Shukla Yajur Veda — Adhyaya 29, Mantra 48
Rishi: Vājasaneyin transmission.
Devata: Indeterminate/figurative; protective force (śarman) sought amid contest; possibly Indraic/Marutic martial sphere by implication.
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
सु॒प॒र्णं व॑स्ते मृ॒गो अ॑स्या॒ दन्तो॒ गोभि॒: सन्न॑द्धा पतति॒ प्रसू॑ता । यत्रा॒ नर॒: सं च॒ वि च॒ द्रव॑न्ति॒ तत्रा॒स्मभ्य॒मिष॑व॒: शर्म॑ यᳪसन्
Transliteration
suparṇáṃ vaste mṛgó asyā́ dánto góbhíḥ sannaddhā́ patati prasūtā́ | yátrā nárāḥ sáṃ ca ví ca drávanti tátrāsmábhyam íṣavaḥ śárma yaṃsan ||
Translation
ସେ ସୁପର୍ଣ (ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷବାହୁଳ୍ୟ) ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ତାହାର ଦନ୍ତ ମୃଗର (ବନ୍ୟ ପଶୁର) ସମାନ; ଗୋମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସନ୍ନଦ୍ଧ (ଯୋଗାଯୋଗ/ଜୁତ) ହୋଇଛି, ଏବଂ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଉଡ଼ିଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ନରମାନେ ଏକତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୌଡ଼ନ୍ତି ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେଇ ଇଷବଃ (ବାଣ/କ୍ଷେପଣ) ଆମକୁ ଶର୍ମ (ଆଶ୍ରୟ) ଓ ରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।
Padapatha (Word Analysis)
सु॒प॒र्णम् । व॒स्ते । मृ॒गः । अ॒स्याः । दन्तः॑ । गोभिः॑ । सन्न॑द्धाः । प॒त॒ति । प्र॒सू॒ता । यत्र॑ । नरः॑ । सम् । च॒ । वि । च॒ । द्रव॑न्ति । तत्र॑ । अ॒स्मभ्य॑म् । इष॑वः । शर्म॑ । यᳪसन् ।
Word by Word
सुपर्णम्the well-winged one (bird); having good wings
सुपर्णम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण
वस्तेdwells / rests / is clothed
वस्ते:
क्रिया
TypeVerb
Root√वस् (वसँ निवासे/आच्छादने)
मृगःthe deer / wild animal
मृगः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमृग
अस्याःof her / of this (female)
अस्याः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक: अस्य-)
दन्तःthe tooth / tusk
दन्तः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदन्त
गोभिःwith cows; by cows
गोभिः:
करण
TypeNoun
Rootगो
सन्नद्धाःbound together; fastened; equipped
सन्नद्धाः:
विशेषण
TypeParticiple (Adjective)
Rootसम्-√नह् (नहँ बन्धने)
पततिflies / falls / moves swiftly
पतति:
क्रिया
TypeVerb
Root√पत् (पतँ गतौ)
प्रसूताbrought forth; produced; set in motion
प्रसूता:
विशेषण
TypeParticiple (Adjective)
Rootप्र-√सू (सू प्रसवे)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootयत्र
नराःmen; persons
नराः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनर
सम्together; completely
सम्:
क्रियाविशेषण
TypePreverb/Indeclinable
Rootसम्
चand
च:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच
विapart; asunder; in different directions
वि:
क्रियाविशेषण
TypePreverb/Indeclinable
Rootवि
चand
च:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच
द्रवन्तिrun; rush
द्रवन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√द्रु (द्रु गतौ)
तत्रthere
तत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अस्मभ्यम्to us; for us
अस्मभ्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद्
इषवःarrows; missiles
इषवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइषु
शर्मshelter; protection; comfort
शर्म:
कर्म
TypeNoun
Rootशर्मन्
यंसन्may they grant / may they bestow
यंसन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√यम् (यमँ उपरमे/नियमे)
Entities Mentioned
I
Indra (implied martial sphere)M
Maruts (implied storm-host)Ś
Śarman (Protective shelter, personified quality)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes