्य॒ गर्भो॒ वरु॑णस्य॒ नाभि॑ः । सेमां नो॑ ह॒व्यदा॑तिं जुषा॒णो देव॑ रथ॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय
Transliteration
índrasya vájro marútām ánīkaṃ mitrásya gárbho váruṇasya nā́bhiḥ | sémāṃ no havyádātiṃ juṣāṇó deva ratha práti havyā́ gṛbhāya
Translation
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର, ମରୁତମାନଙ୍କ ଅନୀକ (ଯୁଦ୍ଧମୁଖ), ମିତ୍ରଙ୍କ ଗର୍ଭ, ବରୁଣଙ୍କ ନାଭି—ହେ ଦେବ ରଥ! ଆମର ଏହି ହବ୍ୟଦାତି (ହବିଷ୍ୟାର୍ପଣ) କୁ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ପ୍ରତିହବ୍ୟ ରୂପେ ହବ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର।
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्र॑स्य । वज्रः॑ । मरुता॑म् । अनी॑कम् । मित्रस्य॑ । गर्भः॑ । वरु॑णस्य । नाभिः॑ । सः । इमा॑म् । नः॑ । हव्य॑-दा॑तिम् । जुषा॒णः । देव॑ । रथ॑ । प्रति॑ । ह॒व्या । गृ॑भाय
Word by Word
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वज्रःthe thunderbolt
वज्रः:
Kartā (of implied ‘is/exists’)
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
मरुताम्of the Maruts
मरुताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
अनीकम्the face/host (front, array)
अनीकम्:
Kartā / Karma (appositional predicate to ‘वज्रः’)
TypeNoun
Rootअनीक (प्रातिपदिक)
मित्रस्यof Mitra
मित्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
गर्भःthe embryo/womb; inner core
गर्भः:
Kartā (of implied ‘is’)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
नाभिःthe navel; hub/center
नाभिः:
Kartā (of implied ‘is’)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
सःhe (that one)
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इमाम्this
इमाम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us / of us
नः:
Sampradāna (recipient sense) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हव्यदातिम्the giving of oblations; oblation-gift
हव्यदातिम्:
Karma
TypeNoun
Rootहव्यदाति (प्रातिपदिक; ‘हव्य’+‘दाति’)
जुषाणःaccepting; taking pleasure in
जुषाणः:
Kartā (agreeing with ‘सः’)
TypeVerb (participle)
Rootजुष् (धातु) → जुषाण (कृदन्त, शानच्)
देवO god
देव:
सम्बोधन (address)
TypeNoun (vocative)
Rootदेव (प्रातिपदिक)
रथम्the chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards; in response to
प्रति:
(directional/relational marker)
TypeIndeclinable
Rootप्रति
हव्यानिoblations
हव्यानि:
Karma
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक)
गृभायtake; grasp
गृभाय:
(imperative action)
TypeVerb
Rootगृह्/गृभ् (धातु; Vedic ‘to seize, take’)
Entities Mentioned
R
Ratha (Divine Chariot)I
IndraM
MarutsM
MitraV
VaruṇaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes